Ts 339/15

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 11 stycznia 2017 r. Pozycja 1 POSTANOWIENIE z dnia 8 listopada 2016 r. Sygn. akt Ts 339/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Jędrzejewski po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej S.T. w sprawie zgodności: 1) § 2 ust. 1 w zw. z ust. 2 oraz § 8 ust. 6 w zw. z ust. 7 rozporządzenia Rady Mi-nistrów z dnia 13 września 2011 r. w sprawie procedury „Niebieskie Karty” oraz wzorów formularzy „Niebieska Karta” (Dz. U. z 2011 r. Nr 209, poz. 1245) oraz załącznika nr 1 i 4 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 września 2011 r. w sprawie procedury „Niebieskie Karty” oraz wzorów formularzy „Nie-bieska Karta” (Dz. U. z 2011 r. Nr 209, poz. 1245) w zw. z art. 9c ust. 1 i art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1390) z art. 30, art. 42 ust. 3, art. 45 ust. 1, art. 47 oraz art. 51 ust. 1 i 5 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2) art. 9d ust. 4 i 5 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1390) z art. 45, art. 47, art. 51 ust. 1, 2, 4 i 5 w zw. z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 3) art. 9c ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1390) z art. 51 ust. 4 Konstytucji Rzeczypo-spolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 15 października 2015 r. skarżący zakwestionował zgod-ność § 2 ust. 1 w zw. z ust. 2 oraz § 8 ust. 6 w zw. z ust. 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 września 2011 r. w sprawie procedury „Niebieskie Karty” oraz wzorów formularzy „Niebieska Karta” (Dz.U.2011.209.1245; dalej: rozporządzenie w sprawie procedury „Nie-bieskie Karty”) oraz załącznika nr 1 i 4 do rozporządzenia w sprawie procedury „Niebieskie Karty” w zw. z art. 9c ust. 1 i art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (Dz.U.2015.1390; dalej: ustawa o przeciwdziałaniu przemocy) w zakresie, w jakim przepisy te posługują się pojęciem sprawcy przemocy bez udowodnienia winy oraz w zakresie, w jakim regulacje te zezwalają na przetwarzanie danych osobowych OTK ZU B/2017 Ts 339/15 poz. 1 2 osób podejrzanych o stosowanie przemocy w rodzinie, z art. 30, art. 42 ust. 3, art. 45 ust. 1, art. 47 oraz art. 51 ust. 1 i 5 Konstytucji. Ponadto skarżący postawił zarzut niezgodności art. 9d ust. 4 i ust. 5 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy z art. 45, art. 47, art. 51 ust. 1, 2, 4, 5 w zw. z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji, jak też art. 9c ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy z art. 51 ust. 4 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została wniesiona na podstawie następującego stanu faktyczne-go. Skarżący wniósł powództwo o ochronę dóbr osobistych na podstawie art. 23 i art. 24 w zw. z art. 448 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U.2016.380, ze zm.), do których naruszenia miało dojść w związku z prowadzeniem przeciwko niemu pro-cedury tzw. „Niebieskiej Karty” i gromadzeniem oraz przetwarzaniem informacji uzyskanych w ramach tej procedury. Wyrokiem z maja 2014 r. Sąd Okręgowy w W. oddalił wniesione powództwo. Apelacja złożona od orzeczenia sądu I instancji została oddalona przez Sąd Ape-lacyjny w W. wyrokiem z czerwca 2015 r.. Z wydaniem wskazanych orzeczeń skarżący wiąże naruszenie zasady domniemania niewinności (art. 42 ust. 3 Konstytucji) oraz prawa do sprawiedliwego rozpoznania sprawy przez sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Do naruszenia tych praw doszło na skutek jednakowego traktowania przez zaskarżone przepisy osoby pomówionej o stosowanie przemocy (skarżący) i sprawcy przemocy w rodzinie. Decydowanie de facto o winie skarżącego (przez określenie go w dokumentach urzędowych jako osoby stosującej przemoc w rodzinie) przez podmioty wskazane w ustawie, tj. przedstawicieli Zespołu Interdyscyplinarnego, grupy roboczej czy też innych podmiotów realizujących procedurę „Niebieskiej Karty”, jest w ocenie skarżącego niedopuszczalne i narusza zasadę domniemania niewinności. Skarżący podkreśla ponadto, że zaskarżona ustawa nie przewiduje żadnego nadzoru sądowego nad rozstrzygnięciami tych zespołów, a tym samym także w ten sposób pozbawia go prawa do sądu, jak i narusza zasadę godności. Skarżący uprawnienie do wniesienia skargi konstytucyjnej upatruje w naruszeniu pra-wa do ochrony jego życia prywatnego i rodzinnego gwarantowanego przez art. 18 i art. 47 Konstytucji oraz prawa do ochrony danych osobowych i prawa do autonomii informacyjnej, wynikających z art. 51 Konstytucji. Prowadzona na podstawie art. 9c ust. 1 ustawy o prze-ciwdziałaniu przemocy procedura „Niebieskiej Karty” umożliwia bowiem przetwarzanie i gromadzenie danych wrażliwych dotyczących życia rodzinnego i prywatnego skarżącego, bez zgody i wiedzy osób, których te dane dotyczą, nie gwarantując żadnych instrumentów dopuszczających weryfikację tych danych przez te podmioty, jak też zobowiązuje go do ujawnienia o sobie informacji, w tym danych określanych mianem danych wrażliwych. Gro-madzenie tych danych w stosunku do konkretnej osoby może w niektórych wypadkach wyni-kać de facto z przepisów rozporządzenia, w którym doszło do nieuprawnionego rozszerzenia kręgu podmiotów, w stosunku do których ustawa o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie dopuszcza przetwarzanie danych wrażliwych. W grupie podmiotów określanych jako osoby stosujące przemoc w rodzinie nie mieszczą się bowiem osoby podejrzane o stosowanie prze-mocy wobec członka rodziny lub osoby anonimowe. Skarżący wskazuje ponadto – uzasadnia-jąc niekonstytucyjność art. 9d zaskarżonej ustawy – że procedura ta nie przewiduje możliwo-ści realizacji prawa, o którym mowa w art. 51 ust. 4 Konstytucji. tj. prawa do wystąpienia z żądaniem sprostowania i usunięcia informacji, które stanowiły podstawę podjęcia pierwszej czynności procedury, a były nieprawdziwe, niepełne lub zebrane w sposób sprzeczny z ustawą. W tym kontekście skarżący podnosi, że doszło do pominięcia ustawodawczego: zaskarżone przepisy określają moment początkowy dla wszczęcia procedury – także w opar-ciu o twierdzenie członka rodziny lub osoby będącej świadkiem stosowania przemocy – ale nie przewidują momentu zakończenia procedury. Zakwestionowanemu art. 9d ust. 5 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy skarżący za-rzuca ponadto naruszenie zasady określoności prawa, o której mowa w art. 2 Konstytucji. OTK ZU B/2017 Ts 339/15 poz. 1 3 Przepis ten umożliwia bowiem organom władzy publicznej ingerencję w różne sfery prywat-ności jednostek, tajemnicę komunikowania się, wizerunek jednostki, nienaruszalność miesz-kania itp. Stanowi upoważnienie ustawowe do wydania przepisów wykonawczych określają-cych m.in. wzór formularza „Niebieskiej Karty”, bez doprecyzowania, jakie informacje mogą być w ramach tej procedury pozyskiwane, naruszając przez to także art. 92 ust. 1 Konstytucji. Niedopuszczalne jest bowiem – przy określaniu zakresu dopuszczalnego ograniczenia praw konstytucyjnych, w tym prawa do prywatności – posługiwanie się klauzulami generalnymi i tworzenie otwartych katalogów. Sytuacja, w której akt ustawowy nie określa wszystkich podstawowych elementów regulacji upoważniającej do ingerencji państwa w prawo do pry-watności, prowadzi do naruszenia art. 47 i art. 51 Konstytucji. Ograniczenia w zakresie tych praw muszą wynikać z ustawy, być sformułowane w sposób jasny, przewidywalny i jednoznaczny, wykluczający arbitralność i nadużycie. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 37 ust. 1 w zw. z art. 50 ustawy z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.1157; dalej: ustawa o TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymaganiom, a także czy nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 40 ust. 1 ustawy o TK. Z brzmienia art. 79 ust. 1 Konstytucji wynika, że przedmiotem skargi konstytucyjnej jest ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie którego sąd lub organ administracji pu-blicznej orzekły ostatecznie o wolnościach lub prawach albo o obowiązkach skarżącego okre-ślonych w Konstytucji. Należy podkreślić, że kontrola dokonywana w trybie skargi konstytucyjnej ma charak-ter konkretny, a nie abstrakcyjny. Naruszenie konstytucyjnych praw, których ochrony skarżą-cy chce dochodzić w trybie skargi konstytucyjnej, nie może być tylko potencjalne i musi wy-nikać z wydania rozstrzygnięcia na podstawie kwestionowanych regulacji, a nie stanowić konsekwencję innych działań lub zaniechań organów działających na podstawie prawa. W przypadku, w którym naruszenie konstytucyjnych praw podmiotowych nie stanowi konse-kwencji wydanego na podstawie zaskarżonych przepisów rozstrzygnięcia, Trybunał Konsty-tucyjny zobowiązany jest odmówić nadania skardze dalszego biegu nawet w sytuacji, w której zarzuty wysunięte przeciwko kwestionowanym przepisom nie mogą być uznane za oczywiście bezzasadne. Skarżący uprawnienie do wniesienia skargi konstytucyjnej upatruje w wydaniu przez Sąd Okręgowy w W. wyroku z maja 2014 r., którym oddalił powództwo m.in. o usunięcie dokumentacji zawierającej informacje zebrane w ramach procedury „Niebieskiej Karty”, a także o zobowiązanie pozwanych do powstrzymywania się przed ich dalszym wykorzysty-waniem w sprawach cywilnych, których nie są stroną. Skarżący we wniesionej skardze kon-stytucyjnej nie wykazał, w jaki sposób wydanie powyższego rozstrzygnięcia naruszyło wska-zane w skardze konstytucyjnej prawa i wolności. Większość argumentów podniesionych w uzasadnieniu skargi dla wykazania naruszenia praw pozwala postawić tezę, zgodnie z którą źródłem naruszenia konstytucyjnych praw i wolności był nie powołany w skardze wyrok sądu cywilnego, ale postępowanie organów ukonstytuowanych na mocy kwestionowanej ustawy, które zastosowały przepisy uznane przez skarżącego za niekonstytucyjne, co doprowadziło – zdaniem skarżącego – do naruszenia przysługujących mu konstytucyjnych praw lub wolności. Nie budzi przede wszystkim wątpliwości to, że wydanie wskazanego orzeczenia nie naruszyło zasady domniemania niewinności, o której mowa w art. 42 ust. 3 Konstytucji. Ar-gumentacją przedstawiona we wniesionej skardze uzasadnia twierdzenie, że skarżący naru-szenie tego prawa wiąże z używaniem w ramach procedury „Niebieskiej Karty” terminu OTK ZU B/2017 Ts 339/15 poz. 1 4 „sprawca przemocy”. Z istoty tej procedury wynika jednoznacznie, że jej wszczęcie wiąże się z powzięciem podejrzenia stosowania przemocy wobec członków rodziny, a nie ze stwierdze-niem, że osoba, wobec której jest ona prowadzona, popełniła jedno z przestępstw opisanych w kodeksie karnym, a tym bardziej z przypisaniem jej winy. W tym kontekście oczywiście bezzasadny jest wysunięty w skardze konstytucyjnej zarzut naruszenia prawa do sądu, uza-sadniany możliwością przesądzenia o winie bez rozpatrzenia sprawy przez sąd. Należy przy-pomnieć, że w sprawie skarżącego toczyło się postępowanie przygotowawcze, co stanowi argument przemawiający za tym, że wszczęcie wobec niego procedury „Niebieskiej karty” ani nie narusza prawa do sądu, ani nie przełamuje domniemania niewinności, którem – jak sam skarżący podkreśla – ma charakter prawny, nie zaś faktyczny. Skarżący nie wykazał ponadto, w jaki sposób odmowa uwzględnienia powództwa na-ruszyła jego prawo do ochrony życia prywatnego i rodzinnego gwarantowane w art. 18 i art. 47 Konstytucji. Z uzasadnienia zarzutów wysuniętych w skardze wynika, że do narusze-nia tych praw mogło dojść na etapie przeprowadzania procedury „Niebieskiej Karty”, przy czym – przynajmniej w pewnym zakresie – to naruszenie stanowi konsekwencję nie tyle nie-konstytucyjnej treści zaskarżonych przepisów, ile ich niewłaściwego zastosowania. Skarżący uprawnienie do wniesienia skargi konstytucyjnej upatruje ponadto w naruszeniu praw wynikających z art. 51 Konstytucji. Źródłem tego naruszenia jest brak stosownych regulacji ustawowych, które określałyby ramy czasowe trwania procedury „Nie-bieskiej Karty” oraz regulowały zasady postępowania w przypadkach nadużyć przy jej stoso-waniu. Wskazuje na to skarżący we wniesionej skardze konstytucyjnej, stwierdzając, że ustawodawca „dopuścił się pominięcia ustawodawczego, pozbawiając go prawa określo-nego w art. 51 ust. 4 – prawa do wystąpienia z żądaniem sprostowania i usunięcia informacji, które stanowiły podstawę do podjęcia pierwszej czynności procedury – wypełnienia formula-rza »Niebieska Karta« a były nieprawdziwe, niepełne lub zebrane w sposób sprzeczny z ustawą. Jak wskazywał w dalszej części uzasadnienia: „Skarżący, którego dane osobowe, w tym dane wrażliwe były przetwarzane w toku procedury »Niebieskiej Karty« został pozba-wiony możliwości prawnej ochrony informacji o sobie ze względu na brak odpowiednich instrumentów w ustawie o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie, jak również w trybie usta-wy o ochronie danych osobowych”. W związku z tym Trybunał zwraca uwagę, że wykracza znacznie poza zakres przyznanych mu kompetencji orzekanie o zaniechaniach legislacyjnych. Tym bardziej skarga konstytucyjna, statuowana w art. 79 ust. 1 Konstytucji, nie jest środkiem chroniącym przed zaniechaniem ustawodawcy polegającym na niewydaniu określonych norm, które skarżący uznaje za niezbędne dla ochrony przysługujących mu praw lub wolności konstytucyjnych (zob. m.in postanowienia TK z: 11 stycznia 2012 r., Ts 167/09, OTK ZU nr 1/B/2012, poz. 33; 8 września 2004 r., SK 55/03, OTK ZU nr 8/A/2004, poz. 86). Ze wskazanych powyżej względów nie może stanowić argumentu za spełnieniem przesłanek skargi konstytucyjnej wysunięty w skardze zarzut naruszenia prawa do sądu, jak i zasady godności, dla których uzasadnieniem było wskazanie na brak nadzoru sądowego nad rozstrzygnięciami Zespołu Interdyscyplinarnego. Źródłem tak ujętego naruszenia jest bowiem zaniechanie ustawodawcze (brak regulacji), zaś konkretny charakter przyjmuje to naruszenie dopiero w momencie odmowy rozpoznania przez sąd administracyjny skargi na postępowanie Zespołu Interdyscyplinarnego. Na marginesie należy wskazać, że podstawą wydanego w sprawie skarżącego roz-strzygnięcia był nie tylko zgodny z prawem charakter podjętych wobec skarżącego działań, ale też brak wykazania przez skarżącego w toku postępowania cywilnego, że w jego sprawie doszło do naruszenia przysługujących mu praw osobistych (zob. uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego w W., s. 9). Sądy wskazały ponadto, że żądane przez skarżącego środki ochrony niemajątkowej „nie mogły zostać uwzględnione także z uwagi na ich nieadekwatność i nieodpowiedniość. Skarżący bowiem domagał się usunięcia zgromadzonej w ramach proce- OTK ZU B/2017 Ts 339/15 poz. 1 5 dury »Niebieskiej Karty« dokumentacji urzędowej przez odesłanie na adres byłej małżonki skarżącego. Taka forma »usunięcia« dokumentacji urzędowej poprzez powierzenie jej osobie trzeciej nie jest prawem dopuszczalna. Również brak jest podstaw prawnych do nakładania na pozwanych obowiązku zamieszczenia oświadczenia (…) w aktach sprawy sądowej prawo-mocnie zakończonej” (uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w W., s. 20). Nie można za-tem też z tego powodu przyjąć, że zakwestionowane w skardze przepisy zdeterminowały treść wydanego w sprawie rozstrzygnięcia w ten sposób, że doprowadziło ono do naruszenia wska-zanych w skardze konstytucyjnych praw lub wolności. W związku z powyższym, na podstawie art. 50 w zw. z art. 37 ust. 3 i w zw. z art. 48 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK, Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Na marginesie Trybunał Konstytucyjny wskazuje, że część zaskarżonych przepisów jest przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego w postepowaniu zainicjowanym w ramach abstrakcyjnej kontroli norm prawnych (sygn. K 33/16). POUCZENIE Na podstawie art. 37 ust. 4 w związku z art. 50 ustawy o TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty doręczenia tego postanowienia.