Ts 47/17

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 27 czerwca 2018 r. Pozycja 108 POSTANOWIENIE z dnia 9 maja 2018 r. Sygn. akt Ts 47/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Grzegorz Jędrejek, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.W. w sprawie zgodności: art. 261 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r . – Kodeks postępowania cywilne-go (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822 ze zm.) z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospo-litej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 28 lutego 2017 r. (data nadania) sporządzonej przez pełnomocnika, M.W. (dalej: skarżący) zarzucił niezgodność art. 261 § 1 ustawy z dnia 17 li-stopada 1964 r . – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.; dalej: k.p.c.) z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą. W pozwie z 5 lutego 2013 r. skarżący domagał się zasądzenia od strony pozwanej Skarbu Państwa – Komendanta Miejskiego Policji w K. odszkodowania za spowodowanie szkód podczas czynności przeszukania dokonanej w jego mieszkaniu w 2003 r. Pismem z 30 października 2014 r. skarżący dopozwał Skarb Państwa – Prezesa Sądu Okręgowego w K., a w piśmie z 23 grudnia 2014 r. dopozwał Skarb Państwa – Prokuratora Okręgowego w K. Wyrokiem z 27 października 2015 r. Sąd Rejonowy w K. Wydział I Cywilny oddalił powództwo skarżącego. Od wyroku Sądu Rejonowego skarżący wniósł apelację, która została oddalona wyro-kiem Sądu Okręgowego w K. Wydział II Cywilny Odwoławczy z 11 maja 2016 r. Zaskarżonemu przepisowi skarżący zarzuca, że narusza konstytucyjną zasadę dostępu każdego obywatela do sprawiedliwego procesu poprzez „nieuzasadnione zawężenie możliwo-ści wyboru świadka, jako osoby najbliższej, wyłącznie do odmowy składania zeznań”. Zda-niem skarżącego, „świadek będący osobą najbliższą w myśl art. 261 § 1 k.p.c. nie ma możli-wości odmowy złożenia odpowiedzi na poszczególne pytania, które nie są związane przed-miotowo ze sprawą, bądź narażałyby te osoby na odpowiedzialność karną czy bezpośrednio groziłyby poniesieniem szkody. (…) Ustawodawca nie precyzując przepisu art. 261 § 1 k.p.c. OTK ZU B/2018 Ts 47/17 poz. 108 2 i pozbawiając tym samym osoby najbliższe dla strony powołującej dowód z ich zeznań moż-liwości wyboru pomiędzy odmową składania zeznań, a możliwością odmowy składania od-powiedzi na poszczególne pytania, negatywnie wpływa na prawo jednostki do sprawiedliwe-go procesu”. Ponadto w ocenie skarżącego redakcja art. 261 § 1 k.p.c. jest błędna, nieprecyzyjna i narusza zasadę prawidłowej legislacji. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. 1. Na etapie wstępnej kontroli Trybunał w składzie jednego sędziego bada, czy skarga konstytucyjna odpowiada określonym przez prawo wymaganiom formalnym, co umożliwia, już w początkowej fazie postępowania, wyeliminowanie spraw, które nie mogą być przed-miotem merytorycznego rozpoznania. 2. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji i art. 53 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK), podstawową przesłanką skorzystania ze skargi konstytucyjnej jest zakwestionowanie takich przepisów, które prowadzą do naruszenia konstytucyjnych wolno-ści lub praw skarżącego i jednocześnie stanowią podstawę ostatecznego orzeczenia sądu lub organu administracji publicznej, wydanego w indywidualnej sprawie skarżącego. Warunek ten spełniony jest wówczas, gdy kwestionowany w skardze przepis determi-nuje treść orzeczenia przyjętego za podstawę skargi w tym jego aspekcie, w którym skarżący upatruje naruszenia przysługujących mu praw lub wolności o charakterze konstytucyjnym (zob. postanowienie TK z 9 maja 2017 r., sygn. SK 18/16, OTK ZU nr A/2017, poz. 37). Po-wołanie w treści orzeczenia określonego przepisu nie wystarcza do uznania, że stanowi on postawę prawną wydania tego orzeczenia. 3. Zakwestionowany art. 261 § 1 k.p.c. stanowi, że nikt nie ma prawa odmówić zeznań w charakterze świadka, z wyjątkiem małżonków stron, ich wstępnych, zstępnych i rodzeństwa oraz powinowatych w tej samej linii lub stopniu, jak również osób pozostających ze stronami w stosunku przysposobienia. Prawo odmowy zeznań trwa po ustaniu małżeństwa lub rozwią-zaniu stosunku przysposobienia. Jednakże odmowa zeznań nie jest dopuszczalna w sprawach o prawa stanu, z wyjątkiem spraw o rozwód. Skarżący upatruje naruszenia swoich konstytucyjnych praw i wolności w tym, że z uwagi na skorzystanie z prawa do odmowy składania zeznań przez wskazanych przez niego świadków, pozbawiony został możliwości dowodzenia swoich twierdzeń przed sądem pierw-szej i drugiej instancji. 4. Należy zwrócić uwagę, że istotę postępowania przed Sądem Rejonowym stanowiło roszczenie skarżącego o zapłatę. Sąd ten ustalił, że w rozpatrywanej sprawie upłynął zarówno trzyletni termin prze-dawnienia liczony od dnia dowiedzenia się o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawie-nia, jak i dziesięcioletni termin liczony od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę. Ustalono również, że skarżący nie wykazał żadnych okoliczności świadczących o przerwaniu biegu terminu przedawnienia. Ponadto zaciągniętej przez skarżącego pożyczki od rodziców na zakup nowych dywanów nie można rozpatrywać w kategoriach adekwatnego związku przyczynowego z zaistniałą szkodą. Z uwagi na powyższe, pozew skarżącego o zapłatę został oddalony. Od powyższego wyroku skarżący wniósł apelację, w której podniósł zarzut m.in. po-minięcia dowodu z zeznań powoda. Sąd Okręgowy oddalił apelację, uznając podniesione za-rzuty za bezzasadne, podzielając ponadto ustalenia Sądu Rejonowego. OTK ZU B/2018 Ts 47/17 poz. 108 3 5. Skarżący ani w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji ani w postępowaniu apelacyjnym nie podniósł zarzutu dotyczącego wyłączenia świadków od udziału w postępo-waniu, a w szczególności zarzutu odmowy złożenia przez nich zeznań z uwagi na brak moż-liwości odmowy udzielenia odpowiedzi na zadane pytania. Skarżący podnosi, że „Sąd Okręgowy (…) wskazał, że przyczyny dla których sąd I in-stancji pominął dowód z zeznań wnioskowanych świadków, został wskazany w uzasadnieniu [wyroku] tegoż Sądu”. Wbrew twierdzeniom skarżącego, Sąd Okręgowy wyjaśnił, że Sąd Rejonowy w uzasadnieniu wyroku przedstawił przyczyny, dla których pominął dowód z ze-znań stron, a nie świadków. Sąd ten, jedynie przywołując ustalenia stanu faktycznego, wska-zał, że świadkowie skarżącego skorzystali z prawa do odmowy składania zeznań. Istotę postępowania przed sądami obu instancji stanowiło zatem roszczenia skarżące-go, a nie prawo świadków do odmowy udzielenia odpowiedzi na zadane pytanie. W związku z powyższym Trybunał stwierdza, że skarżący zainicjował postępowanie ze skargi konstytucyjnej na podstawie ostatecznego rozstrzygnięcia, którego podstawą wyda-nia nie był zaskarżony przepis. Oznacza to, że rozpatrywana skarga konstytucyjna nie spełnia podstawowego warunku określonego w art. 79 ust. 1 Konstytucji i art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK. 6. Skarżący wskazuje, że ustawodawca nie precyzując przepisu art. 261 § 1 k.p.c. po-zbawia osoby bliskie dla strony postępowania możliwości wyboru pomiędzy odmową składa-nia zeznań a odmową udzielenia odpowiedzi na poszczególne pytania. Zdaniem skarżącego, takim osobom przysługuje tylko prawo odmowy złożenia zeznań. Nie sposób zgodzić się z argumentacją skarżącego. Osoby bliskie dla strony postępowania mogą odmówić udzielenia odpowiedzi na zadane podczas składania zeznań pytanie na podstawie art. 261 § 2 k.p.c,, zgodnie z którym świadek może odmówić odpo-wiedzi na zadane mu pytanie, jeżeli zeznanie mogłoby narazić jego lub jego bliskich na odpowiedzialność karną, hańbę lub dotkliwą i bezpośrednią szkodę majątkową albo jeżeli zeznanie miałoby być połączone z pogwałceniem istotnej tajemnicy zawodowej. Duchowny może odmówić zeznań co do faktów powierzonych mu na spowiedzi. Świadkom skarżącego przysługiwało zatem prawo do odmowy udzielenia odpowiedzi na poszczególne pytania, jednakże skorzystali oni z prawa zagwarantowanego w art. 261 § 1 k.p.c. Zarzut skarżącego dotyczący braku odpowiedniej regulacji jest zatem bezpodstawny. 7. W związku z powyższym Trybunał uznaje, że rozpatrywana skarga konstytucyjna nie spełnia podstawowego wymogu formalnego polegającego na związaniu zarzutów naru-szenia konstytucyjnych praw lub wolności z normą prawną będącą podstawą ostatecznego rozstrzygnięcia, którym orzeknięto o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK, Trybunał Konstytucyjny orzekł jak w sentencji. POUCZENIE Zgodnie z art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK na postanowienie o odmowie nadania skardze kon-stytucyjnej dalszego biegu, skarżącemu przysługuje zażalenie do Trybunału w terminie 7 dni od dnia doręczenia tego postanowienia.