Ts 34/21

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 23 marca 2023 r. Pozycja 58 POSTANOWIENIE z dnia 26 maja 2022 r. Sygn. akt Ts 34/21 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Wojciech Sych, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej A.W. o zbadanie zgodności: art. 58 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Fundu-szu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1270, ze zm.) z art. 2, art. 32, art. 37 ust. 1 i art. 65 ust. 1 w związku z art. 67 Konstytucji Rzeczypo-spolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE 1. We wniesionym do Trybunału Konstytucyjnego 11 września 2020 r. (data nadania) piśmie zatytułowanym „[S]karga konstytucyjna” A.W. (dalej: skarżąca) wystąpiła „o zbada-nie czy ustawa emerytalno-rentowa jest zgodna z konstytucją”. Do pisma dołączyła wydane w jej sprawie decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej też: organ rentowy) oraz wy-roki sądowe. 2. Pismem Wydziału do Spraw Wstępnej Weryfikacji Pism Inicjujących Postępowanie przed Trybunałem Biura Służby Prawnej Trybunału Konstytucyjnego z 29 stycznia 2021 r. (znak: Wer.450.2.2021) – na podstawie art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o or-ganizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) – wezwano skarżącą do usunięcia braku formalnego pisma zaty-tułowanego „[S]karga konstytucyjna” przez sporządzenie i wniesienie skargi konstytucyjnej przez adwokata albo radcę prawnego. Pismo to zostało doręczone skarżącej 15 lutego 2021 r. Wraz z wniesionym do Trybunału Konstytucyjnego 22 lutego 2021 r. (data nadania) pismem procesowym, sporządzonym przez adwokata ustanowionego pełnomocnikiem z wy-boru, skarżąca przedłożyła skargę konstytucyjną podpisaną przez tego pełnomocnika o treści różniącej się od pisma złożonego osobiście przez skarżącą. OTK ZU B/2023 Ts 34/21 poz. 58 2 3. Skarga została sformułowana na tle następującego stanu faktycznego: 3.1. Skarżąca urodziła się w 1960 r. Z zawodu jest magistrem chemii i przez prawie całą swoją aktywność zawodową pracowała jako nauczyciel. 3.2. W dniu 30 stycznia 2019 r. skarżąca złożyła wniosek o rozpoznanie jej uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy z powodu ogólnego stanu zdrowia. Orzeczeniem z 21 marca 2019 r. lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie badania przedmiotowego i analizy dokumentacji medycznej, uznał skarżącą za trwale i całkowicie niezdolną do pracy od 1 marca 2018 r. 3.3. Decyzjami z: 14 maja 2019 r. (znak: […]), 24 maja 2019 r. (znak: […]) oraz 25 czerwca 2019 r. (znak: […]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącej prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. W uzasadnieniu pierwszego rozstrzygnięcia organ rentowy wskazał, że skarżąca nie wykazała wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego wynoszącego łącznie co naj-mniej pięć lat w ostatnim dziesięcioleciu. Uzasadniając drugie rozstrzygnięcie, Zakład Ubez-pieczeń Społecznych wskazał, że wprawdzie skarżąca została uznana przez lekarza orzeczni-ka za całkowicie niezdolną do pracy od 1 marca 2018 r., jednak niezdolność ta nie powstała w ciągu 18 miesięcy od ustania zatrudnienia; nadto zarówno w dziesięcioleciu przed zgłosze-niem wniosku o rentę, jak i w dziesięcioleciu poprzedzającym powstanie tej niezdolności, skarżąca nie wykazała wymaganych pięciu lat okresów składkowych i nieskładkowych, gdyż wykazała – odpowiednio – siedem miesięcy i dwa dni oraz jeden rok takich okresów; dodat-kowo organ rentowy wskazał, że uznał za udowodnione łącznie szesnaście lat, trzy miesiące i trzy dni okresów składkowych w przebiegu całego okresu zatrudnienia skarżącej, natomiast nie uznał zatrudnienia w okresie od 24 lipca do 31 sierpnia 1992 r. (z powodu braku w doku-mentacji wykazu pobieranych w tym czasie zasiłków chorobowych) oraz okresu odbywania studiów wyższych (wobec braku zaświadczenia o programowym toku ich trwania). Z kolei w uzasadnieniu trzeciej decyzji organ rentowy uznał za udowodnione przez skarżącą dwa-dzieścia jeden lat, sześć miesięcy i trzy dni okresów składkowych i nieskładkowych, niemniej jednak odmówił uwzględnienia zatrudnienia w okresie od 24 lipca do 31 sierpnia 1992 r. wo-bec braku w dokumentacji wykazu pobieranych w tym czasie zasiłków chorobowych. Wszystkie trzy decyzje skarżąca zaskarżyła odwołaniem do sądu ubezpieczeń spo-łecznych, wnosząc o ich zmianę przez przyznanie prawa do renty z tytułu całkowitej niezdol-ności do pracy. Wskazała, że w jej ocenie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nieprawidłowo ustalił jej łączny staż pracy, który powinien łącznie wynosić dwadzieścia trzy lata i dziesięć dni, co – w jej ocenie – nie powoduje konieczności wykazywania pięciu lat okresów skład-kowych i nieskładkowych w ostatnim dziesięcioleciu; nie zgodziła się też z niezaliczeniem jej do okresów składkowych okresu zarejestrowania jako bezrobotnej. Wyrokiem z 20 sierpnia 2019 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w G. oddalił odwoła-nia, podzieliwszy ustalenia organu rentowego i uznawszy niespełnienie przez skarżącą – jako osobę całkowicie niezdolną do pracy – warunku określonego w art. 58 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 58 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpie-czeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1270, ze zm.; dalej: ustawa emerytalno-rentowa). Powyższe orzeczenie skarżąca zaskarżyła apelacją, która została oddalona przez Sąd Apelacyjny w K. w wyroku z 11 lutego 2020 r. (sygn. akt […]). 4. Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 14 kwietnia 2021 r. – na pod-stawie art. 57 ust. 1 u.o.t.p.TK – skarżąca została wezwana do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: OTK ZU B/2023 Ts 34/21 poz. 58 3 1) wskazanie ostatecznego orzeczenia, w rozumieniu art. 79 Konstytucji, w związku z którym wniesiona została skarga konstytucyjna; 2) doręczenie pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia i wniesienia skargi kon-stytucyjnej oraz reprezentowania skarżącej w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyj-nym w związku ze sprawą, w której została złożona skarga konstytucyjna (wraz z czterema kopiami); 3) podanie, czy od wskazanego – zgodnie z punktem 1 zarządzenia – ostatecznego orzeczenia został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia. Odpis powyższego zarządzenia został doręczony pełnomocnikowi skarżącej 22 kwiet-nia 2021 r. W sporządzonym przez pełnomocnika i wniesionym do Trybunału Konstytucyjnego 22 kwietnia 2022 r. (data nadania), piśmie procesowym skarżąca wykonała powyższe zarzą-dzenie, wskazując jako ostateczne orzeczenie wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z 11 lutego 2020 r. (sygn. akt […]), przedkładając pełnomocnictwo szczególne oraz informując o nie-wniesieniu nadzwyczajnego środka zaskarżenia. 5. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 5 października 2021 r. – na podstawie art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK – skarżąca została wezwana do usunięcia braków formal-nych skargi konstytucyjnej przez: 1) wskazanie – stosownie do art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK – praw lub wolności wy-wodzonych przez skarżącą z: a) art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, b) art. 37 ust. 1 Konstytucji, c) art. 2 Konstytucji, d) art. 65 ust. 1 w związku z art. 67 Konstytucji; 2) uzasadnienie – stosownie do art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK – zarzutu niezgodności art. 58 ust. 2 ustawy emerytalno-rentowej z: a) art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji, b) art. 37 ust. 1 Konstytucji, c) art. 2 Konstytucji, d) art. 65 ust. 1 w związku z art. 67 Konstytucji. Odpis powyższego zarządzenia został doręczony pełnomocnikowi skarżącej 19 paź-dziernika 2021 r. W sporządzonym przez pełnomocnika i wniesionym do Trybunału Konstytucyjnego 26 października 2022 r. (data nadania) piśmie procesowym skarżąca wykonała powyższe za-rządzenie. 6. W uzasadnieniu skargi konstytucyjnej (s. 9) skarżąca doprecyzowała, że konstytu-cyjny punkt odniesienia dla zaskarżonej regulacji wywodzi z art. 32 w związku z art. 37 ust. 1 Konstytucji i art. 2 w związku z art. 65 ust. 1 w związku z art. 67 Konstytucji. Zdaniem skar-żącej, art. 58 ust. 2 ustawy emerytalno-rentowej narusza wskazane regulacje konstytucyjne „z uwagi na fakt, [że] uzależnienie obliczania okresów składkowych i nie składkowych (przy rencie z tytułu niezdolności do pracy) od zgłoszenia wniosku o rentę lub przed powstaniem rażąco narusza prawo bezrobotnych (przez czas dłuższy niż 10 lat) do zaliczenia okresów składkowych i nie składkowych powstałych przed 10 laty od złożenia wniosku lub 10 lat przed dniem powstania. W rezultacie okresy składkowe i nie składkowe Ubezpieczonego wy-stępującego o rentę z tytułu niezdolności do pracy – powstałe przed okresem 10 lat przed zło-żeniem wniosku nie są brane pod uwagę przy wyliczeniu 5-letnich okresów składkowych i nieskładkowych. W[yżej] w[wymienione] ograniczenie obliczania okresów składkowych i nie składkowych do 10 lat przed złożeniem wniosku – stanowi rażącą dyskryminację osób, OTK ZU B/2023 Ts 34/21 poz. 58 4 których niezdolność do pracy powstawała po 30 roku życia w stosunku do osób do 30 roku życia”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom. 2. Stosownie do art. 61 ust. 4 u.o.t.p.TK Trybunał odmawia nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, jeżeli: – skarga nie spełnia wymogów określonych w ustawie i usunięcie braków nie jest mo-żliwe (pkt 1); – braki formalne, o których mowa w art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK, nie zostały usunięte w terminie (pkt 2); – skarga jest oczywiście bezzasadna (pkt 3). 3. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że analizowana skarga konstytucyjna została złożona z przekroczeniem terminu, o którym mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK. 3.1. W niniejszej sprawie skarżąca osobiście – po doręczeniu jej 15 czerwca 2020 r. odpisu wyroku Sądu Apelacyjnego w K. z 11 lutego 2020 r. (sygn. akt […]) wraz z uzasad-nieniem – w dniu 11 września 2020 r. (data nadania) wniosła do Trybunału Konstytucyjnego pismo zatytułowane „[S]karga konstytucyjna”. W związku z tym, że zgodnie z art. 44 ust. 1 in principio u.o.t.p.TK w postępowaniu przed Trybunałem zainicjowanym skargą konstytu-cyjną obowiązuje przymus adwokacko-radcowski, skarżąca została wezwana do usunięcia braku formalnego pisma przez złożenie skargi konstytucyjnej podpisanej przez adwokata albo radcę prawnego (pismo Wydziału do Spraw Wstępnej Weryfikacji Pism Inicjujących Postę-powanie przed Trybunałem Biura Służby Prawnej Trybunału Konstytucyjnego z 29 stycznia 2021 r., znak: Wer.450.2.2021). 22 lutego 2021 r. (data nadania) adwokat, ustanowiony przez skarżącą pełnomocnikiem z wyboru, wniósł do Trybunału sporządzone i podpisane przez sie-bie pismo procesowe również zatytułowane „Skarga konstytucyjna”, jednakże różniące się merytorycznie od pisma złożonego osobiście przez skarżącą. A zatem nie może ono zostać uznane za sanujące (w rozumieniu art. 57 ust. 2 u.o.t.p.TK) braki formalne pisma skarżącej z 11 września 2020 r., lecz jest nowym pismem inicjującym postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym. 3.2. W niniejszej sprawie ostatecznym orzeczeniem o wolnościach i prawach skarżą-cej, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji, jest wskazany wyżej wyrok Sądu Apelacyj-nego w K. Przewidziany w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK trzymiesięczny termin wniesienia skargi konstytucyjnej, liczony od daty doręczenia tego orzeczenia, tj. od 15 czerwca 2020 r., upłynął zatem 15 września 2020 r. Skarżąca złożyła pismo zatytułowane „[S]karga konstytucyjna” 11 września 2020 r. Gdyby braki formalne tego pisma zostały skutecznie usunięte, wówczas skarga konstytucyjna zostałaby wniesiona z zachowaniem terminu. Jak ustalił Trybunał (zob. pkt. 3.1. tej części uzasadnienia), tak się jednak nie stało. W konsekwencji, skarga konstytu-cyjna sporządzona i wniesiona przez pełnomocnika skarżącej 22 lutego 2021 r., została wnie-siona z przekroczeniem ustawowego terminu. OTK ZU B/2023 Ts 34/21 poz. 58 5 3.3. Trybunał przypomina, że określony w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK termin wniesienia skargi konstytucyjnej ma charakter terminu zawitego. Znaczy to, że jest zarazem nieprzekra-czalnym terminem sformułowania tych istotnych elementów skargi konstytucyjnej, które w świetle art. 53 ust. 1 u.o.t.p.TK stanowią essentialia negotii tego środka prawnego. Tak sformułowana skarga konstytucyjna określa granice jej rozpoznania, które – stosownie do art. 67 ust. 1 u.o.t.p.TK – są wiążące dla Trybunału. Związany granicami kognicji Trybunał Konstytucyjny nie może merytorycznie rozpatrzyć zarzutów sformułowanych przez skarżące-go już po upływie przepisanego prawem terminu (por. m.in.: zachowujące aktualność posta-nowienie TK z 14 grudnia 1999 r., sygn. SK 14/98, OTK ZU nr 7/1999, poz. 163 oraz posta-nowienia TK z 26 września 2019 r. i 9 marca 2021 r., sygn. Ts 181/18, OTK ZU B/2023, poz. 55 i 56). W związku z powyższym – na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK – należało po-stanowić jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącej przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie siedmiu dni od daty jego doręczenia.