Ts 38/19

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 12 marca 2020 r. Pozycja 103 POSTANOWIENIE z dnia 30 grudnia 2019 r. Sygn. akt Ts 38/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jarosław Wyrembak, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej P.B.R. w sprawie zgodności: art. 117 § 5 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.) w zakresie, w jakim „umożliwia sądowi odmowę ustanowienia pełnomocnika z urzędu stronie postępowania, która jest chora, upośledzona umysłowo, jedynie na tej podstawie, że sprawa w ocenie sądu nie jest skomplikowana”, z art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 28 lutego 2019 r. (data nadania) P.B.R. (dalej: skarżący) wystąpił z żądaniem na tle następującego stanu faktycznego: Postanowieniem z 24 listopada 2017 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w O. IV Wy-dział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Sąd Okręgowy) oddalił wniosek skarżącego o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie dotyczącej odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w O. (dalej: ZUS). Wyrokiem z 19 kwietnia 2018 r. (sygn. akt […]; dalej: wyrok Sądu Okręgowego) Sąd Okręgowy oddalił odwołanie skarżącego od decyzji ZUS z 21 czerwca 2017 r. (nr […]). Pismem z tego samego dnia skarżący wystąpił o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Postanowieniem z 8 maja 2018 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy oddalił wniosek skarżącego. Od powyższego orzeczenia skarżący wniósł zażalenie, które następnie zostało oddalone postanowieniem Sądu Apelacyjnego w B. III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Sąd Apelacyjny) z 30 maja 2018 r. (sygn. akt […]). Postanowieniem z 15 czerwca 2018 r. (sygn. akt […]) Sąd Apelacyjny odrzucił ponowny wniosek skarżącego o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. OTK ZU B/2020 Ts 38/19 poz. 103 2 Wyrokiem z 23 sierpnia 2018 r. (sygn. akt […]) Sąd Apelacyjny oddalił apelację skarżącego od wyroku Sądu Okręgowego. Sąd Apelacyjny postanowieniem z 31 sierpnia 2018 r. (sygn. akt […]), odmówił skarżącemu ustanowienia pełnomocnika z urzędu do postępowania ze skargi kasacyjnej. Zdaniem skarżącego, zakwestionowany w skardze przepis narusza konstytucyjne pra-wo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy sądowej oraz ogranicza „środek ochro-ny wolności i praw” poprzez zamknięcie, z mocy ustawy, drogi sądowej dochodzenia naru-szonych wolności i praw. Skarżący podkreśla, że jest osobą chorą, z zaburzeniami psychicz-nymi i w związku z tym nie jest w stanie samodzielnie bronić swoich praw. Wskazuje, że sądy orzekające w jego sprawie odmówiły mu ustanowienia pełnomocnika z urzędu uznając, że sprawa w której ma być ustanowiony jest mało skomplikowana, a tym samym zajęły sta-nowisko jeszcze przed wydaniem merytorycznego orzeczenia. Skarżący zaznacza, że zgodnie z poglądami doktryny i judykatury, potrzeba ustano-wienia pełnomocnika z urzędu zachodzi wówczas, gdy strona postępowania jest nieporadna, chora lub upośledzona umysłowo i w związku z tym nie jest w stanie samodzielnie oraz ak-tywnie uczestniczyć w postępowaniu sądowym. Tym samym, jak podkreśla skarżący, Sąd Okręgowy mylnie uznał, że brak było podstaw do ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie na-dania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub gdy jest oczywiście bezzasadna. 2. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie uczyniono art. 117 § 5 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; dalej: k.p.c.), stosownie do którego sąd uwzględnia wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, jeżeli udział adwokata lub radcy prawnego w sprawie uzna za potrzebny. 3. Trybunał stwierdza, że podniesiony w skardze konstytucyjnej problem dotyczy spo-sobu stosowania prawa, a nie oceny jego hierarchicznej zgodności z Konstytucją. Skarżący wprawdzie formalnie postawił zarzut niekonstytucyjności art. 117 § 5 k.p.c., jednak z uzasadnienia skargi wynika, że kwestionuje on wyłącznie orzeczenia zapadłe w jego sprawie. Trybunał przypomina, że w myśl utrwalonego poglądu, normatywna treść przepisów może być kształtowana przez organy stosujące prawo. Jeżeli organy te nadają przepisom utrwalone i jednolite rozumienie, to powinno być ono uwzględniane przez Trybunał przy ocenie zarzutu niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją (zob. np. wyrok TK z 2 czer-wca 2009 r., sygn. SK 31/08, OTK ZU nr 6/A/2009, poz. 83). Jednak to na skarżącym spo-czywa ciężar wykazania istnienia utrwalonej i jednolitej linii orzeczniczej dotyczącej zaskar-żonego przepisu. W uzasadnieniu skargi skarżący odwołuje się do poglądów wyrażanych w doktrynie oraz orzecznictwie, stosownie do których takie okoliczności, jak nieporadność strony, jej cho-roba lub upośledzenie umysłowe, stanowią przesłankę ustanowienia pełnomocnika z urzędu. OTK ZU B/2020 Ts 38/19 poz. 103 3 Następnie wskazuje on, że sąd orzekający w jego sprawie, ignorując powyższe poglą-dy, błędnie doszedł do wniosku, że brak jest podstaw do ustanowienia pełnomocnika z urzę-du. Pełnomocnik skarżącego wskazuj też, że z analizy sporządzonych przez skarżącego pism wynika, że nie rozumie on przebiegu postępowania, co uniemożliwia mu skuteczne do-chodzenie swoich praw przed sądem. Z powyższej argumentacji jednoznacznie wynika, że skarżący zakwestionował sposób zastosowania zaskarżonego przepisu w jego sprawie przez sądy powszechne, a nie jego treść, czy też utrwalone i jednolite jego rozumienie. Zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p. TK skarga konstytucyjna powinna zawierać uza-sadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu norma-tywnego ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego z powołaniem argu-mentów lub dowodów na jego poparcie. Jeżeli skarga konstytucyjna nie zawiera uzasadnienia zarzutu niekonstytucyjności przepisu, a jedynie niekonstytucyjnego stosowania prawa, to na-leży stwierdzić, iż wymóg uzasadnienia niekonstytucyjności przepisu nie został przez skarżą-cego spełniony. Powyższa okoliczność, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p. TK, stanowi samodzielną podstawę odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. 4. Abstrahując od powyższego, Trybunał zauważa, że skarżący nie wskazał wprost, które z przywołanych przez niego orzeczeń uważa za ostateczne rozstrzygniecie w rozumie-niu art. 79 Konstytucji. Z jednej strony, wywodzi on skargę na tej podstawie, że „Sąd Okręgowy w O. IV Wy-dział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych prawomocnie oddalił wniosek skarżącego o ustano-wienie dla niego pełnomocnika z urzędu w sprawie o sygn. akt […]”. Zaznacza również, że to „Sąd Okręgowy w O.” mylnie uznał, że nie zachodzi potrzeba ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Na tej podstawie można domniemywać, że skarżący odwołuje się do któregoś z postanowień Sądu Okręgowego w O. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Sąd Okręgowy), tj. albo z 24 listopada 2017 r. (sygn. akt […]) lub też z 8 maja 2018 r. (sygn. akt […]). Z drugiej strony, odnosząc się do udokumentowania daty doręczenia prawomocnego wyroku, skarżący wskazuje, że otrzymał „uzasadnienie wyroku Sądu II instancji” 9 paź-dziernika 2018 r. Informuje również w skardze, że od wyroku Sądu Apelacyjnego w B. III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 23 sierpnia 2018 r. (sygn. akt […]; dalej: wyrok Sądu Apelacyjnego) nie została wniesiona skarga kasacyjna, ani inny środek zaskarżenia. Niezależnie od rzeczywistej woli skarżącego Trybunał stwierdza, że żadne z powyż-szych orzeczeń nie uzasadnia nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Po pierwsze, w wyroku Sądu Apelacyjnego nie rozstrzygano o ustanowieniu pełnomocnika z urzędu, lecz o istocie sprawy, a więc o odwołaniu od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W związku z powyższym art. 117 § 5 k.p.c. nie mógł być podstawą tego orzeczenia (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK). Po drugie, postanowienie Sądu Okręgowego z 24 listopada 2017 r. (sygn. akt […]) nie może być uznane za ostateczne rozstrzygnięcie, ponieważ skarżący nie wyczerpał w stosunku do niego drogi prawnej, tj. nie wniósł zwyczajnego środka zaskarżenia (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK). Po trzecie, od postanowienia Sądu Okręgowego z 8 maja 2018 r. (sygn. akt […]) skar-żący wniósł zażalenie, które zostało oddalone postanowieniem Sądu Apelacyjnego z 30 maja 2018 r. (sygn. akt […]). Oznacza to, że wyłącznie powyższe orzeczenie Sądu Apelacyjnego OTK ZU B/2020 Ts 38/19 poz. 103 4 spełnia warunki ostatecznego rozstrzygnięcia. Jednakże analiza uzasadnienia skargi nie daje podstaw do przyjęcia, że skarżący wskazuje je jako ostateczne rozstrzygnięcie. Ponadto, co Trybunał ustalił z urzędu, postanowienie to zostało doręczone skarżącemu 4 czerwca 2018 r., co oznacza, że skarga zostałaby wniesiona z przekroczeniem przepisanego terminu (art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK). W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak na wstępie. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty doręczenia tego postanowienia.