Ts 58/19

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 26 lipca 2023 r. Pozycja 221 POSTANOWIENIE z dnia 19 kwietnia 2023 r. Sygn. akt Ts 58/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Mariusz Muszyński, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym wniosku o przywrócenie terminu na usunięcie braków formalnych skargi konstytucyjnej oraz po wstępnym rozpoznaniu skargi konsty-tucyjnej D.R. w sprawie zgodności: 1) art. 24 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740, ze zm.) z art. 2, art. 31 i art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) art. 214 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1575, ze zm.) z art. 45 ust. 1 Konstytucji; 3) art. 233 § 1 ustawy wymienionej w punkcie drugim oraz art. 361 ustawy wymienionej w punkcie pierwszym, a także art. 217 § 2 ustawy z dnia 17 li-stopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, uchylonego z mocy art. 1 pkt 79 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw; Dz. U. z 2019 r. poz. 1469) z art. 2 Konstytucji; 4) art. 278 § 2 ustawy wymienionej w punkcie drugim z nieokreślonym w skardze wzorcem kontroli, p o s t a n a w i a: 1) oddalić wniosek o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej; 2) nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg w sprawie zgodności art. 24 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740, ze zm.) z art. 2, art. 31 i art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i w sprawie zgodności art. 214 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1575, ze zm.) z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 3) odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu w pozostałym zakresie. OTK ZU B/2023 Ts 58/19 poz. 221 2 UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 15 kwietnia 2019 r. (data nadania), D.R. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnika ustano-wionego z urzędu, wystąpiła z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktyczne-go. Wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z 18 lipca 2017 r. (sygn. akt […]) wydanym w sprawie z powództwa skarżącej o ochronę dóbr osobistych i zapłatę, pozwany został zobo-wiązany do złożenia pisemnego oświadczenia w sposób wskazany w sentencji wyroku i o określonej tam treści. Oddalono także powództwo w pozostałym zakresie i orzeczono o kosztach postępowania. Wyrokiem Sądu Apelacyjnego w K. z 10 lipca 2018 r. (sygn. akt […]) oddalono ape-lację i orzeczono o kosztach postępowania apelacyjnego. Wyrok ten został wskazany we wniesionej skardze jako ostateczne orzeczenie o konstytucyjnych wolnościach lub prawach skarżącej. 2. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 17 grudnia 2019 r. skarżąca została wezwana do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej m.in. przez: „sprecy-zowanie przedmiotu skargi konstytucyjnej w odniesieniu do podstawy wydania wyroku wskazanego przez skarżącą jako ostateczne rozstrzygnięcie ojej prawach lub wolnościach” oraz doręczenie wyroku sądu pierwszej instancji, udokumentowanie daty doręczenia wyroku sądu drugiej instancji i syntetyczne przedstawienie stanu faktycznego. Zarządzenie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej 10 stycznia 2020 r. Pismem z 13 stycznia 2020 r. (data nadania) skarżąca osobiście ustosunkowała się do doręczonego zarządzenia. Uczyniła to również w wiadomości mailowej wysłanej 11 stycznia 2020 r. na adres poczty elektronicznej Trybunału. Pismem z 14 lipca 2020 r. (data nadania) pełnomocnik skarżącej wniósł o przywróce-nie terminu do usunięcia braków formalnych skargi oraz ustosunkował się do doręczonego mu zarządzenia. Wniosek o przywrócenie terminu pełnomocnik uzasadnił problemami zwią-zanymi z kontaktem ze skarżącą, rozstrojem jej zdrowia oraz rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2. Odpowiadając natomiast na zarządzenie wzywające do usunięcia braków for-malnych skargi, pełnomocnik doręczył uwierzytelniony za zgodność z oryginałem odpis wy-roku sądu pierwszej instancji, udokumentował datę doręczenia wyroku sądu drugiej instancji oraz syntetycznie przedstawił stan faktyczny sprawy objętej wniesioną skargą. Natomiast pre-cyzując przedmiot skargi konstytucyjnej w odniesieniu do podstawy wydania wyroku, peł-nomocnik wyjaśnił, że kwestionowane w skardze przepisy, stanowiąc podstawę wyroku sądu drugiej instancji, doprowadziły do naruszenia art. 30 in fine Konstytucji. 3. W petitum wniesionej do Trybunału skargi konstytucyjnej zakwestionowano zgod-ność kwestionowanych w niej przepisów z art. 2, art. 31 i art. 32 oraz art. 45 ust. 1 Konstytu-cji w konfiguracji przedstawionej w komparycji niniejszego postanowienia. W dalszej części skargi konstytucyjnej stwierdzono natomiast, iż „skarżąca łączy wydanie wyroku Sądu Ape-lacyjnego w K.” z naruszeniem art. 45 ust. 1, art. 2 oraz art. 32, art. 45, art. 77, art. 79 Konsty-tucji. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. 1. Na podstawie art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. TK), skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. OTK ZU B/2023 Ts 58/19 poz. 221 3 Zgodnie z art. 61 ust. 4 u.o.t.p. TK Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skar-dze konstytucyjnej dalszego biegu, jeżeli skarga nie spełnia wymogów określonych w ustawie i usunięcie jej braków nie jest możliwe albo gdy braki te nie zostały usunięte w terminie, albo wówczas, gdy skarga jest oczywiście bezzasadna. Mając na względzie art. 67 ust. 1-2 u.o.t.p. TK Trybunał co do zasady związany jest zakresem zaskarżenia wskazanym w skardze konsty-tucyjnej. 2. W pierwszej kolejności Trybunał Konstytucyjny rozstrzygał w przedmiocie wnio-sku skarżącej o przywróceniu terminu do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 grudnia 2019 r. skarżą-ca została wezwana do usunięcia, w terminie 7 dni od dnia doręczenia tego zarządzenia, bra-ków formalnych skargi konstytucyjnej przez: 1) sprecyzowanie przedmiotu skargi konstytu-cyjnej w odniesieniu do podstawy wydania wyroku wskazanego przez skarżącą jako ostatecz-ne rozstrzygnięcie ojej prawach lub wolnościach; 2) syntetyczne przedstawienie stanu fak-tycznego; 3) udokumentowanie daty doręczenia skarżącej ostatecznego orzeczenia, o którym mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK; 4) doręczenie uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w K. z 18 lipca 2017 r. (sygn. akt […]). Skarżąca osobiście, pismem z 13 stycznia 2020 r., powołując się na brak kontaktu z adwokatem ustanowionym z urzędu i toczące się przeciwko temu adwokatowi postępowa-nie dyscyplinarne, odniosła się do ww. zarządzenia wskazując m.in., że „(...) ponieważ czasu jest mało i nie wiem czy TK nie prześle mojego pisma celem wyznaczenia innego pełnomoc-nika – postanowiłam uzupełnić te braki na ile potrafię aby inny pełnomocnik dokończył dzie-ła”. Skarżąca odniosła się do poszczególnych punktów wezwania i załączyła kopię wyroku Sądu Okręgowego w K. z 18 lipca 2017 r. sygn. akt […] wraz z uzasadnieniem. Skarżąca przedstawiła zaświadczenie wydane przez Sąd Apelacyjny w K. z którego wynikało, że w dniu 28 sierpnia 2018 r. wydano do rąk własnych opiekunki skarżącej odpis wyroku Sądu Apelacyjnego w K. z dnia 10 lipca 2018 r. wraz z uzasadnieniem. Wcześniej, bo 11 stycznia 2020 r., skarżąca uczyniła to również w wiadomości mai-lowej wysłanej na adres poczty elektronicznej Trybunału. W dniu 4 września 2018 r. skarżąca wniosła o ustanowienie dla niej adwokata z urzę-du celem sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej. W skardze konstytucyjnej adwokat z urzędu oświadczyła, że decyzję o ustanowieniu jej adwokatem w sprawie odebrała w dniu 22 stycznia 2019 r. 3. Zgodnie z art. 168 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1575, ze zm.; dalej: k.p.c.) mającym odpowiednie zastoso-wanie w postępowaniu w trybie skargi konstytucyjnej na zasadzie wyrażonej w art. 36 u.o.t.p. TK, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności procesowej bez swojej winy, Trybunał na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Jednocześnie przywrócenie nie jest dopusz-czalne, jeżeli uchybienie terminu nie pociąga za sobą ujemnych dla strony skutków proceso-wych. 4. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że skarżąca (korespondencja z 11 i 13 stycznia 2020 r.) i jej pełnomocnik (przy piśmie z 14 lipca 2020 r.) mieli możliwość odniesienia się do zarządzenia sędziego Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 grudnia 2019 r. i to uczynili. Mając na uwadze powyższe Trybunał Konstytucyjny stwierdził, na podstawie art. 168 § 2 k.p.c. w związku z art. 36 u.o.t.p. TK, że uchybienie terminu do usunięcia braków formal-nych skargi konstytucyjnej nie pociągnęło za sobą ujemnych dla strony skutków proceso-wych, a sam wniosek o przywrócenie tego terminu podlegał oddaleniu. OTK ZU B/2023 Ts 58/19 poz. 221 4 5. Skarga konstytucyjna spełnia wynikający z art. 53 ust. 1 pkt 1-3 u.o.t.p. TK wymóg sprecyzowania przedmiotu skargi konstytucyjnej w odniesieniu do art. 24 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740, ze zm.; dalej : k.c.). W skardze stwierdzono m.in., że art. 24 k.c. jest niezgodny z art. 2, art. 31 i art. 32 Konstytu-cji. Skarżąca wywodziła, że przepis ten jest niezgodny „(...) w zakresie w jakim z powodu braku odpowiedniej, pełnej regulacji ustawowej, traktuje różne podmioty postępowania pozo-stające w identycznej niemal sytuacji w sposób różny, oraz gdy stosuje się go w sytuacji ko-nieczności bezwzględnego zastosowania art. 53 uozp (ustawy o ochronie zdrowia psychicz-nego). Zastosowanie art. 24 k.c. powinno być co najmniej skorelowane z treścią przepisu art. 31 konstytucji bo czym innym jest naruszenie dóbr osobistych a czym innym naruszenie prawa do wolności”. Dodatkowo, pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, że sprawa skarżącej przed sądami powszechnymi dotyczyła ochrony dóbr osobistych ze względu na to, że w jednym z pism procesowych pozwany stwierdził, że skarżąca „może być chora psychicznie”. Skarga konstytucyjna spełnia wynikający z art. 53 ust. 1 pkt 1-3 u.o.t.p. TK wymóg sprecyzowania przedmiotu skargi konstytucyjnej w odniesieniu do art. 214 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1575, ze zm., dalej: k.p.c.). W skardze stwierdzono m.in., że art. 214 k.p.c. jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim w sytuacji przebywania strony na zwolnieniu lekarskim z zaleceniem, że ma nie uczestniczyć w posiedzeniach sądowych, sąd powszechny nie odra-cza rozprawy na żądanie strony. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w punkcie drugim sen-tencji. 6. W pozostałym zakresie skarga konstytucyjna nie spełnia wynikającego z art. 53 ust. 1 pkt 1-3 u.o.t.p. TK wymogu sprecyzowania przedmiotu skargi konstytucyjnej w odnie-sieniu do podstawy wydania wyroku, wskazanego przez skarżącą jako ostateczne rozstrzy-gnięcie o jej konstytucyjnych prawach lub wolnościach. W uzasadnieniu skargi wskazano m.in. szereg naruszeń przepisów Konstytucji, ale nie przedstawiono argumentów przemawia-jących na rzecz niezgodności zaskarżonych przepisów z konstytucyjnymi wolnościami lub prawami skarżącej, wynikającymi ze wskazanych w skardze przepisów Konstytucji (wzorców kontroli). W odniesieniu do niektórych z zaskarżonych przepisów nie wskazano wzorców kontroli. Pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, że kwestionowane w skardze przepisy, stanowiąc podstawę wyroku sądu drugiej instancji, doprowadziły do naruszenia art. 30 infine Konstytu-cji. Jednak to nie art. 30 Konstytucji, lecz art. 2, art. 31 i art. 32, art. 45 ust. 1 oraz art. 77 і art. 79 Konstytucji wskazane zostały we wniesionej skardze jako wzorce kontroli kwestio-nowanych w niej przepisów. Wskazywanie nowych wzorców lub nowego przedmiotu kontroli w postępowaniu w trybie skargi konstytucyjnej, po upływie terminu określonego w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK jest niedopuszczalne (postanowienia TK z: 22 czerwca 2010 r., sygn. Ts 244/09, OTZU nr 1/B/2011, poz. 55; 24 marca 2015 r., sygn. Ts 202/14, OTK ZU nr 3/B/2015, poz. 268; 7 czerwca 2018 r., sygn. Ts 140/17, OTK ZU B/2018, poz. 121). Wobec powyższego w pozostałym zakresie skarga konstytucyjna nie spełnia wymogu wynikającego z art. 53 ust. 1 pkt 1-3 u.o.t.p.TK, co zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK stanowi podstawę odmowy nadania jej w tym zakresie dalszego biegu. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w punkcie trzecim sen-tencji. OTK ZU B/2023 Ts 58/19 poz. 221 5 POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącej przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na punkt 3 postanowienia w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.