Ts 52/17

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 30 stycznia 2018 r. Pozycja 18 POSTANOWIENIE z dnia 12 czerwca 2017 r. Sygn. akt Ts 52/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Pszczółkowski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej MKS Sp. z o.o. w sprawie zgodności: art. 823 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.) z art. 45 ust. 1, art. 176 ust. 1 i art. 77 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 6 marca 2017 r. (data nadania) MKS Sp. z o.o. (dalej: skarżąca) wystąpiła o stwierdzenie, że art. 823 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r., poz. 101, ze zm.; dalej: k.p.c.) jest niezgodny z art. 45 ust. 1, art. 176 ust. 1 i art. 77 ust. 1 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą. 8 lipca 2011 r. skarżąca wystąpiła do Sądu Rejonowego w M. (dalej: Sąd Rejonowy w M.) z wnio-skiem o wyjawienie majątku dłużnika. Z uwagi na to, że dłużnik nie odbierał kierowanych do niego pism procesowych, Sąd Rejonowy w M., zarządzeniem z października 2011 r., zobo-wiązał skarżącą do podania – w terminie 14 dni, pod rygorem rozpoczęcia biegu terminu wskazanego w art. 823 k.p.c. – jego aktualnego adresu. Skarżąca wystąpiła więc do Sądu Re-jonowego w M. z wnioskiem, by zobowiązał on Sąd Rejonowy w T. (dalej: Sąd Rejonowy w T.) do podania adresu dłużnika znajdującego się w aktach sprawy. Sąd Rejonowy w T., w odpowiedzi na zarządzenie Sądu Rejonowego w M., wyjaśnił, że dłużnik mieszka i pracuje w Niemczech. W tym stanie rzeczy, w piśmie z grudnia 2011 r. Sąd Rejonowy w M. poin-formował skarżącą, że 13 listopada 2011 r. rozpoczął się bieg terminu wskazanego w art. 823 k.p.c., zaś pismem z listopada 2012 r. zawiadomił skarżącą o umorzeniu postępowania w sprawie wyjawienia majątku dłużnika. Jako że w ocenie skarżącej postępowanie w tej sprawie nie zostało zakończone (skarżąca twierdzi, że sąd powinien najpierw postępowanie zawiesić, a dopiero potem umorzyć postanowieniem), w sierpniu 2014 r. wystąpiła ona do Sądu Okręgowego w K. (dalej: Sąd Okręgowy w K.) ze skargą na naruszenie prawa strony do OTK ZU B/2018 Ts 52/17 poz. 18 2 rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki. Postanowieniem z grudnia 2014 r., Sąd Okręgowy w K. oddalił skargę. Niezależnie od powyższego skarżąca wystąpiła do Sądu Rejonowego w M. z wnio-skiem w sprawie sporządzenia uzasadnienia postanowienia o umorzeniu postępowania. Po-stanowieniem z maja 2015 r. Sąd Rejonowy w M. odrzucił wniosek, stwierdziwszy, że w sprawie skarżącej nie zostało wydane postanowienie o umorzeniu postępowania, nastąpiło ono bowiem ex lege. Postanowieniem z marca 2016 r. Sąd Okręgowy w K. oddalił zażalenie skarżącej na to rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu zwrócił jednak uwagę na konieczność rozwa-żenia podstaw do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania z mocy samego prawa (art. 823 k.p.c.), z uwagi na to, by wierzyciel mógł poddać je kontroli instancyjnej (art. 828 k.p.c.). W związku z tym, postanowieniem z maja 2016 r. Sąd Rejonowy w M., po ponow-nym rozpatrzeniu sprawy, stwierdził umorzenie postępowania o wyjawienie majątku dłużnika z mocy samego prawa. Sąd zwrócił uwagę na to, że skarżąca od dnia wezwania jej do wska-zania adresu dłużnika, tj. od 11 października 2011 r. nie dokonała tej czynności niezbędnej do dalszego prowadzenia postępowania, czym uchybiła rocznemu terminowi, o którym mowa wart. 823 k.p.c. Postanowieniem z września 2016 r. Sąd Okręgowy w K. oddalił zażalenie, które skarżąca wniosła na to rozstrzygnięcie. Postanowienie Sądu Okręgowego w K., wska-zane przez skarżącą jako ostateczne orzeczenie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, zosta-ło jej doręczone 25 października 2016 r. W dniu 7 listopada 2016 r. (data nadania) skarżąca wystąpiła do Sądu Rejonowego w T. z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, w celu sporządzenie i wniesienia skargi konstytucyjnej w związku z orzeczeniem Sądu Okręgowego w K. z września 2016 r. Postanowieniem z grudnia 2016 r. referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym w T. ustanowił dla skarżącej radcę prawnego, a zarządzeniem z grudnia 2016 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych w K. wyznaczyła pełnomocnika. Pismo to zostało mu doręczone 27 grudnia 2016 r. Skarżąca zarzuciła, że w sprawie, w związku z którą wniosła skargę do Trybunału, zo-stało naruszone jej prawo do sądu i rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki (art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 1 Konstytucji), a także prawo do rozpoznania sprawy w co najmniej dwuinstan-cyjnym postępowaniu (art. 176 ust. 1 Konstytucji). Zakwestionowany w skardze przepis został uchylony przez art. 2 pkt 87 ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1311; ze zm.). Ustawa ta weszła w życie 8 września 2016 r. W związku z tym, skarżąca wniosła o wydanie orzeczenia o zakwestionowanym akcie normatywnym, gdyż „jest to konieczne dla ochrony [jej konstytucyjnych] praw i wolności”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: ustawa o TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeli-minowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmio-tem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skar-dze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, a także gdy zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 2-4 usta-wy o TK. 2. Skarżąca zakwestionowała art. 823 k.p.c. w brzmieniu: „Postępowanie egzekucyjne umarza się z mocy samego prawa, jeżeli wierzyciel w ciągu roku nie dokonał czynności po-trzebnej do dalszego prowadzenia postępowania lub nie zażądał podjęcia zawieszonego po- OTK ZU B/2018 Ts 52/17 poz. 18 3 stępowania. Termin powyższy biegnie od dnia dokonania ostatniej czynności egzekucyjnej, a w razie zawieszenia postępowania – od ustania przyczyny zawieszenia”. 3. Naruszenie prawa do rozpoznania sprawy w co najmniej dwuinstancyjnym postę-powaniu (art. 176 ust. 1 Konstytucji) skarżąca upatruje w niewydaniu przez Sąd Rejonowy w M. postanowienia o umorzeniu postępowania (takie orzeczenie zostało wydane dopiero po ponownym rozpoznaniu sprawy, tj. 17 maja 2016 r.). Z kolei naruszenie prawa do sądu i roz-poznania sprawy bez zbędnej zwłoki skarżąca wiąże z przewlekłością postępowania w spra-wie umorzenia postępowania. 3.1. Trybunał stwierdza, że analizowanej skardze należało odmówić nadania dalszego biegu ponieważ jest ona oczywiście bezzasadna. 3.2. Trybunał zwraca uwagę na to, że zakwestionowany w skardze art. 823 k.p.c. przewiduje umorzenie postępowania ex lege. To oznacza, że wydane na jego podstawie po-stanowienie stwierdza jedynie fakt umorzenia postępowania z mocy prawa i – jak orzekł Sąd Najwyższy w wyroku z 21 listopada 2012 r. (V CSK 516/11, Lex nr 1284774) – nie jest ono niezbędne, aby skutek ten nastąpił. Orzeczenie to ma charakter jedynie deklaratoryjny. 3.3. W sprawie, w związku z którą została wniesiona analizowana skarga, wskazany w art. 823 k.p.c. skutek prawny w postaci umorzenia postępowania egzekucyjnego (ex lege) nastąpił w listopadzie 2012 r., o czym Sąd Rejonowy w M. poinformował skarżącą w piśmie z 29 listopada 2012 r. 3.4. W sprawie skarżącej zostało wydane także deklaratoryjne orzeczenie stwierdzają-ce umorzenie postępowania z mocy prawa. Takie rozstrzygnięcie Sąd Rejonowy w M. podjął po ponownym rozpoznaniu sprawy 17 maja 2016 r. Sąd wskazał, że umorzenie postępowania egzekucyjnego nastąpiło po upływie rocznego okresu (liczonego od 13 listopada 2011 r.), w ciągu którego skarżąca nie dokonała czynności potrzebnej do dalszego prowadzenia postę-powania. 3.5. Na postanowienie Sądu Rejonowego w M. skarżąca wniosła zażalenie. Wbrew więc temu co zarzuciła w skardze, w sprawie zagwarantowano jej prawo do rozpoznania sprawy w co najmniej dwuinstancyjnym postępowaniu. 3.6. Trybunał jednocześnie stwierdza, że ocena prawidłowości działań Sądu Rejono-wego w M. leży w sferze oceny praktyki stosowania prawa, i pozostaje bez związku z treścią zaskarżonego przepisu. Trzeba bowiem zauważyć, że powinność wydania orzeczenia stwier-dzającego umorzenie postępowania ex lege wynika z art. 354 w związku z art. 13 § 2 i w związku z art. 828 k.p.c., a nie z zakwestionowanego w skardze art. 823 k.p.c. Wskazane okoliczności są – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 3 ustawy o TK – podstawą odmowy rozpatrywanej skardze dalszego biegu. W tym stanie rzeczy Trybunał postanowił jak na wstępie.