Ts 49/22

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 16 kwietnia 2024 r. Pozycja 72 POSTANOWIENIE z dnia 22 lutego 2024 r. Sygn. akt Ts 49/22 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Mariusz Muszyński, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.M. o zbadanie zgodności: art. 281 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (Dz. U. poz. 771, ze zm.) w zakresie, w jakim: 1) „reguluje wygaśnięcie z mocy prawa powołania na stanowisko komornika z upływem określonego w nim w sposób arbitralny terminu wobec osób, któ-re ukończyły 65 lat, [co] stanowi przejaw bezpośredniej dyskryminacji ze względu na wiek, zabronionej przez wiążące Rzeczpospolitą Polską normy prawa międzynarodowego”, z art. 2, art. 31 ust. 3, art. 32, art. 45 ust. 1, art. 60 i art. 65 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2) „powoduje skutek w postaci wygaśnięcia powołania na stanowisko komorni-ka z mocy prawa w oparciu o przesłankę osiągnięcia określonego wieku, bez uzależnienia tego skutku od działania organu władzy publicznej, wyłączając tym samym spod kognicji sądów administracyjnych i zamykając drogę sądo-wą do dochodzenia naruszonych w ten sposób gwarantowanych Konstytucją RP i wiążącymi Rzeczpospolitą Polską normami prawa międzynarodowego praw podmiotowych”, z art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 184 Konstytucji; 3) „arbitralnie i bezzasadnie różnicuje prawo do poddania kontroli sądu admini-stracyjnego przesłanki osiągnięcia określonego wieku, skutkującego wyga-śnięciem powołania na stanowisko komornika od przesłanki osiągnięcia 65 roku życia obligującej Ministra Sprawiedliwości do odwołania z zajmo-wanego stanowiska, przyznając tym samym różne gwarancje podmiotowe wyłącznie w oparciu o kryterium ukończenia 65 lat przed dniem wejścia w życie ustawy”, z art. 2, art. 31 ust. 3, art. 32, art. 45 ust. 1, art. 60 i art. 184 Konstytucji, p o s t a n a w i a: nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg. OTK ZU B/2024 Ts 49/22 poz. 72 2 UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 28 lutego 2022 r. (data nadania) M.M. (dalej: skarżący) – reprezentowany przez pełnomocnika z wybo-ru – wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia. 2. Skarga konstytucyjna została wniesiona na tle następującego stanu faktycznego. Pismem Ministra Sprawiedliwości z 23 listopada 2020 r. (dalej: pismo Ministra Spra-wiedliwości) skarżący został zawiadomiony, że na podstawie art. 281 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 121, ze zm.; dalej: u.k.s.) jego powo-łanie na stanowisko komornika sądowego wygaśnie z mocy prawa 1 stycznia 2021 r. Następ-nie, w odpowiedzi na prośbę skarżącego o „zaniechanie odwołania”, w piśmie z 18 grudnia 2020 r. Minister Sprawiedliwości wyjaśnił, że zaprzestanie pełnienia stanowiska przez skar-żącego w podanym terminie nastąpi „z mocy samego prawa, a nie na skutek decyzji admini-stracyjnej Ministra Sprawiedliwości”. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z 20 kwietnia 2021 r. (sygn. akt […]) odrzucił skargę skarżącego na pismo Ministra Sprawiedliwości. W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano m.in., że pismo to nie jest decyzją administracyjną, postanowie-niem ani innym aktem lub czynnością z zakresu administracji publicznej, lecz oświadczeniem wiedzy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uznał, że Minister Sprawiedliwości jedynie informował skarżącego o skutkach wynikających bezpośrednio z przepisów prawa, nie roz-strzygał natomiast kwestii wygaśnięcia powołania skarżącego na stanowisko komornika. Skarga kasacyjna skarżącego na powyższe orzeczenie została oddalona postanowie-niem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 października 2021 r. (sygn. akt […]; dalej: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego), ponieważ pismo Ministra Sprawiedli-wości nie jest żadną z form działalności administracji publicznej, które podlegają kognicji sądu administracyjnego. 3. Zdaniem skarżącego, przyjmując art. 281 u.k.s., ustawodawca błędnie założył, „ja-koby z osiągnięciem pewnego wieku każdorazowo wiązał się spadek zdolności motorycznych i intelektualnych w stopniu uniemożliwiającym należyte prowadzenie spraw kancelarii ko-morniczej i uzasadniające odwołanie komornika z zajmowanego stanowiska” (s. 10 skargi). Przewidziany w tym przepisie mechanizm wygaśnięcia powołania komornika na stanowisko ze względu na osiągnięcie wieku 65 lat jest oparty o arbitralne przesłanki, niekonieczny dla osiągnięcia postulowanego przez ustawodawcę celu i stanowi wyraz zabronionej dyskrymina-cji bezpośredniej komorników ze względu na wiek (s. 11-12 skargi) w porównaniu do innych zawodów prawniczych. W świetle art. 281 u.k.s. odwołanie komornika ze stanowiska nie wymaga wydania decyzji ani żadnej innej czynności administracyjnej, która podlegałaby zaskarżeniu i dawała komornikowi prawo do kontroli przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Zdaniem skarżącego, brak powiązania przez ustawodawcę mechanizmu wygaśnięcia powoła-nia z obowiązkiem wydania decyzji administracyjnej „uniemożliwia (…) realizację konstytu-cyjnych i ustawowych, materialnoprawnych uprawnień obywatela”, gwarantowanych w art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji (s. 16 skargi). „Pominięcie prawodawcze skutkujące niepełnością regulacji poprzez wyjęcie spod kognicji sądów administracyjnych wygaśnięcia powołania komornika jest sprzeczne z zasadą demokratycznego państwa prawa” (art. 2 Konstytucji). Takie „fragmentaryczne uregulowanie – wbrew powinności konstytucyj-nej uregulowania całościowego, narusza tym samym również art. 184 ust. 1 Konstytucji”. Zgodnie z art. 77 ust. 1 Konstytucji, ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej docho-dzenia naruszonych wolności lub praw. OTK ZU B/2024 Ts 49/22 poz. 72 3 Skarżący zwrócił również uwagę, że dla „dwóch tożsamych zjawisk (osiągnięcie przez komornika wieku 65 lat), wyróżniających się wyłącznie momentem nastąpienia tego zdarze-nia” (przed wejściem lub po wejściu w życie ustawy) przewidziane są „dwa różniące się mię-dzy sobą mechanizmy usuwania komornika z zawodu” (s. 18 skargi). Pierwszym jest automa-tyczne usunięcie z zawodu na mocy art. 281 u.k.s., a drugim – odwołanie komornika z funkcji przez Ministra Sprawiedliwości na podstawie art. 19 ust. 1 pkt 2 u.k.s. Skarżący podkreślił, że decyzja co do zaprzestania wykonywania zawodu – poza wy-padkami obiektywnie uniemożliwiającymi pełnienie funkcji – „należy do sfery autonomii jednostki, a ma źródło w prawach wynikających z godności osobistej, realizowania zawodo-wego, działalności naukowej i intelektualnej” (s. 23 skargi). 4. Prezes Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 26 kwietnia 2022 r. wezwał skarżącego do usunięcia braków skargi konstytucyjnej przez: 1) udokumentowanie daty dorę-czenia postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; 2) podanie, czy wniesiono od niego nadzwyczajny środek zaskarżenia; 3) doręczenie kopii pisma Naczelnego Sądu Admi-nistracyjnego, dotyczącego doręczenia odpisu tego orzeczenia. Skarżący wykonał powyższe zarządzenie w piśmie z 4 maja 2022 r. (data nadania), do którego dołączył żądane przez Trybunał dokumenty. 5. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 15 marca 2023 r. skarżący został wezwany do usunięcia braku formalnego skargi konstytucyjnej przez wskazanie, które konstytucyjne wolności lub prawa skarżącego zostały naruszone i w jaki sposób. Skarżący wykonał powyższe zarządzenie w piśmie z 27 marca 2023 r. (data nadania), uzupełniając i poszerzając argumentację wskazaną w skardze konstytucyjnej. W kontekście art. 2 Konstytucji skarżący wskazał, że art. 281 u.k.s. uregulował na nowo jego prawa i obowiązki, naruszając trwające interesy, polegające na oczekiwaniu na piastowanie stanowiska do osiągnięcia 70 roku życia. Zasady pełnienia przez niego funkcji zostały zmienione na jego niekorzyść w trakcie trwania stosunku mianowania, bez zapewnie-nia środków prawnych pozwalających na ich zweryfikowanie i w sposób stanowiący dyskry-minację ze względu na wiek. Skarżący, który miał ukończone 65 lat, nie miał możliwości podjęcia żadnego działania pozwalającego na adaptowanie się do takiej sytuacji, a jego do-tychczasowe decyzje życiowe oparte były o przekonanie i zaufanie do zasad państwa demo-kratycznego oraz ustanowionego ustawą wieku emerytalnego (por. s. 2-3 pisma). Skarżący uznał, że z art. 32 Konstytucji wynikają gwarancje wykonywania zawodu regulowanego „na równych zasadach, w tym do pełnienia funkcji w oparciu o posiadane kwa-lifikacje osobiste, kompetencje, doświadczenie, dawaną rękojmię wykonywania zawodu i brak innych przeszkód o charakterze indywidualnym, a nie o osiągnięcie określonego, arbi-tralnego wieku” (s. 3 pisma). Wygaszenie stosunku mianowania z mocy prawa (bez wydania decyzji administracyjnej) powoduje dyskryminację wewnątrz zawodu komornika oraz na ze-wnątrz (wobec innych zawodów prawniczych – por. s. 4 pisma). Odnosząc się do art. 45 i art. 77 ust. 2 Konstytucji, skarżący wskazał, że został pozba-wiony prawa do poddania zwykłej kontroli sądowej naruszenia jego wolności i praw konsty-tucyjnych (por. s. 4 pisma). W kontekście art. 60 i art. 65 ust. 1 Konstytucji podkreślono, że art. 281 u.k.s. „nie pełni legitymowanego celu i nie stanowi proporcjonalnego narzędzia do wprowadzanej poli-tyki społecznej w zakresie dostępu do służby publicznej”. Granica 65 lat została ustalona w sposób arbitralny, a skarżący nie miał możliwości weryfikacji kompetencji i zdolności do dalszego pełnienia służby publicznej (por. s. 5 pisma). Z art. 77 oraz art. 184 Konstytucji skarżący wywiódł prawo do sądowej kontroli tych działań administracji, które odnoszą swój skutek w sferze innych praw i wolności chronio- OTK ZU B/2024 Ts 49/22 poz. 72 4 nych konstytucyjnie. Zaskarżony przepis pozbawił go prawa do poddania ustania stosunku służbowego kontroli sądu (s. 6 pisma). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom. 2. W skardze konstytucyjnej jako przedmiot zaskarżenia wskazano art. 281 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (Dz. U. poz. 771, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2023 r. poz. 1691, ze zm.) w zakresie, w jakim: 1) „reguluje wygaśnięcie z mocy prawa powołania na stanowisko komornika z upły-wem określonego w nim w sposób arbitralny terminu wobec osób, które ukończyły 65 lat, [co] stanowi przejaw bezpośredniej dyskryminacji ze względu na wiek, zabronionej przez wiążące Rzeczpospolitą Polską normy prawa międzynarodowego”; 2) „powoduje skutek w postaci wygaśnięcia powołania na stanowisko komornika z mocy prawa w oparciu o przesłankę osiągnięcia określonego wieku, bez uzależnienia tego skutku od działania organu władzy publicznej, wyłączając tym samym spod kognicji sądów administracyjnych i zamykając drogę sądową do dochodzenia naruszonych w ten sposób gwarantowanych Konstytucją RP i wiążącymi Rzeczpospolitą Polską normami prawa mię-dzynarodowego praw podmiotowych”; 3) „arbitralnie i bezzasadnie różnicuje prawo do poddania kontroli sądu administracyj-nego przesłanki osiągnięcia określonego wieku, skutkującego wygaśnięciem powołania na stanowisko komornika od przesłanki osiągnięcia 65 roku życia obligującej Ministra Sprawie-dliwości do odwołania z zajmowanego stanowiska, przyznając tym samym różne gwarancje podmiotowe wyłącznie w oparciu o kryterium ukończenia 65 lat przed dniem wejścia w życie ustawy”. Zaskarżony przepis brzmi następująco: „Powołanie na stanowisko komornika osób, które przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ukończyły 65 lat, wygasa z upływem 2 lat od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, nie później jednak niż z dniem ukończenia 70. roku życia”. Jako wzorce kontroli skarżący wskazał (odpowiednio): 1) art. 2, art. 31 ust. 3, art. 32, art. 45 ust. 1, art. 60 i art. 65 ust. 1 Konstytucji; 2) art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 184 Konstytucji oraz 3) art. 2, art. 31 ust. 3, art. 32, art. 45 ust. 1, art. 60 i art. 184 Kon-stytucji Skarga konstytucyjna została wniesiona na tle sprawy zakończonej postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 października 2021 r. (sygn. akt […]; dalej: posta-nowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego). 3. Trybunał stwierdza, że analizowana skarga spełnia wymogi formalne, albowiem: – została sporządzona w imieniu skarżącego przez adwokata (art. 44 ust. 1 u.o.t.p.TK); – skarżący wyczerpał drogę prawną (art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK), ponieważ postanowie-nie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest prawomocne i nie przysługują od niego żadne zwykłe środki zaskarżenia; – dochowano ustawowego terminu wniesienia skargi konstytucyjnej (art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK), gdyż odpis wymienionego wyżej postanowienia został doręczony pełnomocni-kowi skarżącego 29 listopada 2021 r., a skarga konstytucyjna została wniesiona 28 lutego 2022 r. (data nadania); OTK ZU B/2024 Ts 49/22 poz. 72 5 – określony został przedmiot kontroli (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK); – wskazano, które konstytucyjne prawa i wolności oraz w jaki sposób – zdaniem skar-żącego – zostały naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK); – przedstawiono uzasadnienie sformułowanych przez skarżącego zarzutów oraz stan faktyczny (art. 53 ust. 1 pkt 3 i 4 u.o.t.p.TK); – skarga zawiera informacje dotyczące wniesienia nadzwyczajnego środka zaskarżenia oraz wymagane załączniki (art. 53 ust. 1 pkt 5 i 6 oraz ust. 2 u.o.t.p.TK); – sformułowane przez skarżącego zarzuty nie są oczywiście bezzasadne w rozumieniu art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.