Ts 52/22

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 12 marca 2026 r. Pozycja 34 POSTANOWIENIE z dnia 28 maja 2024 r. Sygn. akt Ts 52/22 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Stanisław Piotrowicz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej A.B. o zbadanie zgodności: art. 306 § 1 w związku z art. 325a § 2, art. 426 § 1 oraz art. 465 § 1 i 2 w związ-ku z art. 459 § 1 i 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 534, ze zm.) w zakresie, w jakim nie przewidują „środka odwoławczego umożliwiającego zaskarżenie orzeczenia w przedmiocie nieuwzględnienia zażalenia i utrzymania w mocy postanowienia o odmowie wszczęcia dochodzenia zatwierdzonego przez Prokuratora Rejonowego”, z art. 176 ust. 1 w związku z art. 78, art. 45, art. 77 ust. 2 oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 3 marca 2022 r. (data nadania) A.B. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia. Skarga konstytucyjna została wniesiona na tle następującego stanu faktycznego. Prokurator Prokuratury Rejonowej w O. postanowieniem z 4 maja 2020 r. (sygn. akt […]) zatwierdził postanowienie organu prowadzącego postępowanie przygotowawcze o od-mowie wszczęcia dochodzenia. Po rozpoznaniu zażalenia skarżącego oraz jego pełnomocnika, powyższe orzeczenie zostało utrzymane w mocy przez Sąd Rejonowy w O. Wydział II Karny postanowieniem z 22 października 2021 r. (sygn. akt […]). W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że na skutek wydanego orzeczenia został pozbawiony możliwości „obrony swoich praw i interesów w drodze postępowania dwuinstan-cyjnego”, przez co naruszono jego prawa konstytucyjne wynikające z art. 176 ust. 1 w związ-ku z art. 78 Konstytucji (por. s. 6 skargi). OTK ZU B/2026 Ts 52/22 poz. 34 2 Jego zdaniem, „zarówno nieodpowiednie ukształtowanie postępowania sądowego, jak i brak odpowiednich regulacji postępowania dających możliwość załatwienia spraw danego rodzaju, a objawiający się, jak w przedmiotowej sprawie, nieistnieniem mechanizmu umożli-wiającego zaskarżenie postanowienia Sądu I instancji utrzymującego w mocy postanowienie organu prowadzącego postępowanie przygotowawcze” są niezgodne z art. 45 ust. 1 Konstytu-cji (por. s. 8 skargi). Zakwestionowane przepisy zamykają mu także „drogę sądową dochodzenia naruszo-nych praw i wolności”, co decyduje o ich sprzeczności z art. 77 ust. 2 Konstytucji (por. s. 9 skargi). Ponadto są one także niezgodne z art. 2 Konstytucji, gdyż „nie wprowadzają spójnej i nie budzącej wątpliwości procedury, która w precyzyjny sposób określałaby zasady wnosze-nia odwołania i zakresu stosowania” przepisów procedury karnej (por. s. 10 skargi). Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 13 lipca 2022 r. skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi przez: 1) udokumentowanie daty złożenia wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu wniesienia skargi konstytucyjnej w administracji zakładu karnego, 2) wskazanie, która konstytucyjna wolność lub prawo skar-żącego, wyrażone w art. 2 Konstytucji, zostały naruszone i w jaki sposób, 3) uzasadnienie zarzutu niezgodności zaskarżonych przepisów z tą wolnością lub tym prawem skarżącego. Skarżący ustosunkował się do powyższego zarządzenia w piśmie z 21 lipca 2022 r. (data nadania), składając żądane przez Trybunał dokumenty oraz przedstawiając dodatkowe wyjaśnienia. Wskazał m.in., że zakwestionowane przepisy „naruszają wynikające z art. 2 Konstytucji prawo skarżącego do sprawiedliwości proceduralnej, obejmującej prawo do rze-telnej i sprawiedliwej procedury” (por. s. 3 pisma). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub gdy braki formalne nie zostały usunięte w ustawowym terminie. 2. W świetle art. 79 ust. 1 Konstytucji, w skardze konstytucyjnej można kwestionować jedynie przepisy, które były podstawą ostatecznego orzeczenia o określonych konstytucyj-nych wolnościach lub prawach skarżącego. Dopuszczalność złożenia skargi jest więc bezpo-średnio uzależniona od tego, czy w stanie faktycznym sprawy skarżącego występuje określo-na w tym przepisie korelacja między ostatecznym orzeczeniem, naruszonymi konstytucyjny-mi wolnościami lub prawami oraz zaskarżonymi przepisami. Obowiązek wskazania właści-wego rozstrzygnięcia oraz określenia zakresu zaskarżenia (przedmiotu i wzorców kontroli) spełniających powyższe wymogi ciąży przy tym na skarżącym (por. art. 53 ust. 1 pkt 1 i 2 u.o.t.p.TK). W niniejszej sprawie skarżący zakwestionował konstytucyjność art. 306 § 1 w związ-ku z art. 325a § 2, art. 426 § 1 oraz art. 465 § 1 i 2 w związku z art. 459 § 1 i 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 534, ze zm.; obec-nie: Dz. U. z 2024 r. poz. 37; dalej: k.p.k.) ze względu na to, że przepisy te nie przewidują „środka odwoławczego umożliwiającego zaskarżenie orzeczenia w przedmiocie nieuwzględ-nienia zażalenia i utrzymania w mocy postanowienia o odmowie wszczęcia dochodzenia za-twierdzonego przez Prokuratora Rejonowego” (por. petitum skargi). OTK ZU B/2026 Ts 52/22 poz. 34 3 Jako ostateczne orzeczenie wskazał w tym kontekście postanowienie Sądu Rejonowe-go w O. Wydział II Karny z 22 października 2021 r. (sygn. akt […]; dalej: postanowienie Są-du Rejonowego), na mocy którego utrzymane w mocy zostało zaskarżone postanowienie pro-kuratora o zatwierdzeniu postanowienia organu prowadzącego postępowanie przygotowawcze o odmowie wszczęcia dochodzenia. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że orzeczenie to nie dotyczyło problematyki pod-niesionej w skardze konstytucyjnej i nie zostało wydane na podstawie zaskarżonych przepi-sów w kwestionowanym w skardze zakresie. Postanowienie Sądu Rejonowego nie zawierało żadnego rozstrzygnięcia (ani pozytywnego, ani negatywnego) co do prawa skarżącego do sądowej kontroli postanowienia o utrzymaniu w mocy postanowienia prokuratora zatwierdza-jącego odmowę wszczęcia dochodzenia. Treść lakonicznego uzasadnienia tego orzeczenia wskazuje, że przedmiotem oceny sądu w tej sprawie była wyłącznie merytoryczna zasadność zakończenia postępowania przygotowawczego. Tym samym niniejsza skarga konstytucyjna ma charakter abstrakcyjny – w sprawie zakończonej postanowieniem Sądu Rejonowego nie doszło do zastosowania w stosunku do skarżącego kwestionowanej normy prawnej i naruszenia jego praw konstytucyjnych w sposób wskazany w skardze. Skarga została więc złożona w sytuacji, gdy skarżący nie dysponował ostatecznym orzeczeniem w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, pozwalającym na skutecz-ne podniesienie sformułowanych w niej zarzutów. W rezultacie skarga jest dotknięta nieusuwalnymi brakami, która uniemożliwiają nadanie jej dalszego biegu (por. art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK). Powyższa ocena ma podstawę w postanowieniu pełnego składu TK z 10 marca 2015 r., sygn. SK 65/13 (OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35). 3. Niezależnie od powyższego Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że skarga konstytu-cyjna jest oparta na wadliwej interpretacji wzorców kontroli. Zdaniem skarżącego, postanowienie o odmowie wszczęcia dochodzenia powinno pod-legać dwuinstancyjnej kontroli sądowej, a więc odpowiadać standardom wskazanym w art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji. Brak takiej procedury uważa on za zamknięcie drogi sądowej w rozumieniu art. 77 ust. 2 Konstytucji oraz naruszenie prawa do zaskarżenia orzeczenia wydanego w pierwszej instancji w ujęciu art. 78 Konstytucji. Zakwestionowane przepisy godzą również w „wynikające z art. 2 Konstytucji prawo skarżącego do sprawiedli-wości proceduralnej, obejmującej prawo do rzetelnej i sprawiedliwej procedury” (por. s. 3 pisma z 21 lipca 2022 r. – data nadania). Trybunał Konstytucyjny wypowiedział się na temat konstytucyjnie wymaganego modelu kontroli postanowień prokuratora kończących postępowanie karne m.in. w wyroku z 12 maja 2003 r., sygn. SK 38/02 (OTK ZU 5/A/2003, poz. 38). Skarżąca kwestionowała w tej sprawie brak możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie sądu utrzymujące w mocy postanowienie prokuratora o umorzeniu postępowania przygotowawczego. Oceniając ten zarzut, Trybunał podkreślił, że pokrzywdzony ma oczywisty interes prawny w doprowa-dzeniu do wszczęcia postępowania przygotowawczego, wniesienia aktu oskarżenia przez oskarżyciela publicznego i skazania sprawcy przestępstwa popełnionego na jego szkodę. Z tego względu zasadne jest przyznanie mu możliwości zainicjowania sądowej kontroli po-stanowień organu prowadzącego postępowanie przygotowawcze. Jednak postępowanie to jest w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji postępowaniem „w sprawie” sprawcy przestępstwa (a nie „w sprawie” pokrzywdzonego). Celem tego postępowania nie jest więc bezpośrednie orzeczenie o jakichkolwiek prawach czy obowiązkach pokrzywdzonego. W tym wypadku przysługujące pokrzywdzonemu prawo do sądu nie obejmuje prawa do dwuinstancyjnego postępowania sądowego. W rezultacie Trybunał orzekł, że art. 426 § 1 k.p.k. jest zgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji i nie jest niezgodny z art. 176 ust. 1 Konstytucji. OTK ZU B/2026 Ts 52/22 poz. 34 4 Powyższa argumentacja ma odpowiednie zastosowanie w niniejszej sprawie i przesą-dza o odmowie nadania skardze dalszego biegu z uwagi na jej oczywistą bezzasadność (por. art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK). W świetle wyroku o sygn. SK 38/02, ze wskazanych przez skarżącego wzorców kontroli nie wynika bowiem prawo pokrzywdzonego do dwuin-stancyjnej kontroli sądowej postanowień kończących postępowanie przygotowawcze. Skarżą-cy zrealizował swoje prawa gwarantowane przez art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 78 w związ-ku z art. 2 Konstytucji przez złożenie do sądu zażalenia na postanowienie w sprawie odmowy wszczęcia dochodzenia. Art. 176 ust. 1 Konstytucji jest zaś w tym wypadku nieadekwatnym wzorcem kontroli. W świetle powyższych okoliczności Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania bada-nej skardze dalszego biegu na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 i 3 u.o.t.p.TK. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.