Ts 39/16

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 31 maja 2016 r. Pozycja 397 POSTANOWIENIE z dnia 23 maja 2016 r. Sygn. akt Ts 39/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Rzepliński – przewodniczący i sprawozdawca Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz Andrzej Wróbel, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej K.D. w sprawie zgodności: art. 408 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.) z art. 190 ust. 4 w związku z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 15 lutego 2016 r. (data nadania) K.D. (dalej: skarżąca) wystąpiła o stwierdzenie, że art. 408 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U.2014.101, ze zm.; dalej: kpc) w zakresie, w jakim „wyłącza dopuszczalność wznowienia postępowania na podstawie art. 4011 kpc po upływie pięciu lat od uprawomocnienia [się] orzeczenia wydanego w spra-wie z zakresu ubezpieczeń społecznych, jest niezgodny z art. 190 ust. 4 w związku z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została złożona w Trybunale w związku z następującą sprawą. Skarżąca wystąpiła ze skargą o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wy-rokiem Sądu Apelacyjnego w K. (dalej: Sąd Apelacyjny w K.) z kwietnia 2009 r., domaga-jąc się zmiany tego rozstrzygnięcia poprzez orzeczenie, że od 26 maja 2007 r. nabyła prawo do renty rodzinnej po zmarłym mężu, względnie jego uchylenia w całości oraz zasądzenia na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Jako podstawę żą-dania wznowienia postępowania skarżąca wskazała art. 4011 kpc oraz wyrok TK z 13 maja 2014 r., który wszedł w życie 26 maja 2014 r. Wyrokiem tym Trybunał orzekł, że art. 70 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. 2013.1440.1717.1734) w zakresie, w jakim uprawnienie małżonki roz-wiedzionej do uzyskania renty rodzinnej uzależnia od wymogu posiadania w dniu śmierci męża prawa do alimentów z jego strony, ustalonych wyłącznie wyrokiem lub ugodą sądową, jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Zdaniem skarżącej skut- OTK ZU B/2016 Ts 39/16 poz. 397 2 ki wyroku Trybunału w sprawie SK 61/13 znajdują zastosowanie do jej sytuacji jako mał-żonki pozostającej w separacji, wobec której małżonek dobrowolnie realizował obowiązek alimentacyjny. Postanowieniem ze stycznia 2015 r. Sąd Apelacyjny w K, odrzucił złożoną przez skarżącą skargę, stwierdziwszy, że wprawdzie wniosła ją ona z zachowaniem terminu wskazanego w art. 407 kpc, (tj. 3 miesięcy od daty wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stanowiącego podstawę wystąpienia o wznowienie postępowania), jednak nie dochowała terminu określonego w art. 408 kpc – 5 lat od uprawomocnienia się wyroku Sądu Apelacyjnego z kwietnia 2009 r. Na to rozstrzygnięcie skarżąca wniosła zażalenie do Sądu Najwyższego (dalej: SN). Postanowieniem z sierpnia 2015 r. oddalił on złożony środek odwoławczy. Powyższe postanowienie zostało doręczone pełnomocnikowi reprezentującemu skarżącą w tym postępowaniu 21 września 2015 r. Skarżąca wskazała, że w piśmie z listopada 2015 r. wystąpiła do Sądu Rejonowego w T. (dalej: Sąd Rejonowy w T.) z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej. Powiadomiła także, że wniosek ten wpłynął do sądu 24 listopada 2015 r. Pismem z marca 2016 r. działający z upoważnienia sędziego Trybunału Konstytu-cyjnego Dyrektor Zespołu Wstępnej Kontroli Skarg Konstytucyjnych i Wniosków zwrócił się do Sądu Rejonowego w T. o przesłanie kopii wniosku skarżącej, wraz z prezentatą dokumen-tującą datę jego nadania. Sąd przesłał dokument faksem 5 kwietnia 2016 r. Wynika z niego, że skarżąca, pismo, w którym sformułowała wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu 19, a nie 23 listopada 2015 r. złożyła w sądzie osobiście 24 listopada 2015 r. Postanowieniem z grudnia 2015 r. Sąd Rejonowy w T. ustanowił dla skarżącej peł-nomocnika. Zarządzeniem ze stycznia 2016 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych w K. (dalej: OIRP w K.) wyznaczyła dla niej radcę prawnego. Pismo w tej sprawie zostało wyznaczonemu radcy doręczone 18 stycznia 2016 r. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 2 marca 2016 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 11 marca 2016 r.) pełnomocnik skarżącej został wezwany do uzu-pełnienia braków formalnych skargi przez wskazanie, która jej konstytucyjna wolność lub które jej konstytucyjne prawo wyrażone w art. 190 ust. 4 w związku z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz w jaki sposób zostały naruszone, a także doręczenie odpisu i pięciu kopii wyroków Sądu Apelacyjnego w K. ze stycznia 2015 r. i z kwietnia 2009 r. oraz kopii skargi konstytucyjnej. W piśmie wniesionym do Trybunału 18 marca 2016 r. (data nadania) pełnomocnik skarżącej odniósł się do tego zarządzenia. Zdaniem skarżącej zakwestionowany w skardze art. 408 kpc narusza istotę praw określonych w art. 190 ust. 4, art. 77 ust. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji, ponieważ upływ okre-ślonego w nim terminu uniemożliwia wznowienie postępowania w następstwie wydania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 61/13. Przepis ten jest zatem w jej oce-nie źródłem „niesprawiedliwej procedury”, która pozbawiła ją możliwości ochrony jej praw przed sądem. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie których sąd lub organ administracji publicznej orzekły ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Wspomniane zasady korzystania z tego środ-ka ochrony wolności i praw precyzuje ustawa z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konsty-tucyjnym (Dz.U.2016.293; dalej: ustawa o TK). W myśl art. 64 tej ustawy skargę konstytu-cyjną wnosi się po wyczerpaniu przez skarżącego drogi prawnej w terminie 3 miesięcy od OTK ZU B/2016 Ts 39/16 poz. 397 3 doręczenia mu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzy-gnięcia. W związku z podjętymi przez skarżącą – na podstawie art. 66 ust. 3 ustawy o TK – działaniami zmierzającymi do uzyskania pomocy prawnej z urzędu istotnego znaczenia nabie-ra także unormowanie zawarte w art. 66 ust. 4 pkt 1 ustawy o TK, w myśl którego: „Złożenie wniosku, o którym mowa w ust. 3, wstrzymuje bieg terminu do wniesienia skargi. Wzno-wienie biegu tego terminu następuje pierwszego dnia po dniu (…) doręczenia adwokatowi lub radcy prawnemu rozstrzygnięcia właściwego organu o wyznaczeniu go pełnomocnikiem skarżącego”. 2. Na podstawie powyższych regulacji Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że analizo-waną skargę konstytucyjną wniesiono z przekroczeniem terminu. 2.1. Jak wynika ze stanu faktycznego przedstawionego w skardze oraz ustaleń Try-bunału poczynionych ex officio, odpis ostatecznego orzeczenia, tj. postanowienia SN z sierpnia 2015 r., został skarżącej (jej pełnomocnikowi) doręczony 21 września 2015 r. W tym dniu rozpoczął się bieg terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej. Wystąpienie przez skarżącą 24 listopada 2015 r. z wnioskiem, o którym mowa w art. 66 ust. 3 ustawy o TK, spowodowało zawieszenie biegu tego terminu. Trwało ono do dnia, w którym pełno-mocnikowi zostało doręczone zarządzenie OIRP w K. wydane w celu wykonania postano-wienia Sądu Rejonowego w T. z grudnia 2015 r. 2.2. Należy przypomnieć, że w myśl art. 74 ustawy o TK w sprawach nieuregulowa-nych w ustawie o TK do postępowania przed Trybunałem stosuje się odpowiednio przepisy kpc. Z powodu braku odrębnej regulacji w ustawie o TK termin, o którym mowa w art. 64 ustawy o TK z 2015 r., powinno się obliczać na podstawie unormowań zawartych w kpc, a w myśl odesłania zawartego w art. 165 § 1 kpc – według przepisów prawa cywilnego. Zgodnie zaś z art. 114 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U.2014.121, ze zm.), jeżeli termin jest oznaczony w miesiącach, a ciągłość terminu nie jest wymagana, to miesiąc liczy się jako trzydzieści dni. 2.3. Mając powyższe na względzie, Trybunał stwierdza, że wniesienie analizowanej skargi konstytucyjnej 15 lutego 2016 r. nastąpiło z przekroczeniem terminu określonego w art. 64 ustawy o TK. 2.4. Od doręczenia skarżącej odpisu ostatecznego orzeczenia (21 września 2015 r.) do wystąpienia przez nią do Sądu Rejonowego w T. z wnioskiem o ustanowienie dla niej peł-nomocnika z urzędu w celu sporządzenia skargi konstytucyjnej (24 listopada 2015 r.) upłynę-ły 64 dni (9 dni we wrześniu, 31 dni w październiku i 24 dni w listopadzie). Natomiast od doręczenia pełnomocnikowi skarżącej zarządzenia OIRP w Katowicach (18 stycznia 2016 r.) do wniesienia skargi konstytucyjnej (15 lutego 2016 r.) – 28 dni (13 dni w styczniu i 15 dni w lutym). Zatem od dnia doręczenia skarżącej ostatecznego orzeczenia do dnia wnie-sienia przez nią skargi (nie licząc okresu zawieszenia) minęły 92 dni. 2.5. Ostatnim dniem do wniesienia skargi był zatem dzień 13 lutego 2016 r. przypada-jący w sobotę. Trybunał zwraca związku z tym uwagę na to, że w myśl art. 1 ustawy z dnia 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy (Dz.U.2015.90) ten dzień tygodnia nie jest ustawowo wolny od pracy (zob. również uchwałę SN z 25 kwietnia 2003 r., podjętą w skła-dzie siedmiu sędziów, mającą moc zasady prawnej – sprawa III CZP 8/03, OSNC nr 1/2004, poz. 1). OTK ZU B/2016 Ts 39/16 poz. 397 4 2.6. Wniesienie skargi z naruszeniem art. 64 ustawy o TK skutkuje stwierdzeniem niedopuszczalności wydania w jej sprawie orzeczenia. Okoliczność ta jest – w myśl art. 77 ust. 3 pkt 4 ustawy o TK – podstawą odmowy nadania analizowanej skardze dalszego biegu. W tym stanie rzeczy Trybunał postanowił jak na wstępie.