Ts 4/17

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 30 października 2018 r. Pozycja 148 POSTANOWIENIE z dnia 11 lipca 2018 r. Sygn. akt Ts 4/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Tuleja – przewodniczący i sprawozdawca Stanisław Rymar Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z 13 kwietnia 2018 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej M.J., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 9 stycznia 2017 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący) wniósł o stwierdzenie, że: art. 913-921 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępo-wania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822; dalej: k.p.c.) są niezgodne z art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji, art. 394 § 1 k.p.c. jest niezgodny z art. 2, art. 45 ust. 1 oraz z art. 176 ust. 1 Konstytucji, zaś art. 117 § 2 k.p.c. w zakresie, w jakim przewiduje obowiązek udowodnienia okoliczności wskazanych w oświadczeniu, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Postanowieniem z 13 kwietnia 2018 r. Trybunał odmówił nadania biegu złożonej skardze konstytucyjnej. W pierwszej kolejności stwierdził, że skarżący nie wykazał związku pomiędzy zarzucanym naruszeniem wolności i praw konstytucyjnych a postanowieniem wskazanym jako ostateczne w sprawie. Zarzuty sformułowane przez skarżącego dotyczyły bowiem braku możliwości skutecznego zaskarżenia postanowienia sądu nakazującego wyja-wienie majątku dłużnika, a orzeczenie wskazane jako ostateczne zostało wydane w postępo-waniu, którego przedmiotem było badanie, czy dopuszczalne jest uzupełnienie wykazu mająt-ku dłużnika wskutek wniosku skarżącego. Trybunał wskazał, że skarżący zaniechał zaskarże-nia postanowienia sądu, które dotyczyło nakazu wyjawienia majątku dłużnika, a tym samym nie doprowadził do „ujawnienia” przedmiotu skargi konstytucyjnej, tj. nie wyczerpał przysłu-gującej mu drogi prawnej. Trybunał stwierdził też, że art. 117 § 2, oraz 913-917 oraz 919-921 k.p.c. nie stanowią bezpośredniej podstawy postanowienia wskazanego jako ostateczne. Pod-niósł następnie, że skarżący nie sprecyzował ani nie uzasadnił, na czym polega niezgodność wskazanych w skardze przepisów k.p.c. z przytoczonymi wzorcami konstytucyjnymi. Trybu-nał wyraził również opinię, że zarzuty skarżącego odnoszą się do stosowania prawa, a nie OTK ZU B/2018 Ts 4/17 poz. 148 2 dotyczą niekonstytucyjności przepisu, co jest kolejną podstawą odmowy nadania biegu skar-dze konstytucyjnej. W zażaleniu z 30 kwietnia 2018 r. (data nadania) skarżący zarzucił Trybunałowi błąd w ustaleniach faktycznych i zakwestionował dwie z pięciu podstaw odmowy nadania biegu skardze. Skarżący podnosi, że w piśmie z 13 kwietnia 2017 r. (data nadania), zawierającym uzupełnienie braków skargi, sprecyzował, na czym polega niezgodność zaskarżonych przepi-sów z przytoczonymi w skardze wzorcami (art. 2 i art. 45 Konstytucji). Wskazuje, że jego zdaniem konstruowana na podstawie art 913-921 k.p.c. instytucja wyjawienia majątku jest fasadowa, co dowodzi jej niekonstytucyjności. Następnie skarżący, powołując się na dotych-czasowe orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, stwierdził, że zakres uprawnienia okre-ślonego w art. 79 ust. 1 Konstytucji nie jest ograniczony do przepisów „użytych” w ostatecz-nym orzeczeniu, wydanym w sprawie stanowiącej podstawę złożenia skargi, albowiem prawo do skargi konstytucyjnej obejmuje całokształt przepisów, jakie doprowadziły do wydania określonego orzeczenia. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK) skarżą-cemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sę-dziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p. TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszyst-kim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. 2. W złożonym zażaleniu skarżący podnosi, że wszelkie braki złożonej skargi konsty-tucyjnej uzupełnił pismem z 13 kwietnia 2017 r. (data nadania), w którym zostało sprecyzo-wane, na czym polega niezgodność wskazanych w skardze przepisów k.p.c. z przytoczonymi wzorcami konstytucyjnymi. 2.1. Trybunał Konstytucyjny przypomina, że podstawą postanowienia z 13 kwietnia 2018 r. o odmowie nadania biegu złożonej skardze było m.in. niewykazanie związku pomię-dzy zarzucanym naruszeniem wolności i praw konstytucyjnych a postanowieniem wskaza-nym jako ostateczne w sprawie, niewyczerpanie przysługującej skarżącemu drogi prawnej, sformułowanie zarzutów odnośnie do płaszczyzny stosowania prawa, nie zaś przepisu, który został zaskarżony. Trybunał stwierdza, że skarżący w złożonym zażaleniu nie odniósł się do przedsta-wionych powyżej samodzielnych podstaw odmowy nadania biegu złożonej skardze. W zwią-zku z tym, złożone zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. 2.2. Trybunał Konstytucyjny przypomina, że w skardze zakwestionowano zgodność: art. 117 § 2 k.p.c. w zakresie, w jakim przewiduje obowiązek udowodnienia okoliczności wskazanych w oświadczeniu, z art. 45 ust. 1 Konstytucji, art. 394 § 1 k.p.c. z art. 2, art. 45 ust. 1 i z art. 176 ust. 1 Konstytucji oraz art. 913-921 k.p.c. z art. 2 i 45 ust. 1 Konstytucji. W myśl art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p. TK skarżący winien wskazać normy konstytucyjne, z którymi, jego zdaniem, niezgodne są kwestionowane przepisy oraz przedstawić treść prawa lub wolności wywodzonych z tych norm, a naruszonych przez prawodawcę. Powinna temu towarzyszyć szczegółowa i precyzyjna argumentacja prawna, która uzasadni stawiane w skar- OTK ZU B/2018 Ts 4/17 poz. 148 3 dze zarzuty. Trybunał ponownie stwierdza, że w złożonych do Trybunału pismach proceso-wych skarżący nie wypełnił powyższych obowiązków. 2.2.1.Wbrew twierdzeniom zawartym w złożonym zażaleniu, skarżący nie przedstawił w skierowanych do Trybunału pismach żadnych argumentów uprawdopodabniających nie-zgodność art. 117 § 2 k.p.c. z Konstytucją (nie porównywał treści praw i wolności konstytu-cyjnych z treścią zakwestionowanych przepisów). 2.2.2. W piśmie skarżącego z 13 kwietnia 2017 r. brak argumentów i rozwinięcia za-rzutu niekonstytucyjności art. 394 § 2 k.p.c. W złożonej skardze pełnomocnik skarżącego ograniczył się do stwierdzenia, że wykładnia art. 394 § 2 k.p.c. jest arbitralna i „oderwana od realiów”, więc niezgodna z zasadami demokratycznego państwa prawa, tj. art. 2 Konstytucji. Nie można jako uzasadnienia tego zarzutu potraktować zawartego w skardze postulatu, zgod-nie z którym „[art. 394 § 1 k.p.c. winien] wprowadzać zasadę, iż każde postępowanie jest dwuinstancyjne a orzeczenie je kończące jest zaskarżalne, natomiast wyjątki od tej zasady określa ustawa”, ani stwierdzenia, że „w judykaturze i doktrynie doszło do odwrócenia zasady obowiązującej w Konstytucji [co] narusza podstawowe kanony państwa prawa”. 2.2.3. Skarżący podnosi, że zaskarżając art. 913-921 k.p.c., wskazał, iż niekonstytu-cyjność instytucji wyjawienia majątku wynika z uczynienia tego mechanizmu pozornym. Trybunał zauważa, że opinia skarżącego o „fasadowości” konstrukcji postępowania ujawniania majątku przez dłużnika nie może być potraktowana jako samoistny zarzut. Opinia taka musi być poparta argumentami, mającymi odzwierciedlenie w przepisach prawa, kon-struujących to postępowanie. Skarżący w złożonych pismach procesowych opisał zaistniałą sytuację faktyczną, z uwzględnieniem przebiegu procesów w jego sprawie – ujawnienia ma-jątku dłużnika oraz złożenia ponownego oświadczenia przez dłużnika. Obszernie przedstawił również orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego w zakresie wzorca z art. 45 ust. 1 Konsty-tucji. W żadnym jednak ze złożonych do Trybunału pism nie dokonał we właściwy sposób uzasadnienia przedstawionego zarzutu pozorności postępowania kształtowanego przez art. 913-921 k.p.c. Tym samym, wbrew twierdzeniom zawartym w złożonym zażaleniu, nie uzupełnił braków skargi w powyższym zakresie. W piśmie z 13 kwietnia 2017 r. skarżący, opisując postępowanie w sprawie ujawnie-nia majątku dłużnika stwierdził, że przyczyną nieskuteczności postępowania ujawniania ma-jątku przez dłużnika jest brak doprecyzowywania przez sąd informacji udzielanych przez dłużnika na temat majątku, lub też spersonalizowania, za pomocą innych środków, w jaki sposób można doprowadzić do skutecznego wykonania prawomocnego orzeczenia sądowego. Sposób sformułowania tego zarzutu w skardze wskazuje, że dotyczy on nie treści przepisów, ale działania sądu w sprawie skarżącego, co Trybunał Konstytucyjny wyraził w postanowie-niu z 13 kwietnia 2018 r. o odmowie nadania skardze dalszego biegu (zob. pkt 9). 2.2.4. Zdaniem skarżącego istota złożonej przez niego skargi nie sprowadza się do wskazania na brak możliwości zaskarżenia orzeczenia o wyjawienie majątku, lecz polega na takiej konstrukcji tej instytucji, która czyni to postępowanie fasadowym. Trybunał zauważa, że zarówno w skardze, jak i w piśmie uzupełniającym braki skar-żący podniósł, że jako wierzyciel nie może zaskarżyć orzeczenia nakazującego dłużnikowi wyjawienie majątku, ponieważ sąd najpierw wydaje postanowienie, a dopiero później dłużnik wyjawia swój majątek. Dodał, że jako „wierzyciel nie posiada tzw. gravanem, czyli cechy orzeczenia polegającej na naruszeniu jego interesu jako strony”. Nawiązując do uwag skarżącego, w punkcie 5 postanowienia o odmowie nadania bie-gu Trybunał Konstytucyjny wskazał, że skarżący winien wnieść przysługujące mu na podsta-wie art. 915 § 3 k.p.c. zażalenie na postanowienie sądu w przedmiocie wyjawienia majątku, by „ujawnić” przedmiot skargi konstytucyjnej. Skarżący, zaniechawszy skorzystania z tego środka odwoławczego, nie wyczerpał przysługującej mu w sprawie drogi prawnej. Trybunał OTK ZU B/2018 Ts 4/17 poz. 148 4 podkreśla, że w złożonym zażaleniu skarżący nie zakwestionował wskazanej podstawy od-mowy nadania biegu skardze. 2.3. Trybunał podtrzymuje ocenę, zgodnie z którą art. 117 § 2, art. 913-917 oraz art. 919-921 k.p.c. nie były podstawą prawną ostatecznego orzeczenia o prawach podmioto-wych skarżącego. Skarżący w złożonym zażaleniu przytoczył orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego w zakresie dopuszczalnego w świetle przepisów Konstytucji przedmiotu skargi konstytucyj-nej. W żaden sposób nie odniósł się jednak do przepisów k.p.c., które zaskarżył. Nie wykazał, by przepisy inne niż art. 918 oraz art. 394 § 2 k.p.c. miały zastosowanie w podejmowaniu przez sąd I i II instancji rozstrzygnięcia, które wskazał jako ostateczne. W związku z powyższym, Trybunał Konstytucyjny uznaje, że postanowienie o odmo-wie nadania rozpatrywanej skardze konstytucyjnej dalszego biegu jest prawidłowe, a zarzuty sformułowane w zażaleniu nie zasługują na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 ust. 8 u.o.t.p. TK – postanowił jak w sentencji.