Ts 39/20

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 16 grudnia 2022 r. Pozycja 206 POSTANOWIENIE z dnia 20 września 2022 r. Sygn. akt Ts 39/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Bogdan Święczkowski – przewodniczący Piotr Pszczółkowski – sprawozdawca Stanisław Piotrowicz, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z 26 maja 2022 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej M.J., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 21 lutego 2020 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił o stwierdzenie, że art. 2 i art. 22 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. Nr 24, poz. 141, ze zm.; dalej: kodeks pracy) w zakresie zwrotu „i pod jego kierownictwem” jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 24, art. 24, art. 64 ust. 2 i art. 32 Konstytucji oraz z art. 45 Traktatu z dnia 25 marca 1957 r. o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/2; dalej: Traktat), a także że art. 8 kodeksu pracy jest niezgodny z art. 24 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Postanowieniem z 26 maja 2022 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 7 czer-wca 2022 r.) Trybunał Konstytucyjny, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 30 li-stopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), odmówił nadania dalszego biegu skardze kon-stytucyjnej stwierdziwszy, że nie spełnia ona podstawowego warunku określonego w art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanego w art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK. Trybunał zwrócił uwagę, że na podstawie art. 79 ust. 1 Konstytucji skarga konstytu-cyjna służy ochronie wolności i praw, które swoje źródło mają wyłącznie w postanowieniach Konstytucji. Z tego powodu przywołany przez skarżącego art. 45 Traktatu nie może stanowić podstawy skargi konstytucyjnej. W odniesieniu do art. 2 Konstytucji Trybunał przypomniał, że ani zasada demokratycznego państwa prawnego, której naruszenie zarzucił skarżący, ani wynikające z niej szczegółowe zasady ustrojowe nie mają charakteru konstytucyjnych wolno- OTK ZU B/2022 Ts 39/20 poz. 206 2 ści lub praw podmiotowych, których ochronie służy – w myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji – skarga konstytucyjna. Zasady wynikające z art. 2 Konstytucji mogą być jedynie pomocni-czym wzorcem kontroli w postępowaniu skargowym, pod warunkiem, że skarżący wskaże jednocześnie inną naruszoną normę konstytucyjną statuującą wolność lub prawo. Zarzut nie-zgodności z tymi zasadami mógłby więc być rozpatrywany wyłącznie w ramach oceny spo-sobu naruszenia konstytucyjnych wolności i praw. W rozpatrywanej sprawie, jak stwierdził Trybunał, powyższy warunek nie został spełniony. Odnośnie do przywołanego w skardze art. 24 Konstytucji Trybunał wskazał, że wyznacza on kierunek polityki państwa w zakresie sto-sunków pracowniczych, deklaruje ochronę pracy oraz traktuje o obowiązku nadzoru państwa nad warunkami wykonywania pracy, nie formułuje więc praw i wolności konstytucyjnych. Trybunał dopuszcza możliwość powołania art. 24 Konstytucji jako wzorca kontroli w postę-powaniu zainicjowanym skargą konstytucyjną pod warunkiem ścisłego powiązania go z art. 65 ust. 1 Konstytucji. W odniesieniu do art. 32 Konstytucji Trybunał przypomniał na-tomiast, że wyraża on zasadę ogólną i dlatego – jak wskazuje się w orzecznictwie Trybunału – winien być odnoszony do konkretnych przepisów Konstytucji, które są dla wnoszącego skargę źródłem przysługujących mu wolności lub praw. Trybunał uznał także, że skarżący nie uzasadnił zarzutu niezgodności art. 2 i art. 22 kodeksu pracy z art. 64 ust. 2 Konstytucji. Odnośnie natomiast do zarzutu jakoby art. 8 ko-deksu pracy naruszał prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy (art. 24 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji) zwrócił uwagę na to, że w analizowanej sprawie art. 45 ust. 1 Konstytucji nie jest adekwatnym wzorcem kontroli. W zażaleniu złożonym 13 czerwca 2022 r. (data nadania) skarżący zakwestionował postanowienie Trybunału w całości. Wniósł o uwzględnienie zażalenia i skierowanie skargi do rozpoznania merytorycznego. Według skarżącego Trybunał nie uwzględnił tego, że zgod-ność art. 8 kodeksu pracy została w skardze zakwestionowana nie z samym art. 24 Konstytu-cji, ale w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Skarżący wskazał więc na „związek przyczy-nowo-skutkowy z prawem do rzetelnej procedury sądowej określonej w art. 45 ust. 1 Konsty-tucji” (s. 2). W dalszej części zażalenia skarżący przywoławszy orzecznictwo Trybunału stwierdził, że ratyfikowana umowa międzynarodowa, jako akt prawny wyższego rzędu niż ustawa, może być wzorcem kontroli w postępowaniu skargowym. Podstawy skargi konstytu-cyjnej mogą także tworzyć „art. 2 w związku z art. 24 Konstytucji” „art. 24 Konstytucji”, a także „art. 32 Konstytucji”. Skarżący nie zgodził się także z twierdzeniem, jakoby zarzut naruszenia art. 64 ust. 2 nie był należycie uzasadniony. Zażalenie zostało sporządzone i wniesione do Trybunału przez adwokata, który nie był umocowany pełnomocnictwem dołączonym do skargi konstytucyjnej. Zarządzeniem z 6 lipca 2022 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 25 lipca 2022 r.) sędzia Trybunału Konstytucyjnego, na podstawie art. 130 § 1 ustawy z dnia 17 listo-pada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.) w związku z art. 36 u.o.t.p.TK, wezwał skarżącego do doręczenia pełnomocnictwa, o którym mowa w art. 53 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 44 ust. 1 u.o.t.p.TK wraz z czterema odpisami, pod rygorem zwrotu zażalenia. Pełnomocnik ustosunkował się do zarządzenia 1 sierpnia 2022 r. (data nadania). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art.37 ust. 1 pkt 3 lit. c OTK ZU B/2022 Ts 39/20 poz. 206 3 w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada prze-de wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. 2. Trybunał stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a zarzuty pod-niesione w zażaleniu nie podważają podstaw odmowy nadania dalszego biegu skardze kon-stytucyjnej. 2.1. W złożonym środku odwoławczym skarżący, dowodząc, że podstawą skargi kon-stytucyjnej może być ratyfikowana umowa międzynarodowa nie uwzględnił tego, że art. 79 ust. 1 Konstytucji stanowi, iż skarga może być wniesiona „w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego”, a także tego, że przepis ten nie przewiduje żadnych wyjątków od tego warunku. W związku z tym zgodnie z wolą ustrojodawcy badanie zgodno-ści ustawy z ratyfikowaną umową międzynarodową może nastąpić wyłącznie na podstawie wniosku podmiotu określonego w art. 191 ust. 1 pkt 1-5 Konstytucji lub pytania prawnego przedstawionego Trybunałowi przez sąd na podstawie art. 193 Konstytucji. 2.2. Zażalenie nie podważa także podstaw odmowy nadania skardze dalszego biegu w zakresie wskazanych jako wzorce kontroli art. 2, art. 24 i art. 32 Konstytucji. Przede wszystkim odnosi się ono tylko do art. 32 ustawy zasadniczej. Przywołane przez skarżącego orzeczenia nie potwierdzają jednak tezy sformułowanej w zażaleniu, jakoby przepis ten mógł być samodzielnym wzorcem kontroli dla zakwestionowanych w skardze regulacji ustawo-wych. Skarżący wydaje się nie dostrzegać tego, że postanowienia Trybunału z 24 październi-ka 2001 r. (sygn. SK 10/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 225) oraz z 15 czerwca 2016 r. (sygn. SK 44/14, OTK ZU A/2016, poz. 39) umarzają postępowanie przed Trybunałem, nie są więc orzeczeniami merytorycznymi. Trzeba przy tym zauważyć, że postanowienie w sprawie o sygn. SK 10/01 (notabene wskazane przez Trybunał w zaskarżonym postanowieniu) jest rozstrzygnięciem, w którym Trybunał orzekając w pełnym składzie przyjął, że art. 32 Konsty-tucji wyraża zasadę ogólną, mającą charakter niejako prawa „drugiego stopnia”, tzn. przysłu-gującego w związku z konkretnymi normami prawnymi, a nie w oderwaniu od nich – „samo-istnie” (teza ta została powtórzona w postanowieniu o sygn. SK 44/14). Orzeczenie w sprawie SK 10/01 wyraża pogląd prawny, którym związane są pozostałe składy orzekające, odstąpienie zaś od przyjętego w nim poglądu – w myśl art. 37 ust. 1 pkt 1 lit. e u.o.t.p.TK – jest możliwe wyłącznie w pełnym składzie Trybunału. Postanowienie to kształtuje orzecznictwo Trybunału w sprawach zainicjowanych wniesieniem skargi konstytu-cyjnej (zob. postanowienie TK z 15 grudnia 2021 r., sygn. Ts 101/20, OTK ZU B/2022, poz. 39). Trybunał zauważa, że pozostałe orzeczenia wskazane w zażaleniu nie zostały wydane w postępowaniu skargowym, w związku z czym są w analizowanej sprawie nieadekwatne. 2.3. W złożonym środku odwoławczym skarżący nie przedstawił argumentów podwa-żających ustalenia Trybunału co do niewskazania naruszonego prawa wynikającego z art. 64 ust. 2 Konstytucji, a także nieprzedstawienia stosownego uzasadnienia w tym zakresie. Skar-żący – podobnie jak w skardze – zarzucił, że zaskarżone przez niego przepisy naruszają „standard określony w [a]rt. 64 ust. 2 Konstytucji”. Sformułował także tezę, że warunki okre-ślone w art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK spełnia „zwięzłe i przejrzyste” pismo procesowe. Nie uwzględnił zatem tego, że stosownie do powyższej regulacji obowiązkiem skarżącego jest wskazanie, która konstytucyjna wolność lub prawo, i w jaki sposób – jego zdaniem – zostały naruszone, a także uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, OTK ZU B/2022 Ts 39/20 poz. 206 4 z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie. W swoich orzeczeniach Trybunał wskazuje, że: „skarżący obowiązany jest przedstawić konkretne i przekonywające argumenty świadczące o niekonstytucyjności zakwestionowanych regulacji. Tym samym skarżący nie tylko winien wskazać, jakie konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone kwestiono-waną regulacją, lecz także opisać «sposób» tego naruszenia. Argumenty te muszą koncentro-wać się na problemie merytorycznej niezgodności zachodzącej między unormowaniami sta-nowiącymi przedmiot skargi konstytucyjnej oraz tymi, które określane są jako wzorce kontro-li (…). Tym samym nie wystarczy, że skarżący wskaże określone przepisy oraz przepisy kon-stytucyjne, z którymi są one w jego opinii, niezgodne. Musi on także wyjaśnić, na czym owa niezgodność polega. Jest to przesłanka konieczna do uznania dopuszczalności skargi konsty-tucyjnej” (zob. postanowienie TK z 2 lutego 2012 r., sygn. SK 14/09, OTK ZU nr 2/A/2012, poz. 17, por. także postanowienie z 5 czerwca 2019 r., sygn. SK 29/18, OTK ZU A/2019, poz. 28). 2.4. Wysunięty w zażaleniu zarzut jakoby Trybunał nie dostrzegł tego, że zgodność art. 8 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. Nr 24, poz. 141, ze zm.; dalej: kodeks pracy) została zakwestionowana nie z samym art. 24 Konstytucji, ale w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji, a więc z prawem do rzetelnej procedury sądowej, nie uwzględnia argumentów przedstawionych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Należy zatem przypomnieć, że Trybunał wskazał w nim na wyrok z 23 października 2006 r. (sygn. SK 42/04, OTK ZU nr 9/A/2006, poz. 125), w którym orzekł, że art. 45 ust. 1 Konstytucji nie jest adekwatnym wzorcem kontroli dla art. 8 kodeksu pracy. Jest on bowiem przepisem prawa materialnego, tymczasem konstytucyjnie gwarantowane prawo do sądu, rozpatrywane jako prawo do sprawiedliwej procedury sądowej, jest konkretyzowane w prawie procesowym. Mając powyższe na względzie, Trybunał Konstytucyjny nie uwzględnił zażalenia.