Ts 56/16

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 30 czerwca 2016 r. Pozycja 428 POSTANOWIENIE z dnia 21 czerwca 2016 r. Sygn. akt Ts 56/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Stanisław Biernat ‒ przewodniczący i sprawozdawca Piotr Pszczółkowski Zbigniew Jędrzejewski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej H.H. w sprawie zgodności: art. 58 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. ‒ Kodeks postępowania admini-stracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23) z art. 77 ust. 1 i art. 78 w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 2 marca 2016 r. (data nadania) H.H. (dalej: skarżąca) zakwestionowała zgodność art. 58 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. ‒ Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2016.23; dalej: kpa) w zakresie, w jakim przepis ten uzależnia przywrócenie stronie terminu od wykazania braku „najmniejszej nawet winy”, co jest równoznaczne z wymogiem dowiedzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, z art. 77 ust. 1 i art. 78 w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została złożona w związku z następującą sprawą. Prezydent Miasta P. (dalej: prezydent) w decyzji z grudnia 2011 r. umorzył jako bezprzedmiotowe po-stępowanie w sprawie umorzenia skarżącej kwoty 19 976,96 zł stanowiącej wypłacony jej zasiłek stały. Decyzja ta została doręczona skarżącej 27 grudnia 2011 r. w trybie doręczenia zastępczego, uregulowanego w art. 44 kpa. Pismem ze stycznia 2012 r. skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji prezydenta, argumentując, że niezawinioną przyczyną uchybienia ter-minu był jej zaplanowany dwutygodniowy wyjazd do rodziny mieszkającej w G. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. postanowieniem z maja 2012 r. odmówi-ło uwzględnienia wniosku skarżącej. Kolegium uznało, że czasowy pobyt poza miejscem za-mieszkania, który w tym wypadku trwał ponad miesiąc (jak przyznała skarżąca), nie może być uznany za okoliczność usprawiedliwiającą uchybienie terminu do wniesienia odwołania. OTK ZU B/2016 Ts 56/16 poz. 428 2 Wskazało też, że skarżąca nie uprawdopodobniła nawet, że rzeczywiście wyjazd taki miał miejsce. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. w wyroku z listopada 2013 r. oddalił wnie-sioną przez skarżącą skargę na to postanowienie, a Naczelny Sąd Administracyjny w wyro-ku z października 2015 r. oddalił jej skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaplanowany ponadmiesięczny wyjazd nie jest niezależną od woli strony przeszkodą nie do przezwyciężenia uniemożliwiającą zacho-wanie terminu. W konsekwencji za prawidłowe uznał on stanowisko organu, zgodnie z któ-rym skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w niedotrzymaniu terminu do wniesienia odwołania. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony wolności lub praw. Musi ona spełniać przesłanki, o których mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Po pierwsze, zaskarżony w niej przepis powinien być podstawą prawną ostatecznego orzeczenia wydanego przez sąd lub organ administracji publicznej w indywidualnej sprawie skarżącego. Po drugie, skarżący musi uprawdopodobnić naruszenie swoich konstytucyjnych wolności lub praw wskazanych w skardze. Po trzecie, źródłem ich naruszenia powinna być normatywna treść kwestionowa-nych przepisów, a sposób naruszenia musi zostać określony przez samego skarżącego w uzasadnieniu wnoszonej skargi. Na etapie wstępnej kontroli Trybunał Konstytucyjny bada, czy skarga spełnia powyższe przesłanki, a także wymagania określone w art. 64-66 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.2016.293; dalej: ustawa o TK) i czy nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 77 ust. 3 tej ustawy. Skarżąca kwestionuje konstytucyjność art. 58 § 1 kpa, zgodnie z którym w razie uchybienia terminu należy go przywrócić na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodob-ni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. W przekonaniu skarżącej ograniczenie możliwości przywrócenia terminu tylko do przypadków, w których niezachowanie terminu spowodowa-ne było przeszkodami nie do przezwyciężenia, narusza jej prawo do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji) oraz prawo do sądu. W uzasadnieniu skargi skarżąca utrzymuje, że sądy w jej sprawie bezpodstawnie uznały, iż nie zawiadamiając prezydenta o swoim ponadmiesięcznym wyjeździe, nie zacho-wała ona wymaganej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych. Jej zdaniem sądy nie wzięły pod uwagę tego, że nie została ona poinformowana o przewidywanym termi-nie zakończenia sprawy, co spowodowało przerzucenie na nią ciężaru „oczekiwania na wyda-nie i doręczenie decyzji”. W jej opinii to z powodu przewlekłego prowadzenia postępowania przez prezydenta i niewypełnienia przez niego obowiązku powiadomienia jej o nowym termi-nie załatwienia sprawy doszło do stworzenia „stanu niepewności prawnej”, prowadzącego do „paraliżu interesów życiowych” skarżącej. Według niej przy ustaleniu winy w uchybieniu przez nią terminu powyższe okoliczności powinny były zostać uwzględnione; tymczasem sądy całkowicie je pominęły. Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu, Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że skarżąca kwestionuje w istocie nie treść art. 58 § 1 kpa, lecz sposób jego zastosowania w jej indywidualnej sprawie. Argumentacja skarżącej zasadniczo zmierza do wykazania, że sądy administracyjne przy ocenie stopnia jej winy w uchybieniu terminu bezpodstawnie nie uwzględniły wadliwości postępowania prezydenta. Tymczasem tak sformułowany zarzut nie może być rozpoznany przez Trybunał Konstytucyjny. Trybunał nie pełni bowiem funkcji kolejnej instancji odwoławczej, nie bada zgodności z prawem i słuszności rozstrzygnięć pod-jętych przez orzekające organy. Jego kontroli podlega nie prawidłowość ustaleń faktycznych dokonanych przez organy administracji publicznej oraz sądy i ich ocena, sposób prowadzenia OTK ZU B/2016 Ts 56/16 poz. 428 3 przez nie postępowania, czy też zastosowanie lub odmowa zastosowania obowiązujących przepisów, ale jedynie konstytucyjność tych przepisów. Trybunał Konstytucyjny jest bowiem sądem prawa, a nie organem sprawującym nadzór judykacyjny nad sądami. Mając powyższe na uwadze, Trybunał uznaje, że sformułowany w skardze zarzut do-tyczy aktu stosowania prawa, co wyklucza możliwość nadania jej dalszego biegu. W świetle art. 79 ust. 1 Konstytucji w zw. z art. 65 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK przedmiotem skargi konsty-tucyjnej może być bowiem tylko akt normatywny. Trybunał Konstytucyjny podkreśla ponadto, że zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji podstawą skargi konstytucyjnej może być naruszenie praw podmiotowych będące skutkiem treści regulacji zastosowanej w sprawie skarżącego. Nie może zaś wynikać z zaniedbań, ja-kich dopuścił się on w postępowaniu poprzedzającym wniesienie skargi. Trybunał przypomina, że skarżąca zainicjowała postępowanie w przedmiocie umo-rzenia kwoty 19 976,96 zł stanowiącej wypłacony jej zasiłek stały i mając świadomość tego, że postępowanie w jej sprawie nadal się toczy, zdecydowała się wyjechać do rodziny na 42 dni. Mimo że wyjazd ten był wcześniej zaplanowany, skarżąca ani nie powiadomiła o nim organu, ani nie ustanowiła pełnomocnika do doręczeń. Skarżąca nie zadbała więc należycie o ochronę swoich interesów. Podmiot inicjujący postępowanie administracyjne powinien mieć świadomość tego, że organ będzie wysyłał do niego korespondencję. Powinien wiedzieć też, że czynności procesowe w postępowaniu administracyjnym muszą być dokonywane w ściśle określonych terminach przewidzianych w kpa i że przekroczenie tych terminów wią-że się z negatywnymi konsekwencjami procesowymi dla strony postępowania. Trybunał za-znacza, że instytucja przywrócenia terminu jest przeznaczona dla tych stron postępowania, które na skutek nadzwyczajnych i niezależnych od siebie okoliczności nie mogły dokonać czynności procesowej w terminie. Innymi słowy, instytucja ta ma zastosowanie do sytuacji wyjątkowych i nie może być wykorzystywana w przypadku świadomych działań powodują-cych ryzyko niewykonania czynności procesowej w terminie; w przeciwnym razie terminy procesowe miałyby charakter iluzoryczny. Skarżąca uważa, że niezgodny z Konstytucją jest przepis, który wyklucza przywró-cenie terminu w przypadku stwierdzenia „najmniejszej nawet winy” w jego uchybieniu. Tym-czasem przy prowadzeniu swojej sprawy dopuściła się ona istotnego zaniedbania, wyjeżdża-jąc na tak długi czas i nie informując organu o tym fakcie. Powyższe okoliczności bezpośrednio wpływają na ocenę wniesionej skargi. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego konsekwentnie prezentowany jest bowiem po-gląd, zgodnie z którym z uwagi na charakter skargi konstytucyjnej jako nadzwyczajnego środka ochrony podstawowych praw i wolności zagwarantowanych w Konstytucji uwzględ-nienie potrzeby zabezpieczenia interesu prawnego skarżących możliwe jest dopiero w przypadku wykazania przez nich minimalnej choćby staranności w trosce o jego ochronę. Jak stwierdził Trybunał w postanowieniu z 17 marca 1998 r.: „skarga (…) nie może być wy-korzystywana jako instrument służący korygowaniu zaniedbań popełnionych w postępowa-niu poprzedzającym jej wniesienie” (Ts 27/97, OTK ZU nr 2/1998, poz. 20; zob. także: po-stanowienie TK z 16 października 2002 r., SK 41/03, OTK ZU nr 5/A/2002, poz. 77). Z uwagi na powyższe Trybunał uznał, że skarżąca nie wykazała, by to z powodu treści za-skarżonych przepisów doszło do ewentualnego naruszenia jej praw podmiotowych. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.