Ts 35/21

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 26 lipca 2023 r. Pozycja 219 POSTANOWIENIE z dnia 29 września 2021 r. Sygn. akt Ts 35/21 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Stanisław Piotrowicz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej […] Sp. z o.o. z siedzibą w T. w sprawie zgodności: art. 373 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1575, ze zm.), w brzmieniu ustalonym na mocy ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1469) w zakresie, w jakim „przepis ten stanowi podstawę odrzucenia przez sąd drugiej instancji apelacji, która nie została przez stronę opłacona z uwagi na podjętą przez tę stronę próbę zaskarżenia wydanego po raz pierwszy przez sąd drugiej instancji postanowienia o odmowie zwolnienia strony od obowiązku uiszczenia opłaty sądowej od apelacji”, z art. 45 ust. 1 oraz art. 78 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: 1) odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej; 2) pozostawić bez rozpoznania wniosek o wstrzymanie wykonania wyroku Sądu Okręgowego w K. z 20 grudnia 2019 r. (sygn. akt […]). UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 24 lutego 2021 r. (data nadania) […] Sp. z o.o. z siedzibą w T. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez pełno-mocnika z wyboru, wystąpiła z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycz-nego. 1. Powód – syndyk masy upadłości […] Sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w M. (dalej: Spółka) wystąpił do Sądu Okręgowego w K. z powództwem przeciwko skarżącej o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną. Wyrokiem z 20 grudnia 2019 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w K. IX Wydział Gospodarczy (dalej: Sąd Okręgowy) uznał za bezskuteczną w stosunku do masy upadłości Spółki umowę sprzedaży z 30 grudnia 2014 r., zawartą przed notariuszem pomiędzy skarżącą i Spółką, gdyż zdziałana została z pokrzywdzeniem powoda. OTK ZU B/2023 Ts 35/21 poz. 219 2 2. Pismem z 5 lutego 2020 r. skarżąca wniosła apelację od powyższego wyroku Sądu Okręgowego, do której załączyła wniosek z tego samego dnia o zwolnienie od kosztów sądo-wych w postaci opłaty od apelacji w kwocie 200 000 zł. Postanowieniem z 20 lutego 2020 r. (sygn. akt […]) Sąd Apelacyjny w K. I Wydział Cywilny (dalej: Sąd Apelacyjny) oddalił wniosek skarżącej. Postanowieniem z 16 marca 2020 r. (sygn. akt jw.) Sąd Apelacyjny odrzu-cił wnioski skarżącej o sporządzenie uzasadnień: postanowienia z 20 lutego 2020 r. oraz za-rządzenia wzywającego do wniesienia opłaty od apelacji, stwierdzając ich niedopuszczalność. Poinformował, że do rozpoznania środka odwoławczego wniesionego przez skarżącą od orze-czenia sądu pierwszej instancji, wydanego przez Sąd Okręgowy 20 grudnia 2019 r., zastoso-wanie mają przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; dalej: k.p.c.) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1469), obowiązującym od 7 listopada 2019 r. W uzasadnieniu postano-wienia Sąd orzekł, że zgodnie z art. 371 k.p.c. sąd pierwszej instancji po wniesieniu apelacji przedstawia ją niezwłocznie Sądowi Apelacyjnemu. W konsekwencji do tego sądu, działają-cego jako sąd drugiej instancji, należą wszystkie czynności zmierzające do usunięcia ewentu-alnych braków apelacji, w tym jest on właściwy do wydania rozstrzygnięcia po rozpoznaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (opłaty od apelacji) złożonego przez stronę skar-żącą wraz z apelacją. Podkreślił, że Sąd Apelacyjny jako sąd drugiej instancji, w składzie jed-noosobowym, wydał w sprawie postanowienie w przedmiocie powyższego wniosku. Powołu-jąc się na art. 3942 § 1 i § 11 pkt 1-7 k.p.c. wyjaśnił, że rozstrzygnięcie dotyczące zwolnienia od kosztów sądowych (obowiązku pokrycia opłaty od apelacji) oraz zarządzenie w przedmio-cie określenia wysokości opłaty od apelacji nie są wymienione we wskazanym przepisie. 3. Sąd Apelacyjny postanowieniem z 29 maja 2020 r. (sygn. akt […]), na podstawie art. 373 k.p.c., odrzucił apelację skarżącej od wyroku Sądu Okręgowego z 20 grudnia 2019 r. W uzasadnieniu podkreślił, że pomimo prawidłowego doręczenia pełnomocnikowi skarżącej wezwania do uzupełnienia braku fiskalnego apelacji, w terminie tygodniowym pod rygorem jej odrzucenia, opłata nie została uiszczona. Stwierdził, że nastąpił upływ terminu do usunię-cia wady fiskalnej apelacji, co oznacza, że środek odwoławczy skarżącej nadal jest nią obar-czony. W związku z tym uznał, że apelacja podlega odrzuceniu na podstawie powołanego wyżej przepisu ustawy – Kodeks postępowania cywilnego. Pismem z 14 lipca 2020 r. skarżąca wniosła zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie, które Sąd Apelacyjny postanowieniem z 19 listopada 2020 r. (sygn. akt […]) oddalił. 4. W skardze konstytucyjnej skarżąca, celem wypełnienia wymagań określonych w art. 53 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2329; dalej: u.o.t.p.TK), wskazała, że kwestionowanym przepisem ustawy, w stosunku do którego wnosi o stwierdzenie nie-zgodności z Konstytucją, jest art. 373 § 1 k.p.c. w zakresie opisanym w komparycji niniejsze-go postanowienia. Wskazała jednocześnie, że na podstawie zakwestionowanego w skardze przepisu Sąd Apelacyjny, postanowieniem z 19 listopada 2020 r. (sygn. akt […]), „oddalając zażalenie Spółki na postanowienie o odrzuceniu apelacji z uwagi na jej nieopłacenie w termi-nie, orzekł ostatecznie o prawach skarżące[j] określonych w Konstytucji i w stosunku do któ-rego skarżąc[a] domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją” (s. 2 skargi konstytu-cyjnej). Powołując art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK, skarżąca wskazała na naruszenie art. 45 ust. 1, art. 78 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji. Wyjaśniła, że naruszonymi prawami skarżącej są „1) określone w art. 45 ust. 1 Konstytucji prawo do sądu, naruszone przez Sąd Apelacyjny w K. w ten sposób, że poprzez odmowę skarżącemu weryfikacji postanowienia OTK ZU B/2023 Ts 35/21 poz. 219 3 oddalającego złożony przezeń wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie opłaty sądowej od apelacji, stanowiące jedną z gwarancji prawa do sądu w ogóle, odebrano mu moż-liwość poddania prawidłowości ww. postanowienia kontroli, a więc pozbawiono go możliwo-ści skorzystania z mechanizmu, które wzmacnia prawo jednostek do sądu (prawo do zaskar-żenia orzeczenia wzmacnia prawo do sądu, ponieważ gwarantuje kontrolę przebiegu i rezulta-tu postępowania sądowego); (…) 2) określone w art. 78 w zw. z art. 176 ust. 1 Konstytucji prawo do dwuinstancyjnego postępowania sądowego, naruszone przez Sąd Apelacyjny w K. w ten sposób, że odmówiono skarżącemu prawa do wniesienia zażalenia na postanowienie oddalające jego wniosek o zwolnienie od opłaty sądowej od apelacji, co w konsekwencji do-prowadziło do odrzucenia tejże apelacji przez Sąd Apelacyjny w K. z powodu uznania jej za nieopłaconą w terminie” (s. 2-3 skargi konstytucyjnej). W związku z powyższym skarżąca wniosła o stwierdzenie, że art. 373 § 1 k.p.c., w brzmieniu ustalonym na mocy ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1469) w zakresie wskazanym w petitum skargi jest niezgodny z art. 45 ust. 1 oraz art. 78 w zw. z art. 176 ust. 1 Konstytucji. Skarżąca poinformowała, że od postanowienia Sądu Apelacyjnego w K. z 19 listopada 2020 r. (sygn. akt […]) nie został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia. W skardze konstytucyjnej, na podstawie art. 79 ust. 1 u.o.t.p.TK, skarżąca wniosła o wydanie przez Trybunał Konstytucyjny postanowienia tymczasowego w sprawie wstrzy-mania wykonania wyroku Sądu Okręgowego z 20 grudnia 2019 r. (sygn. akt […]). 5. Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 14 kwietnia 2021 r., wydanym na podstawie art. 57 ust. 1 u.o.t.p.TK, skarżąca została wezwana do usunięcia, w zakreślonym terminie, braku formalnego skargi konstytucyjnej przez doręczenie odpisów poświadczonych za zgodność z oryginałem załączników złożonych wraz ze skargą konstytucyjną (z wyjątkiem odpisu KRS i glosy). 6. Pismem z 19 kwietnia 2021 r. (data nadania) ustanowiony w sprawie pełnomocnik z wyboru poinformował o wypowiedzeniu pełnomocnictwa udzielonego mu 1 lutego 2021 r. przez skarżącą. Ustanowiony w sprawie nowy pełnomocnik z wyboru złożył 27 kwietnia 2021 r. (data nadania) oświadczenie o wstąpieniu do sprawy, załączając wymagane pełno-mocnictwo. Wykonał jednocześnie zarządzenie Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 14 kwietnia 2021 r., którego odpis doręczono uprzedniemu pełnomocnikowi 20 kwietnia 2021 r., przedkładając poświadczone za zgodność z oryginałem załączniki złożone wraz ze skargą konstytucyjną. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Trybunał wydaje postanowienie o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona określone przez prawo wymagania oraz gdy nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK. 2. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybuna-łu Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywne-go, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Zasady korzy- OTK ZU B/2023 Ts 35/21 poz. 219 4 stania ze skargi konstytucyjnej zostały rozwinięte i sprecyzowane w ustawie o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, w tym w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK, nakładającym na skarżącego obowiązek określenia kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji pu-blicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego określo-nych w Konstytucji i w stosunku do którego skarżący domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją. W rozpoznawanej skardze konstytucyjnej przedmiotem zaskarżenia jest art. 373 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 1575, ze zm.; dalej: k.p.c.), zgodnie z którym sąd drugiej instancji od-rzuca apelację spóźnioną, nieopłaconą lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również apelację, której braków strona nie usunęła w wyznaczonym terminie. Podany powyżej przepis był podstawą prawną postanowienia z 29 maja 2020 r. (sygn. akt […]) wydanego przez Sąd Apelacyjny w K. I Wydział Cywilny (dalej: Sąd Apelacyjny), którym odrzucono apelację skarżącej. Na postanowienie to skarżąca wniosła zażalenie, które Sąd Apelacyjny postano-wieniem z 19 listopada 2020 r. (sygn. akt […]) oddalił. Powyższe postanowienie uprawomoc-niło orzeczenie odrzucające apelację. Nadało ostateczny charakter merytorycznemu rozstrzy-gnięciu o prawach lub wolnościach skarżącej, wydanemu na podstawie przepisu zakwestio-nowanego w skardze. Stwierdziwszy, że został spełniony wymóg zawarty w art. 79 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK, Trybunał Konstytucyjny przeanalizo-wał, czy w sprawie został spełniony warunek określony w art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK w postaci obowiązku uzasadnienia zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżące-go, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie. W świetle tego przepisu skarżąca była związana nakazem wykazania bezpośredniego związku pomiędzy treścią za-skarżonego przepisu a naruszeniem podanych praw i wolności konstytucyjnych, czyli upraw-dopodobnienia, że naruszenie to było wynikiem określonego sformułowania kwestionowanej regulacji ustawowej, której zarzucana jest niekonstytucyjność. Na skarżącej ciążył zatem ob-owiązek skonfrontowania treści zaskarżonego w skardze konstytucyjnej art. 373 § 1 k.p.c., na podstawie którego odrzucono apelację skarżącej, obarczoną nieusuniętą wadą fiskalną w po-staci braku wniesienia wymaganej opłaty sądowej od tego pisma procesowego, ze wskazanym w petitum skargi prawem do sądu, o którym mowa w art. 45 ust. 1 oraz art. 78 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji. Trybunał uznał, że skarżąca nie dopełniła tego warunku. Wypo-wiedziane przez nią stanowisko w sprawie sprowadza się do wyrażenia braku akceptacji dla obowiązujących od 7 listopada 2019 r., na skutek nowelizacji przepisów ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, rozwiązań legislacyjnych ograniczających, zdaniem skarżącej, pra-wo procesowe strony postępowania poprzez brak możliwości wniesienia środka odwoławcze-go niezbędnego do weryfikacji niekorzystnego rozstrzygnięcia. Przedmiotem rozważań w uzasadnieniu skargi konstytucyjnej w odniesieniu do wskazanych wzorców konstytucyj-nych jest de facto jednoinstancyjne postępowanie prowadzone przed sądem drugiej instancji w ramach wstępnego, a jednocześnie ostatecznego rozpoznania złożonego wniosku o zwol-nienie od kosztów sądowych w postaci opłaty od apelacji. Wywody uzasadnienia skargi doty-czące ograniczenia prawa do sądu, o którym mowa w art. 45 ust. 1 Konstytucji, zostały po-wiązane z zarzutem pozbawienia skarżącej możliwości kontroli postępowania w przedmiocie kosztów sądowych, w trakcie którego zostaje wydane niepomyślne dla wnioskodawcy posta-nowienie o oddaleniu wymienionego powyżej wniosku, stanowiące odmowę zwolnienia od kosztów sądowych w podanym zakresie. Argumentacja skargi skupia się na wykazaniu nie-prawidłowości w obowiązującym stanie prawnym w postaci braku możliwości wniesienia zażalenia na wymieniony powyżej rodzaj rozstrzygnięcia z poczynionym równocześnie za-strzeżeniem, że „[z] zagwarantowaniem prawa do sądu w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytu- OTK ZU B/2023 Ts 35/21 poz. 219 5 cji immanentnie wiąże się instytucja zwolnienia od kosztów sądowych” (s. 11 uzasadnienia skargi konstytucyjnej). Należy podkreślić, że postępowanie prowadzone w zakresie kosztów sądowych, zainicjowane wnioskiem o zwolnienie od opłaty od apelacji, nie jest tożsame przedmiotowo z postępowaniem wszczętym w wyniku wniesienia środka odwoławczego w postaci apelacji, która na wstępie podlega kontroli w zakresie spełnienia warunków formalnych i fiskalnych, zachowania wymaganego terminu do jej wniesienia, a także dopuszczalności. Każde z tych postępowań kończy się innym orzeczeniem ostatecznym w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konsty-tucji w związku z art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK. Powołane w uzasadnieniu skargi konstytu-cyjnej argumenty, których zadaniem miało być uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestio-nowanego przepisu ze wskazanym prawem konstytucyjnym, zostały wywiedzione z nega-tywnej oceny postępowania o charakterze wpadkowym, na etapie którego wydano postano-wienia na podstawie innych przepisów. Wypowiedź krytyczna została zatem skierowana pod adresem postępowania, na poziomie którego nie doszło do zastosowania art. 373 § 1 k.p.c. W świetle powyższego należy stwierdzić, że wymienione przez skarżącą konsekwencje postępowania zażaleniowego – podjętego przez stronę wbrew obowiązującym przepisom Kodeksu postępowania cywilnego w postaci próby zaskarżenia wydanego po raz pierwszy przez sąd drugiej instancji postanowienia o odmowie zwolnienia od obowiązku uiszczenia opłaty sądowej od apelacji – nie spełniają warunku określonego w art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK. Dokonana kontrola uzasadnienia rozpoznawanej skargi konstytucyjnej nakazuje podkreślić, że zgodnie z art. 67 ust. 1 i 2 u.o.t.p.TK Trybunał przy orzekaniu jest związany zakresem zaskarżenia (przedmiotem kontroli w postaci kwestionowanego aktu normatywnego lub jego części oraz wzorcem kontroli) wskazanym w skardze konstytucyjnej. Stąd kontrola konstytucyjności ogranicza się do przepisu wyraźnie określonego przez skarżącą jako przedmiot kontroli. W niniejszej sprawie skarga powinna zatem zawierać uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przez skarżącą art. 373 § 1 k.p.c. ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącej, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK). Będąc związanym granicami skargi, Trybunał Konstytucyjny nie może rozszerzać lub modyfikować istoty zarzutu skargi. Analiza stanowiska skarżącej zaprezentowanego w uzasadnieniu skargi, w odniesieniu do art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK, każe stwierdzić, że rozpoznawana skarga konstytucyjna nie spełnia określonego w nim warunku. Wskazana okoliczność stanowi samodzielną podstawę odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. 3. Trybunał Konstytucyjny uznał, że z uwagi na niedopełnienie warunku formalnego skargi konstytucyjnej, które przesądza o braku możliwości nadania jej dalszego biegu, bez-przedmiotowe stało się orzekanie co do zasadności wydania postanowienia, o którym mowa w art. 79 ust. 1 u.o.t.p.TK. W związku z tym wniosek skarżącej o tymczasowe wstrzymanie wykonania wyroku Sądu Okręgowego w K. IX Wydział Gospodarczy z 20 grudnia 2019 r. (sygn. akt […]) pozostawiono bez rozpoznania. Biorąc powyższe pod uwagę Trybunał Konstytucyjny, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK, postanowił, jak w sentencji. OTK ZU B/2023 Ts 35/21 poz. 219 6 POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącej przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na postanowienie o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej w terminie 7 dni od dnia jego doręczenia.