Ts 44/17

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 28 lipca 2017 r. Pozycja 137 POSTANOWIENIE z dnia 6 czerwca 2017 r. Sygn. akt Ts 44/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej S.M.C. w sprawie zgodności: art. 3941 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilne-go (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.) z art. 45 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 28 lutego 2017 r. (data nadania) S.M.C. (dalej: skarżąca) zarzuciła, że art. 3941 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie, w jakim „nie przewiduje zażalenia na postanowienie sądu drugiej instancji o od-rzuceniu skargi o wznowienie postępowania w sprawach, w których z uwagi na wartość przedmiotu sporu (zaskarżenia) nie przysługuje skarga kasacyjna”, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji (zarzut niezgodności art. 3941 § 2 k.p.c. z art. 31 ust. 3 Konstytucji skarżąca sformułowała w uzasadnieniu skargi). Skarga konstytucyjna została złożona w Trybunale w oparciu o następującą sprawę. Skarżąca wniosła skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyro-kiem Sądu Okręgowego w P. (dalej: Sąd Okręgowy w P.) z września 2015 r. Postanowieniem z września 2016 r. Sąd Okręgowy w P. odrzucił skargę, a postanowieniem z listopada 2016 r. odrzucił – jako niedopuszczalne – zażalenie skarżącej. Orzeczenie to, wraz z uzasadnieniem, zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej 28 listopada 2016 r. Zdaniem skarżącej zakwestionowany w skardze przepis narusza prawo do rzetelnej i sprawiedliwej procedury sądowej, ponieważ w sposób nieuzasadniony wartościami, o któ-rych mowa w art. 31 ust. 3 Konstytucji, różnicuje podmioty znajdujące się w takiej samej sytuacji procesowej (tj. takie, którym sąd odrzucił skargę o wznowienie postępowania). Za-kwestionowany przepis nierówno bowiem traktuje te podmioty w zakresie zasad wnoszenia zażalenia na postanowienie kończące postępowanie w sprawie o wznowienie postępowania. OTK ZU B/2017 Ts 44/17 poz. 137 2 Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: ustawa o TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeli-minowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmio-tem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skar-dze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, a także gdy zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 2-4 usta-wy o TK. 2. Skarżąca zakwestionowała art. 3941 § 2 k.p.c. w brzmieniu: „W sprawach, w któ-rych przysługuje skarga kasacyjna, zażalenie przysługuje także na postanowienie sądu drugiej instancji kończące postępowanie w sprawie, z wyjątkiem postanowień, o których mowa w art. 3981, a także postanowień wydanych w wyniku rozpoznania zażalenia na postanowie-nie sądu pierwszej instancji”. 3. Trybunał stwierdza, że merytoryczne rozpoznanie analizowanej skargi jest zbędne, gdyż art. 3941 § 2 k.p.c. był już przedmiotem merytorycznej oceny sądu konstytucyjnego. 3.1. W wyroku z 12 stycznia 2010 r. (SK 2/09, OTK ZU nr 1A/2010, poz. 1) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 3941 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.), dodany przez art. 1 pkt 12 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2005 r. poz. 1398), w zakresie, w jakim nie przewiduje zażalenia do Sądu Najwyższego na postanowienie sądu drugiej instancji o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania w sprawach, w których nie przysługuje skarga kasacyjna, jest zgodny z art. 45 ust. 1 i z art. 77 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 78 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji. 3.2. Trybunał podkreślił w szczególności, że postępowanie zainicjowane wniesieniem skargi o wznowienie postępowania nie jest nowym, odrębnym postępowaniem, lecz kontynu-acją postępowania zapoczątkowanego wytoczeniem powództwa i oznacza de facto „powrót” do postępowania na jego określonym etapie (w tym wypadku do postępowania drugoinstan-cyjnego). W konsekwencji zróżnicowanie zasad zaskarżenia postanowień kończących postę-powanie o wznowienie ze względu na to, w której instancji są wydawane, nie jest arbitralne. Jest bowiem konsekwencją właściwości sądu uprawnionego do wznowienia. W odniesieniu do zróżnicowania możliwości złożenia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi owznowienie postępowania wydanego przez sąd drugiej instancji ze względu na to, czy w danej sprawie przysługuje skarga kasacyjna, Trybunał zauważył, że Konstytucja nie gwa-rantuje każdemu dostępu do Sądu Najwyższego. Podkreślił, że powiązanie możliwości wnie-sienia zażalenia na podstawie art. 3941 § 2 k.p.c. ze sprawami, w których przysługuje skarga kasacyjna, jest uzasadnione potrzebą zachowania spójności dwuinstancyjnej architektury są-downictwa powszechnego, nadzwyczajnym charakterem postępowania wznowieniowego oraz ustrojową pozycją Sądu Najwyższego. Trybunał stwierdził także, że rozwiązanie to nie sta-nowi nieproporcjonalnej ingerencji w prawa strony postępowania. Zaznaczył również, że słu-ży ono stabilności obrotu prawnego przez ochronę orzeczeń sądowych, które zostały wydane w drugiej instancji. OTK ZU B/2017 Ts 44/17 poz. 137 3 4. Argumenty przedstawione przez Trybunał w sprawie SK 2/09 są jednoznaczną odpowiedzią na sformułowane w rozpatrywanej skardze zarzuty. Na stwierdzoną przez Trybunał zbędność orzekania nie ma wpływu podnoszone w skardze naruszenie art. 31 ust. 3 Konstytucji. 4.1. Trybunał zauważa, że przepis ten został powołany przez skarżącą jako samodziel-na podstawa skargi. Wymaga jednak przypomnienia, że art. 31 ust. 3 Konstytucji nie wyraża w sposób pełny odrębnych wolności lub praw, a czyni to jedynie w sposób cząstkowy i uzu-pełniający, ściśle związany z innymi normami konstytucyjnymi. Jak wynika z tytułu podroz-działu, w którym został umiejscowiony, wyraża on ogólną zasadę dotyczącą konstytucyjnych wolności i praw człowieka i obywatela. Zasada ta odnosi się do „ograniczeń w zakresie ko-rzystania z konstytucyjnych wolności i praw”, nie jest więc podstawą odrębnego typu wolno-ści lub prawa. Wynika z tego, że przepis ten nie formułuje samoistnego prawa podmiotowego o randze konstytucyjnej i zawsze musi być współstosowany z innymi normami Konstytucji (zob. postanowienie pełnego składu TK z 23 stycznia 2002 r., Ts 105/00, OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 60). 4.2. Należy ponadto podkreślić, że w powołanym wyroku Trybunał stwierdził, że „ograniczenie spraw rozpoznawanych przez Sąd Najwyższy w postępowaniu zażaleniowym od orzeczeń wydanych w toku wznowienia postępowania, przez powiązanie ich wspólnym mianownikiem ze sprawami, w których możliwa jest skarga kasacyjna nie stanowi niepropor-cjonalnego obciążenia. Ograniczenie to nie ma charakteru czysto formalnego i uzasadnione jest potrzebą zachowania spójności dwuinstancyjnej architektury sądownictwa powszechne-go, nadzwyczajnym charakterem postępowania inicjowanego skargą o wznowienie postępo-wania oraz ustrojową pozycją Sądu Najwyższego. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego, jest to rozwiązanie wystarczające, zarówno z punktu widzenia ochrony ważnych interesów stron, jak i sprawnego działania wymiaru sprawiedliwości. (…) skarga o wznowienie postępowania – w wypadku podniesienia zarzutu nieważności orzeczenia wydanego w drugiej instancji – skutkuje rozpoznaniem sprawy od momentu wystąpienia wskazanej nieważności i oznacza tym samym »powrót« do postępowania drugoinstancyjnego”. W związku z tym, jeśliby nawet przyjąć, że skarżąca powiązała art. 31 ust. 3 z art. 45 ust. 1 Konstytucji, to skardze i tak nale-żałoby odmówić nadania dalszego biegu. 4.3. Na stwierdzoną przez Trybunał zbędność orzekania nie ma wpływu także, to, że po wydaniu przez Trybunał rozstrzygnięcia w sprawie SK 2/09 dodano art. 3941 § 11 k.p.c. Trybunał zauważa, przepis ten wprowadza możliwość zaskarżenia zażaleniem do Sądu Najwyższego orzeczenia sądu drugiej instancji uchylającego wyrok sądu pierwszej instancji i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania. Przepis ten zatem w ogóle nie odnosi się do kwestii zażalenia postanowienia o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania. 5. Zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 59 ust. 1 pkt 3 ustawy o TK Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania dalszego biegu skardze, jeżeli wydanie orzeczenia jest zbędne. Taki stan rzeczy ma miejsce, gdy zaskarżone przepisy były już przedmiotem kon-troli zgodności z Konstytucją w innej sprawie rozpoznawanej przez Trybunał (zob. na tle art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym – Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm., postanowienia TK z: 3 października 2001 r., SK 3/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 218; 25 listopada 2002 r., SK 30/01, OTK ZU nr 6/A/2002, poz. 88 oraz 27 lutego 2013 r., SK 47/12 OTK ZU nr 2/A/2013, poz. 23). Trybunał Konstytucyjny stoi przy tym na stanowisku, że określoną w ustawie o TK przesłankę zbędności wydania orze-czenia uwzględnia się na każdym etapie postępowania inicjowanego skargą. OTK ZU B/2017 Ts 44/17 poz. 137 4 6. Mając powyższe na uwadze, Trybunał stwierdza, że merytoryczne rozpoznanie ana-lizowanej skargi jest zbędne, gdyż zakwestionowany w niej art. 3941 § 2 k.p.c. został już uznany przez Trybunał za zgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 32 Konstytucji. Wskazane okoliczności są – w myśl art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 59 ust. 1 pkt 3 ustawy o TK – podstawą odmowy nadania analizowanej skardze konstytucyjnej dalszego bie-gu. W związku z powyższym Trybunał postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 ustawy o TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty doręczenia tego postanowie-nia.