Ts 38/20

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 12 kwietnia 2024 r. Pozycja 66 POSTANOWIENIE z dnia 30 września 2020 r. Sygn. akt Ts 38/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jakub Stelina, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Gminnego Związku Rolników, Kółek i Organizacji Rolniczych w P. w sprawie zgodności: art. 9 ust. 2a ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. Nr 121, poz. 770, ze zm.) w zakresie, w jakim „jest stosowany zamiast trybu przymuszeniowego, o którym mowa w art. 24, ewentualnie też w art. 25 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym, wobec podmiotów, które do dnia wejścia tej ustawy były wpisane do rejestru są-dowego i nie zaprzestały działalności, w tym zwłaszcza niebędących spółkami podmiotów, o których mowa w art. 10 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym” z art. 58 ust. 1, art., 59 ust. 1 i 4, art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 oraz preambułą i art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypo-spolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 17 lutego 2020 r. (data nadania) Gminny Związek Rolników, Kółek i Organizacji Rolniczych w P. (dalej: skar-żący), reprezentowany przez radcę prawnego ustanowionego pełnomocnikiem z wyboru, wy-stąpił z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego. W zarządzeniu z 13 czerwca 2018 r. referendarz w Sądzie Rejonowym w K. IX Wy-dział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego (dalej: Sąd Rejonowy) zawiadomił skarżą-cego, że z dniem 1 stycznia 2016 r., na mocy przepisów ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. Nr 121, poz. 770, ze zm.; dalej: p.w.u.KRS), został on wykreślony z dotychczasowego rejestru przedsiębiorców. W związku z tym skarżący, w piśmie z 2 lipca 2018 r. skierowanym do Sądu Rejono-wego, wniósł o wpisanie go do Krajowego Rejestru Sądowego (dalej: KRS), a także o przy-wrócenie terminu do złożenia wniosku o wpisanie podmiotu do KRS, wskazanie warunków formalnych wniosku o wpis podmiotu do KRS, wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności z Konstytucją art. 9 ust. 2a i art. 9 ust. 2b p.w.u.KRS oraz o uchylenie OTK ZU B/2024 Ts 38/20 poz. 66 2 zarządzenia referendarza sądowego o uznaniu wykreślenia i konfiskaty mienia skarżącego, jako niezgodnego z normami ustawy zasadniczej, a także o zwolnienie go od kosztów sądo-wych związanych z wpisem do KRS. Zarządzeniem z 17 lipca 2018 r. referendarz zwrócił skarżącemu wniosek, gdyż uznał, że dotyczy on wpisu do KRS nowego podmiotu (wniosek taki musi być złożony na formula-rzu urzędowym). Skarżący wniósł skargę na to zarządzenie. Postanowieniem z 25 października 2018 r. (sygn. akt […], […]) Sąd Rejonowy – na podstawie art. 199 ust. 1 pkt 1 i 3 w związku z art. 13 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) – odrzucił wniosek skarżącego o wpis do KRS (przerejestrowanie), stwierdziwszy, że 1 stycznia 2016 r. skarżący – z powodu swojej bezczynności – utracił osobowość prawną (został wykreślony z rejestru), a co za tym idzie wygasła także jego zdolność sądowa. Na powyższe rozstrzygnięcie skarżący wniósł zażalenie, które Sąd Okręgowy w S. Wydział VIII Gospodarczy oddalił postanowie-niem z 7 listopada 2019 r. (sygn. akt […]). Orzeczenie to, doręczone skarżącemu wraz z uza-sadnieniem 15 listopada 2019 r., zostało przez niego wskazane jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. Zarządzeniem z 2 czerwca 2020 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 20 czer-wca 2020 r.) sędzia Trybunału Konstytucyjnego wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: wyjaśnienie, czy skarżący kwestionuje art. 9 ust. 2a p.w.u.KRS z Preambułą Konstytucji, a także, czy art. 45 ust. 1 Konstytucji jest samodzielnym wzorcem kontroli, czy występującym z innym artykułem Konstytucji; wskazanie, które wol-ności lub prawa skarżącego wyrażone w postanowieniach Konstytucji, wskazanych w skardze jako wzorce kontroli – i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone; uzasadnie-nie zarzutu naruszenia przez zakwestionowany w skardze art. 9 ust. 2a p.w.u.KRS wolności lub praw skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie; poinformo-wanie, czy od postanowienia Sądu Okręgowego w S. Wydział VIII Gospodarczy z 7 listopada 2019 r. (sygn. akt […]) został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia. Skarżący został także zobowiązany do doręczenia: a) pięciu egzemplarzy pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej, a także reprezentowania skarżącego w postę-powaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym, określającego sprawę, w związku z którą zosta-ła wniesiona skarga oraz b) egzemplarza skargi konstytucyjnej wraz z kompletem kopii za-łączników. W piśmie procesowym z 29 czerwca 2020 r. (data nadania) skarżący ustosunkował się do zarządzenia. W jego uzasadnieniu wskazał, że zakwestionowany w skardze art. 9 ust. 2a p.w.u.KRS jest niezgodny także z art. 2, art. 12, art. 20, art. 22 i art. 46 Konstytucji. Jak zarzucił skarżący, zaskarżony przez niego przepis przez to, że uznaje podmioty nieprzerejestrowane do KRS, ale w dalszym ciągu prowadzące działalność, za wykreślone z dotychczasowego rejestru, nie przewiduje zaś w stosunku do nich trybu przymuszeniowego, naruszył przysługujące mu „prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy przez sąd”, a także „wolność zrzeszania się, w tym w organizacjach społeczno-zawodowych rolni-ków”, jak też „prawo do własności i innych praw majątkowych”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie na- OTK ZU B/2024 Ts 38/20 poz. 66 3 dania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub, gdy braki formalne nie zostały usunięte w ustawowym terminie. 2. Dopuszczalność merytorycznego rozpoznania skargi jest uzależniona od spełnienia przesłanek wynikających z art. 79 ust. 1 Konstytucji, który stanowi: „Każdy, czyje konstytu-cyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo na zasadach określonych w ustawie wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji”. Przesłanki wynikające z tej normy konstytucyjnej zostały doprecyzowane w art. 77 ust. 1 i art. 53 u.o.t.p.TK. 3. Zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK skarga konstytucyjna powinna zawierać określenie kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji i w stosunku do którego skarżący domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją. 3.1. Skarżący zakwestionował art. 9 ust. 2a ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. – Przepi-sy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. Nr 121, poz. 770, ze zm.; dalej: p.w.u.KRS) w brzmieniu: „Podmioty podlegające obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego zgodnie z przepisami ustawy, o której mowa w art. 1 [tj. ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym, Dz. U. z 2019 r. poz. 1500, ze zm.; dalej: u.KRS], które były wpisane do rejestru sądowego na podstawie przepisów obo-wiązujących do dnia wejścia w życie tej ustawy i które do dnia 31 grudnia 2015 r. nie złożyły wniosku o wpis do rejestru, uznaje się za wykreślone z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r. W przypadku gdy wniosek o wpis złożony przed dniem 1 stycznia 2016 r. został po tej dacie zwrócony, odrzucony, oddalony albo postępowanie o wpis zostało umorzone, skutki określo-ne w niniejszym przepisie oraz przepisach ust. 2b-2g i 2i powstają z dniem następującym po dniu zwrotu, odrzucenia, oddalenia wniosku albo umorzenia postępowania”. 3.2. Naruszenie swych praw skarżący wiąże z postanowieniem Sądu Okręgowego w S. Wydział VIII Gospodarczy z 7 listopada 2019 r. (sygn. akt […]), które prawomocnie zakoń-czyło postępowanie o wpis skarżącego do KRS. Trybunał stwierdza, że podstawą tego orze-czenia był m.in. art. 9 ust. 2a zdanie pierwsze p.w.u.KRS, nie był natomiast art. 9 ust. 2a zda-nie drugie, ponieważ skarżący złożył wniosek po 1 stycznia 2016 r. W związku z tym analizowana skarga w zakresie, w jakim skarżący poddał kontroli Trybunału Konstytucyjnego art. 9 ust. 2a zdanie drugie p.w.u.KRS nie spełnia podstawowego warunku wskazanego w art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanego w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK. 4. Zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK, skarga konstytucyjna powinna zawierać wskazanie, która konstytucyjna wolność lub prawo skarżącego, i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone (pkt 2), a także uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestio-nowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, ze wskazaną konstytucyjną wol-nością lub prawem skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie (pkt 3). 4.1. W swoich orzeczeniach Trybunał wielokrotnie wyjaśniał, na czym polega wyko-nanie obowiązków wynikających z art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK. Uzasadnienie zarzutu OTK ZU B/2024 Ts 38/20 poz. 66 4 musi polegać na sformułowaniu takich argumentów, które przemawiają na rzecz niezgodności zachodzącej pomiędzy normami wynikającymi z kwestionowanych przepisów, a normami zawartymi we wzorcach kontroli. Powinno więc opierać się ono na przedstawieniu w skardze konstytucyjnej takiej argumentacji, która uprawdopodobni ewentualną niekonstytucyjność kwestionowanych przepisów. Wymóg właściwego uzasadnienia zarzutu niekonstytucyjności kwestionowanych przepisów stanowi konsekwencję nałożonego na skarżącego przez ustawo-dawcę ciężaru dowodu; przedstawiana argumentacja winna doprowadzić do obalenia przyję-tego w systemie prawnym domniemania konstytucyjności i legalności przepisów prawa. Try-bunał jest związany granicami wniosku, pytania prawnego lub skargi, co w konsekwencji uniemożliwia samodzielne określanie przez Trybunał przedmiotu kontroli, jak i zastąpienie skarżącego w obowiązku określenia sposobu naruszenia konstytucyjnych praw lub wolności przez kwestionowane w skardze przepisy (zob. postanowienia TK z: 5 czerwca 2013 r., sygn. SK 25/12, OTK ZU nr 5/A/2013, poz. 68; 13 stycznia 2015 r., sygn. SK 17/13, OTK ZU nr 1/A/2015, poz. 5). 4.2. Skarżący kwestionuje art. 9 ust. 2a p.w.u.KRS w ściśle określonym zakresie, tj. w takim, w jakim przepis ten „jest stosowany zamiast trybu przymuszeniowego”, o którym stanowi art. 24 u.KRS. Zdaniem skarżącego przepis ten narusza prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy (art. 45 ust. 1 Konstytucji). 4.3. Trybunał zauważa, że zarzuty skarżącego są niespójne. Z jednej strony upatruje on niekonstytucyjności zaskarżonej regulacji w tym, że ustawodawca zaniechał wprowadze-nia trybu przymuszeniowego, a więc nie w rzeczywistym brzmieniu art. 9 ust. 2a p.w.u.KRS, ale w tym, że nie zawiera on treści, jaką – w jego ocenie – z uwagi na obowiązujące normy konstytucyjne zawierać powinien. W skardze formułuje w związku z tym, choć nie w sposób bezpośredni, zarzut pominięcia prawodawczego. Z drugiej strony formułuje zarzut „zaniedba-nia” przeprowadzenia przez Sąd Rejonowy postępowania, o którym mowa w art. 24 u.KRS oraz „nierozpatrzenia” przez sądy obu instancji zarzutów z uwagi na „odmówienie mu zdol-ności prawnej i zdolności sądowej”. Z kolei w piśmie procesowym z 29 czerwca 2020 r. skar-żący zarzucił, że do naruszenia prawa wynikającego z art. 45 ust. 1 Konstytucji doszło przez uznanie go za wykreślonego z rejestru ex lege, tj. „bez wydawania w tym zakresie orzeczenia sądu”. 4.4. Odnosząc się do powyższych zarzutów Trybunał przypomina, że, skuteczne zakwestionowanie pominięcia prawodawczego wymaga od podmiotu inicjującego postępo-wanie przed Trybunałem wyjątkowej staranności i zaangażowania (zob. postanowienie z 2 grudnia 2014 r., sygn. SK 7/14, OTK ZU nr 11/A/2014, poz. 123, z 2 września 2002 r., sygn. K 17/02, OTK ZU nr 5/A/2002, poz. 68 i z 11 grudnia 2002 r., sygn. SK 17/02, OTK ZU nr 7/A/2002, poz. 98). Stawiane w skardze konstytucyjnej zarzuty dotyczące pominięcia ustawodawczego muszą być precyzyjne i nie mogą polegać – tak jak w analizowanej sprawie – na wskazaniu, że kwestionowany przepis nie zawiera konkretnej regulacji, której istnienie zadowalałoby skarżącego (zob. wyrok TK z 19 listopada 2001 r., sygn. K 3/00, OTK ZU nr 8/2001, poz. 251). Z kolei zarzut „zaniedbania” przeprowadzenia przez sąd właściwego postępowania przenosi ciężar rozważań na płaszczyznę stosowania prawa, która pozostaje poza zakresem działania Trybunału Konstytucyjnego. Trybunał jest „sądem prawa”, a nie „sądem faktów”, dlatego stosowanie prawa, choćby nawet błędne, nie podlega badaniu przez Trybunał Konstytucyjny. Zarzut podniesiony w piśmie procesowym z 29 czerwca 2020 r. nie został natomiast w ogóle uzasadniony. OTK ZU B/2024 Ts 38/20 poz. 66 5 W tym stanie rzeczy Trybunał stwierdza, że skarżący nie wyjaśnił, w jaki sposób za-kwestionowany art. 9 ust. 2a up.w.u.KRS narusza wynikające z art. 45 ust. 1 Konstytucji prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy. 5. Zarzuty naruszenia pozostałych praw skarżącego są natomiast oczywiście bezza-sadne. 5.1. Odnośnie zarzutu naruszenia praw skarżącego wynikających z art. 64 ust. 1 Kon-stytucji należy zauważyć, że o prawach majątkowych podmiotów takich jak skarżący nie trak-tuje zakwestionowany w skardze art. 9 ust. 2a, lecz art. 9 ust. 2b p.w.u.KRS. To bowiem ten przepis stanowi o tym, że z dniem 1 stycznia 2016 r. Skarb Państwa nabywa nieodpłatnie z mocy prawa mienie podmiotów, o których mowa w ust. 2a, a zatem to pod adresem tego przepisu, a nie art. 9 ust. 2a p.w.u.KRS skarżący winien formułować zarzuty naruszenia jego praw wynikających z art. 64 Konstytucji. Wprawdzie – co podkreśla skarżący – art. 9 ust. 2b p.w.u.KRS był już przedmiotem merytorycznej oceny Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygnaturze P 13/18, jednak zapadły w tej sprawie wyrok (z 11 grudnia 2019 r., OTK ZU A/2019, poz. 68) dotyczy niekonstytucyjności tylko normy wyrażonej w zdaniu trzecim tego przepisu. W uzasadnieniu tego orzeczenia Trybunał wskazał, że art. 9 ust. 2b p.w.u.KRS za-wiera cztery normy prawne, z których każda może być przedmiotem odrębnej kontroli. 5.2. W kwestii zarzutu naruszenia wolności zrzeszania się, w tym zrzeszania się w związkach zawodowych, organizacjach społeczno-zawodowych rolników oraz w organiza-cjach pracodawców (art. 58 ust. 1 i art. 59 ust. 1 i 4 Konstytucji) należy zauważyć, że zaskar-żony przez skarżącego przepis określa jedynie skutek niezłożenia w terminie wniosku o wpis do rejestru. W żaden sposób nie odnosi więc się do tworzenia, funkcjonowania i organizacji takich podmiotów jak skarżący, a także do prawa decydowania przez ich członków o zakoń-czeniu działalności. 6. Trybunał zauważa także, że w piśmie procesowym, stanowiącym odpowiedź na za-rządzenie sędziego Trybunału w sprawie usunięcia braków formalnych skargi, skarżący wskazał nowe wzorce kontroli dla zaskarżonego art. 9 ust. 2a p.w.u.KRS (art. 2, art. 12, art. 20, art. 22 i art. 46 Konstytucji). Trybunał stwierdza, że rozszerzenie podstaw skargi na-stąpiło już po terminie wniesienia skargi, wynikającym z art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK. Powyższe okoliczności są – zgodnie z art. 64 ust. 4 pkt 1 i 3 u.o.t.p.TK – podstawą odmowy nadania rozpatrywanej skardze konstytucyjnej dalszego biegu. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.