Ts 52/20

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 8 kwietnia 2021 r. Pozycja 66 POSTANOWIENIE z dnia 24 lutego 2021 r. Sygn. akt Ts 52/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Rafał Wojciechowski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej J.S. w sprawie zgodności: „art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościa-mi (tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 65) w części stanowiącej zwrot «jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r.», w jakim pomija prawo do odszkodo-wania poprzednich właścicieli nieruchomości bądź jego następców prawnych, któr[z]y faktyczną możliwość władania nieruchomością utracili przed 5 kwietnia 1958 r., a więc uzależnia prawo do odszkodowania od daty pozbawienia po-przedniego właściciela nieruchomości bądź jego następców prawnych faktycznej możliwości władania nieruchomością (…) z art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 21 ust. 1 w zw. z art. 32 ust. 1 i 2 i art. 31 ust. 3 w zw. z art. 2 Konstytucji”, p o s t a n a w i a: nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 18 marca 2020 r. (data nadania) J.S. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego. Skarżący jest następcą prawnym K.K.S. – właściciela nieruchomości położonej przy ul. […] w W. Nieruchomość ta została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279; dalej: dekret) i z dniem jego wejścia w życie przeszła na własność gminy m.st. Warszawy, a od 1950 r. – na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o tere-nowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14 poz. 130, ze zm.) – na wła-sność Skarbu Państwa. Decyzją z 7 lutego 2014 r. (nr […]) Prezydent m.st. Warszawy orzekł o odmowie usta-lenia odszkodowania za część ww. nieruchomości. Rozstrzygnięcie to uchylił Wojewoda Ma-zowiecki (dalej: organ odwoławczy) decyzją z 11 marca 2014 r. (nr […]) i przekazał sprawę OTK ZU B/2021 Ts 52/20 poz. 66 2 do ponownego rozpoznania. Prezydent m.st. Warszawy decyzją z 19 maja 2015 r. (nr […]) ponownie odmówił ustalenia odszkodowania za część nieruchomości zabudowanej Szpitalem Ginekologiczno-Położniczym. Decyzja ta została również uchylona przez organ odwoławczy decyzją 30 czerwca 2015 r. (nr […]) i przekazana do ponownego rozpoznania. Prezydent m.st. Warszawy decyzją z 30 czerwca 2017 r. (nr […]) odmówił ustalenia odszkodowania za sporną nieruchomość. W uzasadnieniu wskazał, że nie spełnia ona przesła-nek wymaganych do przyznania odszkodowania za nieruchomości przejęte na własność Skar-bu Państwa dekretem, o których mowa w art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (ówcześnie: Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 1990, ze zm.; dalej: u.g.n.). Uznał bowiem, że zarówno „waru-nek dotyczący utraty możliwości władania działką przez dawnych właścicieli po dniu 5 kwie-tnia 1958 r., jak i przeznaczenie działki pod budownictwo jednorodzinne nie zostały spełnio-ne” (decyzja, s. 6). Wskazał przy tym, że powierzchnia przedmiotowej nieruchomości została zajęta pod budynek Szpitala Ginekologiczno-Położniczego w Warszawie, który został otwarty w lipcu 1953 r., co oznacza, że pozbawienie poprzednich właścicieli faktycznej możliwości władania nastąpiło przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Natomiast plan zabudowania, uchwalony przez Kolegium Tymczasowe Zarządu Miejskiego 22 lipca 1937 r., zgodnie z którym przed-miotowa nieruchomość była przeznaczona pod zabudowę zwartą 4 kondygnacyjną – w ocenie organu – wykluczał możliwość zabudowy jednorodzinnej. Decyzją z 19 stycznia 2018 r. (nr […]) Wojewoda Mazowiecki utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę, którą Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA) oddalił wyrokiem z 15 czerwca 2018 r. (sygn. akt […]). WSA nie zgodził się jednak ze stanowiskiem organów, że plan zabudowania wykluczał możliwość za-budowy nieruchomości domem jednorodzinnym. Uznał, że „takie stwierdzenia planu nie wy-kluczały (…) same przez się, możliwości zabudowy jednorodzinnej, a tym samym i przezna-czenia takiej nieruchomości pod budownictwo jednorodzinne. Trudno bowiem z takich zapi-sów planu wyprowadzić zakaz zabudowy jednorodzinnej, jeżeli tylko spełnione byłyby inne warunki z tego planu” (wyrok WSA, s. 7). W pełni zaś podzielił ustalenia organów w zakresie nieprzysługiwania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Jak wskazał, obie prze-słanki określone w art. 215 ust. 2 u.g.n. nie zostały bowiem spełnione łącznie. Od powyższego rozstrzygnięcia skarżący wniósł skargę kasacyjną, którą Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) wyrokiem z 10 grudnia 2019 r. (sygn. akt […]) oddalił. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 23 lipca 2020 r. (doręczonym 18 sierpnia 2020 r.) i 16 grudnia 2020 r. (doręczonym 22 grudnia 2020 r.) skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi przez doręczenie: 1) odpisu albo kopii po-świadczonej za zgodność z oryginałem wraz z czterema kopiami: a) decyzji: Prezydenta m.st. Warszawy z 30 czerwca 2017 r. w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość; Wojewody Mazowieckiego z 19 stycznia 2018 r. (nr […]); b) wyroku WSA z 15 czerwca 2018 r. (sygn. akt […]); 2) oryginału lub poświadczonej za zgodność z orygina-łem kopii pełnomocnictwa szczególnego upoważniającego do sporządzenia i wniesienia skar-gi konstytucyjnej oraz do reprezentowania skarżącego w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym, z dokładnym wskazaniem sprawy do której zostało udzielone, wraz z czte-rema kopiami; 3) decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 7 lutego 2014 r. (nr […]) i 19 maja 2015 r. (nr […]); 4) decyzji Wojewody Mazowieckiego z 11 marca 2014 r. (nr […]) i 30 czer-wca 2015 r. (nr […]); 5) dokumentu potwierdzającego datę doręczenia skarżącemu wyroku NSA z 10 grudnia 2019 r. (sygn. akt […]). Pismem procesowym z 25 sierpnia 2020 r. (data nadania) oraz 28 grudnia 2020 r. (data nadania) skarżący ustosunkował się do wezwań w sprawie usunięcia braków formalnych skargi przedkładając stosowne dokumenty. OTK ZU B/2021 Ts 52/20 poz. 66 3 Zdaniem skarżącego „[a]rt. 215 ust. 2 UGN w zakresie zwrotu jeżeli poprzedni wła-ściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. lub tylko daty «5 kwietnia 1958 r.» uderza w prawo własności i prawo dziedziczenia (art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji), równość obywateli wobec prawa i zakaz dys-kryminacji (gwarantowane w art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji) oraz prawo do odszkodowania (art. 21 ust. 1 Konstytucji), które może wprawdzie być ograniczane, jednak tylko w sytua-cjach usprawiedliwionych interesem publicznym oraz za słusznym odszkodowaniem, co w tej sprawie nie występuje. Dokonane zróżnicowanie nie znajduje uzasadnienia w wartościach wskazanych w art. 31 ust. 3 Konstytucji, nie spełnia także przesłanek konieczności i propor-cjonalności ograniczenia. (…) ów bezpodstawny podział obywateli godzi w zasadę zaufania obywatela do państwa i prawa (art. 2 Konstytucji)” (s. 2 skargi). W ocenie skarżącego „zawarte w art. 215 ust. 2 UGN kryterium czasowe w nieuza-sadniony i arbitralny sposób różnicuje sytuację podmiotów będących w takiej samej sytuacji prawnej (…) uprawniając do odszkodowania jedynie tych byłych właścicieli (lub ich następ-ców prawnych), którzy zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania działką przezna-czoną pod budownictwo jednorodzinne po 5 kwietnia 1958 r.” (skarga, s. 12-13). Cezurę sta-nowi arbitralnie ustalona data utraty faktycznej możliwości władania nieruchomością. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępo-wania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona wymagania przewidziane w ustawie oraz nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK. W ocenie Trybunału skarga konstytucyjna spełnia przesłanki przekazania jej do mery-torycznego rozpoznania, ponieważ: 1) skargę sporządził adwokat, który przedłożył pełnomocnictwo szczególne do spo-rządzenia i wniesienia tego środka prawnego, a także do reprezentowania skarżącego w po-stępowaniu przed Trybunałem; 2) skarżący wyczerpał przysługującą mu drogę prawną, ponieważ od wyroku Naczel-nego Sądu Administracyjnego z 10 grudnia 2019 r. (sygn. akt […]) nie przysługuje żaden zwykły środek zaskarżenia; 3) dochowany został, przewidziany w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, trzymiesięczny termin wniesienia skargi, gdyż ostateczne rozstrzygnięcie, w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego 20 stycznia 2020 r., a skarga konstytucyjna została wniesiona do Trybunału Konstytucyjnego 18 marca 2020 r. (data nadania); 4) prawidłowo określony został przedmiot kontroli, tj. art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 65) „w części sta-nowiącej zwrot «jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r.», w jakim pomija prawo do odszkodowania poprzednich właścicieli nieruchomości bądź jego następców prawnych, któr[z]y faktyczną możliwość władania nieruchomością utracili przed 5 kwietnia 1958 r., a więc uzależnia prawo do odszkodowania od daty pozbawienia poprzedniego właściciela nieruchomości bądź jego następców prawnych faktycznej możliwości władania nieruchomo-ścią”; 5) zakwestionowanemu w skardze przepisowi skarżący zarzucił naruszenie art. 64 ust. 1 i 2, art. 21 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 31 ust. 3 w związku z art. 2 Kon- OTK ZU B/2021 Ts 52/20 poz. 66 4 stytucji. W jego ocenie sporny przepis „uderza w prawo własności i prawo dziedziczenia (art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji), równość obywateli wobec prawa i zakaz dyskryminacji (gwa-rantowane w art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji) oraz prawo do odszkodowania (art. 21 ust. 1 Kon-stytucji) (…). Dokonane zróżnicowanie nie znajduje uzasadnienia w wartościach wskazanych w art. 31 ust. 3 Konstytucji, nie spełnia także przesłanek konieczności i proporcjonalności ograniczenia. (…) ów bezpodstawny podział obywateli godzi w zasadę zaufania obywatela do państwa i prawa (art. 2 Konstytucji)” (s. 2 skargi). 6) prawidłowo wskazano, w jaki sposób zakwestionowany w skardze przepis narusza powyższe prawa. W związku z powyższym i zważywszy na to, że sformułowane przez skarżącego za-rzuty nie są oczywiście bezzasadne (art. 61 ust. 4 u.o.t.p.TK), Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p.TK – postanowił nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg.