Ts 332/15

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 14 marca 2016 r. Pozycja 177 POSTANOWIENIE z dnia 7 marca 2016 r. Sygn. akt Ts 332/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Rzepliński – przewodniczący i sprawozdawca Piotr Tuleja Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej J.B. w sprawie zgodności: art. 101 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, ze zm.) z: 1) art. 47 w zw. z art. 45 ust. 1 lub w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospoli-tej Polskiej oraz w zw. z art. 6 ust. 1 i/lub art. 14 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listo-pada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, ze zm.) lub art. 13 Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych sporządzonej w Nowym Jorku dnia 13 grudnia 2006 r. (Dz. U. z 2012 r. poz. 1169), 2) art. 77 ust. 2 w zw. z art. 47 lub w zw. z art. 2 lub w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz w zw. z art. 6 ust. 1 i/lub art. 14 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzo-nej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, ze zm.) lub art. 13 Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych sporządzo-nej w Nowym Jorku w dniu 13 grudnia 2006 r. (Dz. U. z 2012 r. poz. 1169), p o s t a n a w i a: nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 7 października 2015 r. (data nadania) J.B. (dalej: skarżący) zakwestionował zgodność art. 101 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U.88.553, ze zm.; dalej: kk) z art. 47 w zw. z art. 45 ust. 1 lub w zw. z art. 2 Konstytucji oraz w zw. z art. 6 ust. 1 i/lub art. 14 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U.1993.61.284, ze zm.; dalej: Konwencja o ochronie praw człowieka) lub art. 13 Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych sporządzonej w Nowym Jorku dnia 13 grudnia 2006 r. (Dz.U.2012.1169; dalej: Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych), jak też z art. 77 ust. 2 w zw. z art. 47 lub w zw. z art. 2 lub w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji OTK ZU B/2016 Ts 332/15 poz. 177 2 oraz w zw. z art. 6 ust. 1 i/lub art. 14 Konwencji o ochronie praw człowieka i lub art. 13 Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych. Skargę konstytucyjną wniesiono na podstawie następującego stanu faktycznego i prawnego. Skarżący w marcu 2015 r. złożył w Sądzie Rejonowym w W. prywatny akt oskarżenia, zarzucając oskarżonej popełnienie występku z art. 216 § 1 kk. Sąd Rejonowy w W. postanowieniem z maja 2015 r. umorzył postępowanie ze względu na przedawnienie karalności opisanych w nim czynów. Zażalenie wniesione od powyższego orzeczenia zostało oddalone przez Sąd Okręgowy w W. postanowieniem z lipca 2015 r., doręczonym skarżące-mu 7 sierpnia 2015 r. Z wydaniem na podstawie zakwestionowanego przepisu wskazanych powyżej roz-strzygnięć skarżący wiąże naruszenie art. 47 Konstytucji, zgodnie z którym każdy ma prawo do ochrony czci i dobrego imienia oraz naruszenie zakazu zamykania drogi sądowej wynika-jącego z art. 77 ust. 2 Konstytucji. Zdaniem skarżącego zawarty w zaskarżonej regulacji okres przedawnienia ochrony dóbr osobistych wynoszący jeden rok od momentu uzyskania infor-macji na temat tego, kto jest sprawcą, jest nieadekwatny do znaczenia praw podmiotowych chronionych na poziomie Konstytucji przez regulację zawartą w art. 47 i w aktach prawa międzynarodowego, a mających swoje zakorzenienie w godności człowieka. W ocenie skar-żącego przedstawiane w doktrynie funkcje przedawnienia ścigania uwzględniają tylko cele, jakie kara powinna osiągnąć w stosunku do oskarżonego, pomijając zupełnie znaczenie ochrony dóbr prawnych pokrzywdzonego i znaczenie, jakie ma dla niego wymierzenie kary sprawcy przestępstwa. Skarżący wskazuje także na naruszenie w jego sprawie prawa do sądu. Realizacja tego prawa wymaga nie tylko formalnego zapewnienia drogi sądowej, ale musi stwarzać obywate-lowi realną możliwość merytorycznego rozpatrzenia sprawy. W sprawie skarżącego przed-miotem rozstrzygnięcia miała być ocena, czy doszło do znieważenia osoby niepełnosprawnej znajdującej się w bardzo złym stanie zdrowia, jak stwierdza skarżący – „walczącej o przeżycie”. Ze względu na stan zdrowia, liczne hospitalizacje, osoba ta była niezdolna do podjęcia ścigania zarówno pośrednio – przez złożenie zawiadomienia o popełnieniu przestęp-stwa, wraz z wnioskiem o objęcie ścigania przez oskarżyciela publicznego, jak też bezpośred-nio – przez złożenie aktu oskarżenia do sądu. Skarżący podkreśla, że ze względu na swoje wykształcenie i doświadczenie zawodowe jednakowym obciążeniem jest dla niego złożenie aktu oskarżenia do sądu, jak i zawiadomienie o przestępstwie do prokuratora. Istniejące regu-lacje przewidujące z jednej strony krótki termin przedawnienia, a z drugiej uniemożliwiające uwzględnienie przy ustaleniu dochowania terminów przedawnienia istnienia nieprzezwycię-żalnej, niezależnej od sprawcy obiektywnej przeszkody niepozwalającej na podjęcie ścigania w czasie przewidzianym przez zaskarżoną regulację, doprowadziły w sprawie skarżącego do naruszenia prawa do ochrony czci i dobrego imienia, przez zamknięcie mu drogi do rozpa-trzenia sprawy o jego znieważenie przez sąd. Niemożliwe bowiem dla skarżącego stało się uzyskanie sądowej ochrony jednego z konstytucyjnych praw, jakim jest prawo do ochrony dobrego imienia i czci, którego znaczenie Trybunał podkreślał wielokrotnie w swoim orzecz-nictwie. W końcowej części uzasadnienia skarżący podnosi ponadto, że regulacje dotyczące przedawnienia czynów karalnych (stosunkowo krótki termin 1 roku, którego upływ obligato-ryjnie skutkuje umorzeniem postepowania bez względu na powody niedochowania tego ter-minu) prowadzą de facto do wyodrębnienia grupy obywateli, którzy ze względu na stan zdrowia nie będą objęci ochroną czci i dobrego imienia zgodnie z dyspozycją art. 47 Konsty-tucji. In fine skargi skarżący zwraca uwagę na generalny problem ochrony praw konstytu-cyjnych przysługujących osobom chorym i niepełnosprawnym, która to ochrona jest utrud-niona przez wykładnię przepisów regulujących upływ terminów procesowych i materialno- OTK ZU B/2016 Ts 332/15 poz. 177 3 prawnych, nieuwzględniającej utrudnień w dochowaniu tych terminów wynikających z cho-roby czy faktu niepełnosprawności. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej jest ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orze-kły ostatecznie o wolnościach lub prawach albo o obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji. Na etapie wstępnej kontroli Trybunał Konstytucyjny bada, czy skarga spełnia przesłanki, o których mowa w przywołanym przepisie Konstytucji oraz wymagania wskazane w art. 60 i art. 64-66 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.1064, ze zm.; dalej: ustawa o TK), a także, czy nie zachodzą okoliczności przewidziane w art. 77 ust. 3 tej ustawy. 2. Jak ustalił Trybunał, skargę konstytucyjną złożył w imieniu skarżącego adwokat, który przedstawił stosowne pełnomocnictwo. 3. Skarżący wyczerpał przysługującą mu drogę prawną, ponieważ postanowienie Sądu Okręgowego w W. z lipca 2015 r. jest prawomocne i nie przysługują od niego żadne zwy-czajne środki zaskarżenia. 4. Trybunał stwierdza też, że skarżący dochował trzymiesięcznego terminu do wniesie-nia skargi zastrzeżonego w art. 64 ustawy o TK. Postanowienie Sądu Okręgowego w W. zo-stało bowiem wydane w lipcu 2015 r., a skarga została złożona 7 października 2015 r. 5. Zgodnie z zaskarżonym art. 101 § 2 kk „Karalność przestępstwa ściganego z oskar-żenia prywatnego ustaje z upływem roku od czasu, gdy pokrzywdzony dowiedział się o oso-bie sprawcy przestępstwa, nie później jednak niż z upływem 3 lat od czasu jego popełnienia”. Zdaniem skarżącego zawarty w tym przepisie roczny termin, którego przekroczenie stanowi obligatoryjną przesłankę umorzenia postępowania, bez względu na powody niedochowania tego terminu, uniemożliwił mu skorzystanie z sądowej ochrony przysługującego mu prawa do ochrony czci i dobrego imienia (a tym samym naruszył art. 47 w zw. z art. 45 i art. 77 ust. 2 Konstytucji). 6. W ocenie Trybunału skarżący prawidłowo określił przedmiot kontroli (art. 65 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK), wskazał, jakie konstytucyjne prawa i w jaki sposób zostały – jego zda-niem – naruszone (art. 65 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK), a także należycie uzasadnił sformułowa-ne w skardze zarzuty (art. 65 ust. 1 pkt 3 ustawy o TK). Skoro złożona skarga spełnia wymagania przewidziane w ustawie o TK, a nie zacho-dzą okoliczności określone w art. 77 ust. 3 ustawy o TK, to – na podstawie art. 77 ust. 5 tej ustawy – zasadne było nadanie jej dalszego biegu.