Ts 54/22

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 21 stycznia 2025 r. Pozycja 28 POSTANOWIENIE z dnia 6 października 2023 r. Sygn. akt Ts 54/22 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Pszczółkowski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej […] sp. z o.o. z siedzibą w G. o zbadanie zgodności: art. 3942 § 11 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywil-nego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) w zakresie, w jakim „nie przewiduje on możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie sądu drugiej instancji odma-wiające zwolnienia od kosztów sądowych (opłaty sądowej od apelacji) w wyni-ku rozpoznania przez sąd drugiej instancji wniosku o zwolnienie od kosztów są-dowych zawartego w apelacji lub wniesionego wraz z apelacją”, z art. 2, art. 31 ust. 3, art. 45 ust. 1, art. 78 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypo-spolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 4 marca 2022 r. (data nadania) […] sp. z o.o. (dalej: skarżąca) – reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru – wystąpiła z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia na tle następującego stanu faktycznego. Od wyroku Sądu Okręgowego w G. z 12 listopada 2020 r. (sygn. akt […]) skarżąca wniosła apelację wraz z wnioskiem o zwolnienie jej z opłaty od apelacji. Wniosek ten został oddalony przez Sąd Apelacyjny w G. postanowieniem z 9 marca 2021 r. (sygn. akt […]). W związku z powyższym skarżąca złożyła wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyżej wymienionego orzeczenia, który Sąd Apelacyjny odrzucił postanowieniem z 9 kwietnia 2021 r. (sygn. akt […]). Postanowieniem z 7 czerwca 2021 r. (sygn. akt […]) sąd ten odrzucił kolejny wniosek skarżącej o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia orzeczenia z 9 kwietnia 2021 r. Sąd Apelacyjny orzeczeniem z 19 kwietnia 2021 r. (sygn. akt […]) odrzucił apelację skarżącej. Zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie zostało oddalone postanowieniem Sądu Apelacyjnego z 18 listopada 2021 r. (sygn. akt […]). Orzeczenie to wskazane zostało jako ostateczne rozstrzygnięcie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. OTK ZU B/2025 Ts 54/22 poz. 28 2 2. Prezes Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 6 maja 2022 r. (doręczonym 30 maja 2022 r.) wezwał skarżącą do usunięcia braków formalnych skargi przez doręczenie odpisu lub kopii poświadczonej za zgodność z oryginałem: a) postanowienia Sądu Apelacyj-nego z 18 listopada 2021 r. (sygn. akt […]), b) kompletnego uzasadnienia postanowienia Sądu Apelacyjnego z 19 kwietnia 2021 r. (sygn. akt […]) wraz z czterema kopiami, c) elektronicz-nego potwierdzenia odbioru. W piśmie z 3 czerwca 2022 r. (data nadania) skarżąca usunęła wskazane braki. 3. Zarządzeniami sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 6 września 2022 r. (doręczo-nym 26 września 2022 r.) i 21 lutego 2023 r. (doręczonym 14 marca 2023 r.) skarżącą wezwano do usunięcia braków formalnych skargi przez wskazanie: a) jakie wolności lub prawa skarżącej zostały naruszone przez zaskarżony przez nią przepis (wraz z uzasadnie-niem), b) w jaki sposób zaskarżony przepis, w zakresie ujętym w petitum skargi konstytucyj-nej, narusza wolności lub prawa skarżącej, c) dokładnego brzmienia zakwestionowanego przez skarżącą przepisu przez przytoczenie jego treści i wskazanie właściwego adresu publi-kacji; 2) uzasadnienie zarzutu niekonstytucyjności zakwestionowanego w skardze przepisu, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie; 3) doręczenie: a) odpisu lub kopii poświadczonej za zgodność z oryginałem postanowienia Sądu Apelacyjnego w G. V Wydział Cywilny z 18 listopada 2021 r. (sygn. akt […]) wraz z uzasadnieniem, b) poświadczonego za zgodność z oryginałem wydruku elektronicznego potwierdzenia odbioru powyższego posta-nowienia. W pismach z 29 września 2022 r. i 22 marca 2023 r. (daty nadania) skarżąca ustosun-kowała się do powyższego wezwania. 4. Skarżąca uważa, że jej prawo zaskarżenia orzeczenia wydanego w pierwszej instan-cji „zostało naruszone, albowiem (…) nie miała możliwości złożenia zażalenia od niekorzyst-nego rozstrzygnięcia, tj. postanowienia o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych, czym de facto zamknięto jej możliwość merytorycznego rozpoznania sprawy w dwóch instancjach (…). Art. 3942 § 11 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.), (…) nie przewiduje (…) możliwości zaskarżenia postano-wienia sądu odwoławczego w zakresie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych” (s. 1 i 2 pisma procesowego z 29 września 2022 r.). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymaganiom. 2. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji prawo do wniesienia skargi konstytucyjnej przysługuje każdemu, czyje konstytucyjne prawa lub wolności zostały naruszone w wyniku wydania w jego sprawie ostatecznego rozstrzygnięcia, opartego na niezgodnym z Konstytucją przepisie ustawy lub innego aktu normatywnego. W myśl art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK skarga konstytucyjna może być wniesiona po wyczer-paniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w ciągu trzech miesięcy od doręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzy-gnięcia. Wyczerpanie drogi prawnej jest warunkiem koniecznym z punktu widzenia subsy-diarności skargi konstytucyjnej. W toku instancji skarżący musi więc wykorzystać dostępne mu zwykłe środki prawne, zapobiegające uzyskaniu przez orzeczenie waloru prawomocności. OTK ZU B/2025 Ts 54/22 poz. 28 3 Skarżący powinien zatem wskazać prawomocne rozstrzygnięcie, które zostało wydane w oparciu o zaskarżony akt normatywny. Tylko regulacja prawna, będąca podstawą ostatecz-nego orzeczenia odnoszącego się do praw lub wolności skarżącego, może być przedmiotem skargi, która – w przeciwnym wypadku – nabrałaby charakteru actio popularis (zob. m.in. po-stanowienie TK z 29 stycznia 2013 r., sygn. SK 36/12, OTK ZU nr 1/A/2013, poz. 15 i powo-łane tam orzecznictwo). Wskazanie takiego przepisu nie jest bowiem czysto „techniczną czynnością”. Jak zauważył Trybunał w postanowieniu z 14 maja 2003 r., sygn. Ts 56/02 (OTK ZU nr 2/B/2003, poz. 91): „nie chodzi (…) o wskazanie jakiegokolwiek – podjętego w toku postępowania – orzeczenia sądu, ale takiego, które nadać mogło ostateczny charakter merytorycznemu rozstrzygnięciu o konstytucyjnych prawach lub wolnościach skarżącego, wydanemu na podstawie zakwestionowanych w skardze przepisów”. Innymi słowy, chodzi o władcze rozstrzygnięcie, które ostatecznie – i choćby pośrednio – określa sytuację prawną skarżącego i ma znaczenie dla realizacji jego uprawnień (por. postanowienia TK z: 17 grudnia 1997 r., sygn. Ts 22/97, OTK ZU nr 1/1998, poz. 10; 12 sierpnia 1998 r., sygn. Ts 62/98, OTK ZU nr 5/1998, poz. 71; 13 października 1998 r., sygn. Ts 117/98, OTK ZU nr 3/1999, poz. 43; 4 grudnia 2000 r., sygn. SK 10/99, OTK ZU nr 8/2000, poz. 300; 7 sierpnia 2001 r., sygn. Ts 68/01, OTK ZU nr 8/2001, poz. 296; 26 maja 2008 r., sygn. SK 8/08, OTK ZU nr 4/A/2008, poz. 72). Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego do zbadania zgod-ności z Konstytucją przepisów zamykających drogę sądową bądź wykluczających dopusz-czalność wniesienia do sądu określonego środka prawnego konieczne jest uprzednie uzyska-nie orzeczenia o odrzuceniu niedopuszczalnego z mocy prawa środka. Dopiero dysponując takim orzeczeniem, skarżący mógłby dochodzić stwierdzenia naruszenia prawa do sądu (zob. postanowienie pełnego składu TK z 10 marca 2015 r., sygn. SK 65/13, OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35). Pogląd wyrażony w przywołanym orzeczeniu Trybunału stanowi, co do zasady – zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 lit. e in fine u.o.t.p.TK – wiążącą dyrektywę interpretacyjną dla kolejnych składów orzekających do chwili zmiany stanu prawnego lub do momentu odstąpie-nia od niego przez Trybunał w orzeczeniu wydanym w pełnym składzie. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego skarżąca nie uzyskała ostatecznego rozstrzy-gnięcia naruszającego jej prawa określone w petitum skargi konstytucyjnej, ponieważ nie wniosła zażalenia na postanowienie o oddaleniu wniosku w przedmiocie zwolnienia od kosz-tów. Zażądała jedynie sporządzenia uzasadnienia postanowienia o odmowie takiego zwolnie-nia. Przedmiotem skargi nie uczyniono jednak prawa do uzyskania uzasadnienia niezaskar-żalnego postanowienia, lecz prawo do wniesienia zażalenia. Okoliczność ta uniemożliwia merytoryczne rozpoznanie oraz przekłada się na odmowę nadania skardze dalszego biegu na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK. 3. Trybunał stwierdza również, że kwestionowany w skardze art. 3942 § 11 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) nie był normatywną podstawą postanowienia Sądu Apelacyjnego w G. (sygn. akt […]), z którym skarżąca wiąże naruszenie jej konstytucyjnych praw. Przepis ten nie determinował bowiem treści tego rozstrzygnięcia. Intencją skarżącej było zakwestionowanie braku możli-wości zaskarżenia postanowienia o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych wydanego przez sąd drugiej instancji, a nie brak możliwości jego uzasadnienia. Z tych wszystkich powodów należało postanowić jak w sentencji. OTK ZU B/2025 Ts 54/22 poz. 28 4 POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącej przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na niniejsze postanowienie w terminie siedmiu dni od daty jego doręczenia.