Ts 36/22

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 27 listopada 2023 r. Pozycja 308 POSTANOWIENIE z dnia 4 września 2023 r. Sygn. akt Ts 36/22 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Bogdan Święczkowski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej T.K. o zbadanie zgodności: 1) art. 197 § 2 w związku z art. 185 § 2 w związku z art. 18 § 1 pkt 6 i art. 19, art. 183 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) „w za-kresie, w jakim pomija jako podstawę wyłączenia sędziego od udziału w orzekaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym toczącym się po uchyleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowienia wojewódzkie-go sądu administracyjnego o umorzeniu postępowania, tj. kończące to postę-powanie, jego wcześniejszy udział w orzekaniu w sprawie zakończonej wy-daniem tego postanowienia w nieprawidłowej obsadzie Sądu”, z: – art. 2, art. 45 ust. 1 i art. 178 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, – art. 6 ust. 1 zdanie pierwsze Konwencji o ochronie praw człowieka i pod-stawowych wolności sporządzonej w Rzymie 4 listopada 1950 r. zmienio-nej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284); 2) art. 161 § 1 pkt 3, art. 149 § 1 pkt 1 w związku z art. 3 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi „w zakresie, w jakim po wniesieniu skargi na bezczynność organu na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w sprawach okre-ślonych w art. 3 § 2 pkt 1-2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w dacie rozpoznania skargi organ nie pozostawał już bez-czynny pomija, iż wydanie aktu przez organ, co do których pozostawał w bezczynności, nie skutkuje umorzeniem postępowania co do zobowiązania organu do wydania w określonym terminie aktu, i brakiem stwierdzenia na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, że organ dopuścił się bezczynności, brakiem stwierdzenia na podstawie art. 149 § 1a ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami ad-ministracyjnymi, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym narusze-niem prawa, brakiem orzeczenia na podstawie art. 149 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznaniu od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wyso- OTK ZU B/2023 Ts 36/22 poz. 308 2 kości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 ustawy – Prawo o postępowa-niu przed sądami administracyjnymi, a dopuszcza oddalenie skargi na pod-stawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyj-nymi”, z: art. 2, art. 7, art. 31 ust. 3, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 1 i 2, art. 21 ust. 1 w związku z art. 64 ust. 1-3, art. 64 ust. 1 i 2 , art. 78 Konstytucji; 3) art. 190 w związku z art. 185 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed są-dami administracyjnymi „w zakresie, w jakim nie przewiduje sankcji za naru-szenie przez Sąd, któremu sprawa została przekazana po uchyleniu postano-wienia, związania wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny”, z: art. 2, art. 7, art. 45 ust. 1, art. 175 ust. 1, art. 184 Konstytucji, p o s t a n a w i a: nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 15 lutego 2022 r. (data nadania) T.K. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia, na tle następującego sta-nu faktycznego: 1. W dniu 26 sierpnia 2020 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administra-cyjnego w L. skargę na bezczynność Wojewody L. W piśmie z 19 października 2020 r. pełnomocnik skarżącego oświadczył, że Wojewo-da L. 15 października 2020 r. wydał decyzję w sprawie znak […] oraz doręczył ją stronie. W związku z tym skarżący wniósł o umorzenie postępowania na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm., dalej: p.p.s.a.). 2. Postanowieniem z 30 października 2020 r. (sygn. akt […]) Wojewódzki Sąd Admi-nistracyjny w L., po rozpoznaniu sprawy ze skargi skarżącego na bezczynność Wojewody L. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, umorzył postępowanie. W uzasadnieniu stwierdził, że „[z]e względu na to, że w dacie rozpoznania skargi organ nie pozostawał już bezczynny, postępowanie sądowoadministracyjne należało umorzyć na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., gdyż stało się ono bezprzedmiotowe”. Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając naruszenie przepi-sów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. 3. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 22 stycznia 2021 r. (sygn. akt […]), po rozpoznaniu zażalenia skarżącego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Admini-stracyjnego w L. z 30 października 2020 r. (sygn. akt […]), na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. Uznał, że zażalenie zasłu-giwało na uwzględnienie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko Sądu I instancji było nieprawidłowe, ponieważ nie uwzględniało pełnej treści art. 149 p.p.s.a. W uza-sadnieniu wskazał, że z treści art. 149 § 1 p.p.s.a., art. 149 § 1a p.p.s.a. i art. 149 § 2 p.p.s.a. „wynika, że wydanie przez organ decyzji po wniesieniu do sądu skargi na bezczynność nie powoduje w świetle art. 149 § 1 i art. 149 § 1a p.p.s.a., że postępowanie staje się bezprzed-miotowe w zakresie dotyczącym stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności, oraz OTK ZU B/2023 Ts 36/22 poz. 308 3 stwierdzenia, czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, a także w zakre-sie ewentualnego wymierzenia organowi grzywny bądź zasądzenia na rzecz skarżącego sumy pieniężnej stosownie do treści art. 149 § 2 p.p.s.a. Zasadne są w tych okolicznościach podnie-sione w zażaleniu zarzuty naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. i art. 149 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a., art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a., art. 1 p.p.s.a. w związku z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. i art. 132 p.p.s.a. Zwrócić należy także uwagę, że wprawdzie pismem z dnia 19 października 2020 r. skarżący wniósł o umorzenie postępowania w związku z wydaniem przez Wojewodę L. decyzji z dnia 15 października 2020 r., jednak pismo to nie stanowiło cofnięcia przedmio-towej skargi, a jedynie wniosek o umorzenie postępowania w części dotyczącej zobowiązania organu do wydania w określonym terminie aktu (art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W piśmie tym podniesiono bowiem wprost, że likwidacja stanu bezczynności w toku postępowania sądowe-go i umorzenie postępowania w tym zakresie nie zwalnia sądu administracyjnego z obowiąz-ku rozpoznania skargi wniesionej na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. w zakresie oceny, czy w sprawie miała miejsce bezczynność i czy miała ona miejsce z rażącym naruszeniem prawa, oraz że sąd zobligowany jest także do rozważenia ewentualnej zasadności wymierzenia orga-nowi grzywny w trybie art. 149 § 2 p.p.s.a.” (s. 3 i 4 postanowienia). 4. Wyrokiem z 18 marca 2021 r. (sygn. akt […]) Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. po rozpoznaniu sprawy ze skargi skarżącego na bezczynność Wojewody L. w przedmio-cie stwierdzenia nieważności decyzji, oddalił skargę. Na wstępie wyjaśnił, że „stosownie do art. 190 p.p.s.a. – Sąd jest obecnie związany wskazaniami co do dalszego postępowania wyra-żonymi przez Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym w niniejszej sprawie postanowie-niu z dnia 22 stycznia 2021 r., sygn. akt […]. Oznacza to, że Sąd obecnie rozpatrywał skargę w zakresie żądań dotyczących stwierdzenia, czy zachodziła bezczynność, czy miała ona cha-rakter rażący oraz czy zachodzą podstawy do wymierzenia organowi grzywny. (…) Podstawę prawną rozstrzygania spraw ze skarg na bezczynność wskazał już NSA w przytoczonym wy-żej postanowieniu. (…). Rozpatrując skargę [skarżącego] w tym zakresie Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. stwierdził, że Wojewoda L. nie dopuścił się bezczynności w załatwie-niu wniosku skarżącego o stwierdzenie nieważności Starosty B. z dnia 20 marca 2018 r.” (s. 3 i 4 wyroku). W ocenie Sądu w sprawie wystąpiły „okoliczności, o których mowa w art. 35 § 5 k.p.a., tj. «okresy opóźnień spowodowane z winy strony oraz z przyczyn niezależnych od organu», które nie podlegały wliczeniu do ustawowych terminów załatwienia sprawy, co oznacza, że organowi nie można zarzucić bezczynności. Z tych względów Sąd oddalił skargę na bezczynność na podstawie art. 151 p.p.s.a.” (s. 8 wyroku). Skarżący złożył skargę kasacyjną od wymienionego wyżej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. 5. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 4 listopada 2021 r. (sygn. akt […]) od-dalił skargę kasacyjną skarżącego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z 18 marca 2021 r. (sygn. akt […]). Uznał, że skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględ-nienie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego „wskazana w skardze kasacyjnej oko-liczności wydania zaskarżonego wyroku, w składzie którego zasiadał Sędzia, który uprzednio umorzył w niniejszej sprawie postępowanie sądowe, zaś w wyniku wniesionego zażalenia postanowienie o umorzeniu postępowania zostało uchylone przez Naczelny Sąd Administra-cyjny postanowieniem o sygn. akt […], nie stanowi żadnej z przesłanek z art. 183 § 2 p.p.s.a., w tym przesłanki z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. W związku z art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. brak jest podstaw do stwierdzenia, że skład Sądu, który wydał zaskarżony wyrok był sprzeczny z prze-pisami prawa albo że w rozpoznaniu sprawy brał udział Sędzia wyłączony z mocy ustawy. Na OTK ZU B/2023 Ts 36/22 poz. 308 4 przyjęcie przeciwnego poglądu nie pozwala treść art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a., z której nie wynika wprost przesłanka odnosząca się do zaistniałych w niniejszej sprawie okoliczności. Nie moż-na bowiem uznać, że Sędzia – który z uwagi na istnienie przesłanki formalnej wydał posta-nowienie o umorzeniu postępowania sądowego na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., a na-stępnie zasiadał w składzie Sądu, który rozpoznał merytorycznie skargę – brał udział w wy-daniu zaskarżonego orzeczenia. Ponadto wskazywane w skardze kasacyjnej okoliczności nie wyczerpują pozostałych przesłanek z art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a., ponieważ brak jest podstawy do stwierdzenia aby Sędzia brał udział w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator. Taki też kierunek wykładni wzmacnia treść art. 185 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 185 § 2 p.p.s.a. w razie przekazania sprawy do ponownego rozpo-znania, sąd rozpoznaje ją w innym składzie. Jednak w świetle art. 197 § 2 p.p.s.a. do postę-powania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasa-cyjnej, z wyłączeniem art. 185 § 2. A zatem w razie uchylenia na skutek zażalenia zaskarżo-nego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał orze-czenie, sąd ten nie musi jej rozpoznawać w innym składzie. Należy wskazać, że nowelą z kwietnia 2015 r. dokonano zmiany art. 197 § 2 p.p.s.a. polegającej właśnie na wyłączeniu stosowania art. 185 § 2 p.p.s.a. w postępowaniu toczącym się na skutek wniesienia zażalenia” (s. 9 i 10 wyroku). Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że „ramach grupy zarzutów skargi kasacyjnej (…) dotyczących braku rozpatrzenia wniosku o umorzenie postępowania, co było konsekwencją niewykonania wiążących wskazań zawartych w postanowieniu NSA o sygn. akt […], należało uznać, że brak stricte w wyroku rozstrzygnięcia w odniesieniu do wniosku skarżącego o umorzenie postępowania (art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a.) z uwagi na wyda-nie decyzji przez organ, nie stanowiło wady postępowania, która miałaby wpływ na treść pod-jętego przez Sąd I instancji rozstrzygnięcia o oddaleniu skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. Należy bowiem zwrócić uwagę, że w zakresie tego czy zachodzą przesłanki do zobowiązania organu do wydania decyzji następuje wyłączenie w sytuacji gdy Sąd Administracyjny uwzględnia skargę na bezczynność, co wynika wprost z treści art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Odda-lenie zaś skargi na bezczynność oznacza, że nie ma także podstaw do zobowiązania organu do wydania decyzji i na tę ocenę nie wpływa okoliczność, że organ przed rozpoznaniem skargi przez Sąd Administracyjny wydał decyzję administracyjną. Dlatego zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia art. 190 zdanie pierwsze p.p.s.a. (…) art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a.; art. 141 § 4 p.p.s.a. – nie zawierają usprawiedliwionych podstaw. (…) Ponadto po-zbawione są usprawiedliwionych podstaw pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej (…), a doty-czące merytorycznej oceny bezczynności, w tym kwalifikowanej jej postaci, tj. «rażącego naruszenia prawa» oraz istnienia przesłanek do wymierzenia organowi grzywny” (s. 11 i 12 wyroku). Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że „stwierdzenie czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (o czym stanowi art. 149 § 1a p.p.s.a.) wymaga w pierwszej kolejności w ogóle stwierdzenia bezczynności. Ponadto jeśli chodzi o rażące na-ruszenie prawa to musi ono posiadać dodatkowe cechy w stosunku do «normalnego» naru-szenia prawa. Musi to być naruszenie prawa, które wyraźnie odróżnia się wśród innych naru-szeń prawa, stanowiąc pewien przypadek wyjątkowy na ich tle. W przypadku bezczynności chodzi o wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym takim jak drastyczne prze-kroczenie ustawowego terminu do załatwienia sprawy, oczywiście lekceważący stosunek or-ganu do złożonego wniosku strony, duże natężenie braku woli organu w załatwieniu wniosku, działanie organu wbrew określonym standardom, bez jakiegokolwiek usprawiedliwienia dla takiej praktyki. Każda z tych okoliczności samodzielnie świadczyć może o rażącym narusze-niu prawa. Jednak w okolicznościach niniejszej sprawy skoro brak jest podstaw do stwierdze-nia bezczynności, w konsekwencji brak jest też podstaw do stwierdzenia rażącego naruszenia prawa na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a., a tym samym brak jest podstaw do wymierzenia OTK ZU B/2023 Ts 36/22 poz. 308 5 organowi grzywny w oparciu o art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a. (…) Z tych wzglę-dów, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku” (s. 14 i 15 wyroku). 6. Skarżący wskazał, że skargę konstytucyjną wnosi w związku z prawomocnym wy-rokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 listopada 2021 r. (sygn. akt […]), który sta-nowi ostateczne orzeczenie o przysługujących mu konstytucyjnych prawach w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, po wyczerpaniu drogi prawnej, o której mowa w art. 77 ust. 1 usta-wy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konsty-tucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393). Podał, że od wymienionego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego nie został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że „[o]dpowiednie stosowanie przepisów o skardze kasacyjnej w postępowaniu zażaleniowym (art. 197 § 2 P.p.s.a.) wiąże się z potrze-bą uwzględnienia racji prawnej art. 185 § 2 P.p.s.a. Jest ona tożsama z sensem przepisów art. 18-19 P.p.s.a., tzn. zmierza do wyeliminowania przyczyn mogących wywoływać wątpli-wości co do bezstronności i obiektywizmu sędziego” (s. 9 skargi). „Kwestionowane przepisy naruszają prawo do rozstrzygnięcia sprawy przez niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Uniemożliwiają wyłączenie sędziego z przyczyn innych niż wymienione w art. 18 p.p.s.a. w sytuacji, w której wątpliwości co do jego bezstronności zostały wywołane przez okoliczno-ści tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Takie rozwiązanie narusza również, zdaniem skarżącego, zaufanie obywateli do państwa i jego organów. Skarżący podkreśla, że pomimo możliwej interpretacji rozszerza-jącej zawartego w art. 19 p.p.s.a. pojęcia «okoliczności tego rodzaju» – poza jego zakresem pozostają pewne okoliczności, które uzasadniać powinny, [jego] zdaniem, wyłączenie sędzie-go zgodnie z konstytucyjnym wzorcem bezstronności” (s. 13 skargi). „Regulacja zaskarżo-nych przepisów «nie zapewnia prawa do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym przez bezstronny sąd», a tym samym godzi w samą istotę gwarancji zapisanych w art. 45 ust. 1 Konstytucji” (s. 14 skargi). „Art. 18 § 1 p.p.s.a. wskazuje przyczyny wyłączenia sędzie-go z mocy prawa. Najogólniej rzecz ujmując, są to przyczyny wynikające z powiązania sę-dziego z elementami przedmiotowymi lub podmiotowymi sprawy, które w sposób oczywisty rzutują na jego bezstronność. Kwestionowana regulacja nie obejmuje wszystkich przesłanek wyłączenia sędziego, które – według skarżącego – powinny się w nim zawierać z uwagi na konstytucyjne standardy prawa do sądu, wynikające z art. 45 ust. 1 i art. 2 Konstytucji. Wada art. 197 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 185 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. i art. 19 p.p.s.a. polega na tym, że przepisy te są interpretowane przez sądy administracyjne jako do-puszczające ponowne orzekanie przez tego samego sędziego w sprawie o bezczynność organu w składzie trzech sędziów, po uchylenie przez NSA postanowienia o umorzeniu postępowa-nie. Skarżący podnosi zarzut niepełności regulacji wyłączenia sędziego w zakwestionowanym przepisie w kontekście standardów konstytucyjnego prawa do sądu. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie nie jest zaniechanie ustawodawcze, ale tzw. typowa forma pominięcia legislacyjnego, która może być badana przez Trybunał Konstytucyjny z punktu widzenia przepisów ustawy zasadniczej” (s. 17 skargi). „Wskazany wzorzec kontroli – art. 45 ust. 1 Konstytucji – wymaga od Trybunału Konstytucyjnego oceny pełności regulacji, zawartej w art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a., z punktu widzenia konstytucyjnego pojęcia «bezstronnego sądu», a nie – funkcjonującego na poziomie ustawowym i znacznie węższego pojęcia «brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia». (…) W świetle powyższych rozważań, istotę niniej-szego postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym można sprowadzić do pytania, czy brak obowiązku wyłączenia sędziego w sytuacji, gdy wydając postanowienie o umorzeniu postępowania, które kończy postępowanie sądowo administracyjne w niewłaściwej obsadzie Sądu oraz poprzez niewłaściwe orzeczenie (postanowienie zamiast wyroku), a po jego uchy- OTK ZU B/2023 Ts 36/22 poz. 308 6 leniu przez NSA rozpoznaje ponownie skargę w składzie 3 sędziów w tej samej – pod wzglę-dem materialnym – sprawie, mieści się w gwarantowanym konstytucyjnie standardzie prawa do (bezstronnego) sądu” (s. 18 skargi). Skarżący uznał, że „art. 197 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 185 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 18 § 1 pkt 6 i art. 19 p.p.s.a. w zakresie, w jakim pomi-ja jako podstawę wyłączenia sędziego od udziału w orzekaniu w postępowaniu sądowym prowadzonym po uchyleniu postanowienia kończącego postępowanie jego późniejszy udział w orzekaniu w sprawie dotyczącej bezczynności, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji” (s. 22 skargi). Skarżący wskazał, że „zakwestionowane przepisy art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zakresie w jakim po wniesieniu skargi na bez-czynność organu na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-2 p.p.s.a. w dacie rozpoznania skargi organ nie pozostawał już bezczynny pomija, iż wydanie aktu przez organ, co do których pozostawał w bezczynności, nie skutkuje umorze-niem postępowania co do zobowiązania organu do wydania w określonym terminie aktu, a dopuszcza oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. podlega kognicji Trybunału, gdyż odnosi się do pominięcia prawodawczego” (s. 36 skargi). W ocenie skarżącego „[w] realiach niniejszej sprawy zakończenie postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie bezczyn-ności organu można dokonać poprzez umorzenie postępowania, bez konieczności uciekania się do instytucji oddalenia skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a., gdyż wtedy zachowany zosta-nie wymóg proporcjonalności. (…) Niedopuszczalne w związku z tym jest przyjmowanie w ustawie uregulowań blankietowych służących ograniczeniu wolności lub praw jednostki. Z tej perspektywy przesłanka ograniczenia prawa do sądu w postaci oddalenia skargi na pod-stawie art. 151 p.p.s.a. pomimo wydania decyzji przez organ po wniesieniu skargi na bez-czynność do sądu nie tylko nie znajduje swojego normatywnego wyrazu w treści ustawy, lecz nie spełnia także wymaganej przez normy konstytucyjne precyzji” (s. 37 i 38 skargi). „Zda-niem skarżącego, oddalenie skargi zamiast umorzenia postępowania po skutecznym wniesie-niu skargi i wydaniu decyzji narusza prawa do dochodzenia odszkodowania za bezprawne działanie organu, ogranicza konstytucyjnie chronione prawo własności. Wprowadzone przez ustawodawcę ograniczenia nie znajdują uzasadnienia ani w zapewnieniu bezpieczeństwa lub porządku prawnego, ani wolności i praw innych osób, natomiast naruszają istotę prawa wła-sności. Kwestionowane przepisy naruszają także art. 2 Konstytucji i wyrażoną w nim zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa w zakresie, w jakim pomimo istnienia bezczynności dopuszczają oddalenie skargi, a tym samym uniemożliwiają uzyskanie prejudykatu warunkującego możliwość dochodzenia naprawienia szkody spowodowanej przez obie wymienione formy opieszałości organu. Ponadto niedookreśloność tych przepisów godzi w zasadę prawidłowej legislacji. Skarżone przepisy nie pozwalają na określenie treści norm prawnych z nich wypływających” (s. 48 i 49 skargi). Uzasadniając zarzut naruszenia Konstytucji przez art. 190 p.p.s.a., zgodnie z którym Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny, skarżący wskazał, że „[n]a prawo do sądu składa się prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej, zgodnie z wymogami sprawiedliwości, ale również prawo do wyegzekwowania orzeczenia sądowego. (…) Pozo-stawienie uprawnienia do wykonania wyroku poza zakresem konstytucyjnej formuły prawa do sądu przeczyłoby zakładanej przez ustrojodawcę efektywności funkcjonowania sądów – jako organów wyłącznie uprawnionych do rozstrzygania sporów o prawo” (s. 50 skargi). „Rozwiązania przyjęte w procedurze sądowoadministracyjnej nie przewidują, żadnych sankcji z powodu nierespektowania orzeczeń wydanych przez inny sąd administracyjne, które są prawomocne. (…) Związanie sądu administracyjnego wykładnią oznacza, że w tym zakresie nie mogą one formułować nowej wykładni, sprzecznych z wyrażonymi wcześniej w orzecze-niu sądowym i zobowiązane są do podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Przy tym OTK ZU B/2023 Ts 36/22 poz. 308 7 przedmiotem takiej oceny mogą być zarówno przepisy prawa materialnego, jak i postępowa-nia. Brak zastosowanie się przez WSA w L. jak i przez NSA narusza konstytucyjnie gwaran-towane prawo do sądu określone w art. 45 ust. 1 Konstytucji, w tym prawo do sprawiedliwe-go rozpoznania sprawy. (…) Uznanie sformułowanego w art. 45 Konstytucji RP prawa za publiczne prawo podmiotowe sprowadza się do przyznania jednostce uprawnienia do meryto-rycznego rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym i z poszanowaniem przyznanych jej gwarancji procesowych. Brak sankcji jest nie do pogodzenia z podstawowymi zasadami po-rządku prawnego, w tym zwłaszcza z art. 2 (zasada pewności prawa), art. 7 (zasada prawo-rządności) oraz art. 178 ust. 1 Konstytucji RP (zasada związania sędziego Konstytucją i usta-wą). Tym samym zapewnienie środków prawnych, za pomocą których możliwe będzie wyeg-zekwowanie prawomocnych rozstrzygnięć musi zostać dostosowane do szczególnej formy sprawowania przez sądy administracyjne wymiaru sprawiedliwości przejawiającej się w kon-troli pod względem legalności działalności administracji publicznej i wynikających z tego uprawnień kasacyjnych. Wymaga zatem z jednej strony zagwarantowania instrumentów umożliwiających wykonanie przez sądy orzeczeń sądu, a z drugiej – przyznania jednostce skutecznych środków, które w sytuacji bezczynności sądu, pozwolą na zainicjowanie postę-powania w celu skłonienia sądu do uczynienia zadość dyspozycji zawartej w orzeczeniu. Za-gwarantowane jednostce prawo do wykonania wyroku sądowego, będące prawem podmioto-wym, wymaga więc ze strony państwa przedsięwzięcia takich rozwiązań, aby zapewniały one skuteczne wyegzekwowanie prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego rozstrzygają-cego o uprawnieniach i obowiązkach” (s. 51 i 52 skargi). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Trybunał wydaje postanowienie o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona określone przez prawo wymagania. 2. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że skarga konstytucyjna kwalifikuje się do rozpoznania merytorycznego. 2.1. Skarga konstytucyjna została sporządzona w imieniu skarżącego przez radcę prawnego ustanowionego pełnomocnikiem z wyboru, który załączył do skargi wymagane pełnomocnictwo (został spełniony warunek, o którym mowa w art. 44 ust. 1 w związku z art. 53 ust. 2 pkt 3 u.o.t.p.TK). 2.2. Skarżący wyczerpał przysługującą mu drogę prawną w rozumieniu art. 77 ust. 1 w związku z art. 53 ust. 2 pkt 2 u.o.t.p.TK. 2.3 Odpis wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 listopada 2021 r. (sygn. akt […]) doręczono pełnomocnikowi skarżącego 15 listopada 2021 r., skarga konstytucyjna została zaś wniesiona do Trybunału Konstytucyjnego 15 lutego 2022 r. (data nadania), a więc dochowany został trzymiesięczny termin do wniesienia skargi konstytucyjnej, określony w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK. 2.4. Wskazano, które konstytucyjne prawa przysługujące skarżącemu i w jaki sposób – jego zdaniem – zostały naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK), a także uzasadniono OTK ZU B/2023 Ts 36/22 poz. 308 8 sformułowane w skardze zarzuty (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK). Przedstawiony został stan faktyczny sprawy (art. 53 ust. 1 pkt 4 u.o.t.p.TK). 2.5. Prawidłowo określony został przedmiot zaskarżenia, co spełnia warunek, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK. Zgodnie z tymi przepisami skarga konstytucyjna może być wniesiona, jeżeli na podstawie zakwestionowanego w skardze przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji. Za wystarczającą dla spełnienia tej przesłanki należy uznać sytuację, w której zakwestionowany przepis nie został powołany w petitum rozstrzy-gnięcia, tylko w uzasadnieniu wyroku sądowego (zob. postanowienie TK z 16 lutego 2022 r., sygn. Ts 150/20, OTK ZU B/2022, poz. 68). W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Admini-stracyjny powołał w uzasadnieniu wyroku, który ma walor ostateczności w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, zaskarżone w skardze konstytucyjnej przepisy. Biorąc powyższe pod uwagę Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p.TK – postanowił, jak w sentencji.