Ts 41/17

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 6 listopada 2017 r. Pozycja 207 POSTANOWIENIE z dnia 31 maja 2017 r. Sygn. akt Ts 41/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Grzegorz Jędrejek po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej J.P. w sprawie zgodności: art. 88 § 3 w związku z art. 446 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1749, ze zm.) z art. 45 ust. 1 Kon-stytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 22 lutego 2017 r. (data nadania) J.P. (dalej: skarżący) wystąpił o stwierdzenie, że art. 88 § 3 w związku z art. 446 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1749, ze zm.; dalej: k.p.k.) w brzmieniu obowiązującym do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 5 listopada 2009 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny, ustawy – Kodeks postępowania karnego, ustawy – Kodeks karny wykonawczy, ustawy – Kodeks karny skar-bowy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 206, poz. 1589, ze zm.), w zakresie, w jakim „wyłączał możliwość sporządzenia i podpisania apelacji we własnej sprawie przez radcę prawnego od wyroku [sądu] I instancji, związanego z prowadzoną uprzednio przez niego działalnością gospodarczą – jako osoby fizycznej” – jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytu-cji. Skarga konstytucyjna została złożona w Trybunale w związku z następującą sprawą. Wyrokiem z maja 2009 r. Sąd Okręgowy w W. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz skarżą-cego kwoty 2000,00 zł tytułem odszkodowania oraz 8000,00 zł tytułem zadośćuczynienia za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie. Od tego orzeczenia, skarżący wniósł ape-lację. Zarządzeniem z września 2009 r. wezwano skarżącego do usunięcia jej braków formal-nych wynikających z treści art. 446 § 1 k.p.k. W odpowiedzi na to zarządzenie, 30 września 2009 r., wykonujący zawód adwokata pełnomocnik skarżącego złożył podpisaną przez siebie apelację. Środek ten został przyjęty i przedstawiony Sądowi Apelacyjnemu w W. (dalej: Sąd Apelacyjny w W., sąd odwoławczy), który postanowieniem ze stycznia 2010 r. pozostawił go bez rozpoznania. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia sąd odwoławczy stwierdził, że wbrew OTK ZU B/2017 Ts 41/17 poz. 207 2 dyspozycji art. 446 § 1 k.p.k. apelacja została faktycznie sporządzona przez samego skarżące-go, który jest radcą prawnym, a jedynie podpisana przez pełnomocnika (adwokata). Skarżący nie może sporządzić osobiście apelacji, bo nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 88 § 2 i 3 k.p.k. Zażalenia na to rozstrzygnięcie wnieśli skarżący i jego pełnomocnik. Postanowie-niem z marca 2010 r. (sygn. akt jw.) Sąd Apelacyjny w W. utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. Wyrokiem z 21 czerwca 2016 r. (sygn. SK 2/15, OTK ZU nr A/2016, poz. 45) Trybu-nał Konstytucyjny orzekł, że art. 526 § 2 k.p.k. w zakresie, w jakim wyłącza możliwość spo-rządzenia i podpisania kasacji we własnej sprawie przez adwokata bądź radcę prawnego, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Skarżący, powoławszy się na powyższy wyrok Trybunału, wniósł o wznowienie po-stępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Apelacyjnego w W. z marca 2010 r. Postanowieniem z listopada 2016 r. Sąd Najwyższy oddalił wniosek skarżącego z uwagi na „bezzasadność żądania wznowienia”. Skarżący twierdzi, że występujący we własnej sprawie radca prawny może sprostać wymaganiom formalnym związanym z przygotowaniem apelacji zwierającej roszczenia ma-jątkowe. W związku z tym zarzucił, że wynikający z zakwestionowanych przepisów obowią-zek sporządzenia i podpisania apelacji przez pełnomocnika jest przejawem nadmiernego for-malizmu proceduralnego, a przez to stanowi nieproporcjonalne ograniczenie prawa do spra-wiedliwej procedury sądowej. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2016 r. o organizacji i trybie postę-powania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: ustawa o TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeli-minowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmio-tem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skar-dze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, a także gdy zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 2-4 usta-wy o TK. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji, każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zo-stały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego, w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekły ostatecznie o jego wol-nościach lub prawach albo jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Zasady korzystania z tego środka ochrony wolności i praw precyzuje ustawa o TK. Zgodnie z art. 77 ust. 1 tej ustawy, skarga może być wniesiona po wyczerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewi-dziana, w ciągu 3 miesięcy od dnia doręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecz-nej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia. Skarżący zakwestionował art. 88 § 3 k.p.k. w brzmieniu: „W zakresie roszczeń mająt-kowych pełnomocnikiem osoby prawnej innej niż przewidziana w § 2, jednostki organizacyj-nej nie mającej osobowości prawnej, a także osoby fizycznej prowadzącej działalność gospo-darczą może być również radca prawny” w związku z art. 446 § 1 k.p.k., który stanowi, że „apelacja od wyroku sądu okręgowego, która nie pochodzi od prokuratora, powinna być spo-rządzona i podpisana przez obrońcę lub pełnomocnika”. Istota zarzutów sformułowanych w skardze dotyczy nadmiernego formalizmu proce-duralnego (konieczności sporządzenia i podpisania apelacji przez adwokata), który – jak za-rzucił skarżący – prowadzi do nieproporcjonalnego ograniczenia prawa do sprawiedliwej pro-cedury sądowej. OTK ZU B/2017 Ts 41/17 poz. 207 3 Jako ostateczne orzeczenie skarżący wskazał postanowienie Sądu Najwyższego z li-stopada 2016 r., którym sąd oddalił wniosek o wznowienie postępowania. Rozstrzygnięcie to nie ukształtowało jednak sytuacji prawnej skarżącego, z którą wiąże on sformułowane w skardze zarzuty. Trybunał zwraca uwagę na to, że wznowienie postępowania jest szczególnym, nad-zwyczajnym – obok kasacji – trybem odwoławczym, służącym od prawomocnych orzeczeń. W związku z tym rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego oddalające wniosek o wznowienie po-stępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem może być ostatecznym orzeczeniem w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji jedynie wówczas, gdy skarżący domaga się zbadania zgodności z Konstytucją norm proceduralnych dotyczących tego etapu postępowania (np. podstaw wznowienia). W sprawie, w związku z którą została wniesiona skarga do Trybunału, orzeczeniem o którym mowa w art. 79 Konstytucji, jest natomiast postanowienie Sądu Apelacyjnego w W. z marca 2010 r. To bowiem w tym orzeczeniu – a nie w orzeczeniu Sądu Najwyższego – pra-womocnie rozstrzygnięto, że apelacja skarżącego musi zostać sporządzona i podpisana przez adwokata (art. 446 § 1 k.p.k.), a także uznano, że w sprawie skarżącego nie zachodzi okolicz-ność, o której mowa w art. 88 § 3 k.pk. W konsekwencji, zgodnie ze wskazanym wyżej art. 77 ust. 1 ustawy o TK, to od dnia doręczenia skarżącemu tego postanowienia, a nie – co przyjął skarżący – postanowienia Sądu Najwyższego rozpoczął się bieg terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej. To oznacza, że złożenie skargi w Trybunale 22 lutego 2017 r. nastąpiło z przekroczeniem terminu wskazane-go w art. 77 ust. 1 ustawy o TK. Analizowana skarga nie spełnia więc podstawowych warunków określonych w art. 79 ust. 1 i art. 77 ust. 1 ustawy o TK. Okoliczność ta jest – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 ustawy o TK – podstawą odmowy nadania rozpatrywanej skardze dalszego biegu. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.