Ts 6/17

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 30 kwietnia 2018 r. Pozycja 61 POSTANOWIENIE z dnia 13 października 2017 r. Sygn. akt Ts 6/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Justyn Piskorski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.J. w sprawie zgodności: 1) art. 96 § 3 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (Dz. U. z 2015 r. poz. 1094, ze zm.) z art. 40, art. 42 ust. 2, art. 32 ust. 1, art. 2 Kon-stytucji oraz art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, ze zm.), oraz art. 14 ust. 3 lit. g Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, otwartego do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167), 2) art. 78 ust. 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2017 r. poz. 128, ze zm.) z art. 2 w związku z art. 31 ust. 2 zdanie drugie, art. 40, art. 42 ust. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji oraz z art. 3 Konwen-cji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, ze zm.), oraz art. 14 ust. 3 lit. g Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Poli-tycznych, otwartego do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167), p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 20 stycznia 2017 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący) wystąpił o zbadanie zgodności: po pierwsze, art. 96 § 3 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (Dz. U. z 2015 r. poz. 1094, ze zm.; k.w.) z art. 40, art. 42 ust. 2, art. 32 ust. 1, art. 2 Konstytucji oraz art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopa-da 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, ze zm.; dalej: Konwencja), oraz art. 14 ust. 3 lit. g Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, otwartego do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167; dalej: MPPOiP); po drugie, art. 78 ust. 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. OTK ZU B/2018 Ts 6/17 poz. 61 2 z 2017 r. poz. 128, ze zm.; dalej: prawo o ruchu drogowym) z art. 2 w związku z art. 31 ust. 2 zdanie drugie, art. 40, 42 ust. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji oraz z art. 3 Konwencji oraz art. 14 ust. 3 lit. g MPPOiP. Skargę konstytucyjną sformułowano w związku z następującym stanem faktycznym. 15 września 2015 r. skarżący został wezwany przez organy ścigania na przesłuchanie w KMP, gdzie – na podstawie art. 78 ust. 4 prawa o ruchu drogowym – zobowiązano go do odpowiedzi na pytanie, czy 20 maja 2015 r. prowadził pojazd, którego jest posiadaczem, względnie o ujawnienie, komu tego dnia powierzył do prowadzenia swój pojazd. Skarżący odmówił wskazania komu powierzył pojazd, powołując się jednocześnie na konstytucyjne prawo do obrony we wszystkich stadiach postępowania. W efekcie organy ścigania na pod-stawie art. 96 § 3 k.w. wniosły o ukaranie skarżącego za odmowę udzielenia informacji zgod-nie z dyspozycją art. 78 ust. 4 prawa o ruchu drogowym. Sąd Rejonowy wyrokiem z czerwca 2016 r. uznał skarżącego za winnego odmowy wskazania na żądanie uprawnionego organu, komu 20 maja 2015 r. powierzył pojazd do kierowania, którego był użytkownikiem, tj. o wykroczenie z art. 96 § 3 k.w. Wyrokiem z września 2016 r. Sąd Okręgowy utrzymał w mocy zaskarżony wyrok. Zdaniem skarżącego art. 96 § 3 k.w. oraz art. 78 ust. 4 prawa o ruchu drogowym w sy-tuacji, w której przesłuchiwany może podejrzewać, że osoba, prowadząc jego pojazd, była pod wpływem alkoholu, nie jest upoważniony do zeznawania nieprawdy lub odmowy zeznań. Tym samym przesłuchiwany jest zobowiązany do złożenia zeznań i „doniesienia na samego siebie” lub członka swojej rodziny, co w opinii skarżącego, poprzez zapewnienie „różnej ochrony prawa do obrony osób popełniających przestępstwo w wyniku działania z pomocą pojazdów mechanicznych, w stosunku do innych sprawców przestępstw” narusza art. 32 ust. 1 Konstytucji oraz prawo do obrony (art. 42 ust. 2 Konstytucji). Skarżący podnosi rów-nież, że nakaz „pod rygorem odpowiedzialności karnej, by dokonał samooskarżenia lub zło-żył zeznania przeciwko członkom rodziny” jest przejawem „nieludzkiego i okrutnego trakto-wania przez organy władzy publicznej” i narusza art. 40 Konstytucji. Skarżący wskazuje jed-nocześnie, że umiejscowienie zaskarżonych przepisów „poza przepisami karnego prawa pro-cesowego jest niezgodne z zasadami przyzwoitej legislacji, co narusza art. 2 w związku z art. 31 ust. 2 zdanie drugie Konstytucji”. Zarządzeniem z 31 stycznia 2017 r., doręczonym pełnomocnikowi 13 lutego 2017 r., sędzia Trybunału wezwał skarżącego do uzupełnienia braków formalnych skargi przez do-kładne określenie sposobu naruszenia art. 40 Konstytucji oraz udokumentowanie daty dorę-czenia wyroku Sądu Okręgowego. W piśmie z 20 lutego 2017 r. skarżący odniósł się do za-rządzenia. 25 kwietnia 2017 r. Sąd Rejonowy przekazał Trybunałowi pismo skarżącego z 21 marca 2017 r. zatytułowane: „Wniosek o wstrzymanie wykonania wyroku”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postę-powania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeli-minowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmio-tem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skar-dze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, a także gdy zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 2-4 u.o.t.p. TK. OTK ZU B/2018 Ts 6/17 poz. 61 3 Skarżący zakwestionował zgodność z Konstytucją art. 96 § 3 k.w., który stanowi, że karze grzywny podlega, ten kto wbrew obowiązkowi nie wskaże na żądanie uprawnionego organu, komu powierzył pojazd do kierowania lub używania w oznaczonym czasie, oraz art. 78 ust. 4 prawa o ruchu drogowym, który zobowiązuje właściciela lub posiadacza pojazdu do wskazania na żądanie uprawnionego organu, komu powierzył pojazd do kierowania lub używania w oznaczonym czasie, chyba że pojazd został użyty wbrew jego woli i wiedzy przez nieznaną osobę, czemu nie mógł zapobiec. Trybunał zwraca uwagę na to, że zakwestionowane w skardze przepisy były już przedmiotem oceny sądu konstytucyjnego. W wyroku z 12 marca 2014 r. (sygn. P 27/13, OTK ZU nr 3/A/2014, poz. 30) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 96 § 3 k.w. jest zgod-ny z art. 2 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 42 ust. 1 Konstytucji. Wprawdzie w sen-tencji tego rozstrzygnięcia stwierdził on zgodność z art. 2 Konstytucji jedynie art. 96 § 3 k.w., jednak w rzeczywistości przedmiotem jego kontroli była norma prawna zdekodowana z art. 96 § 3 k.w. w związku z art. 78 ust. 4 prawa o ruchu drogowym; ten ostatni przepis wyznacza bowiem treść i zakres obowiązku, którego niewypełnienie jest penalizowane jako wykrocze-nie na gruncie art. 96 § 3 k.w. (podobnie w postanowieniu TK z 3 listopada 2015 r., sygn. SK 64/13, OTK ZU nr 10/A/2015, poz. 169). Trybunał objął więc zakresem orzeczenia także ten fragment powyższego przepisu, który penalizuje – zgodnie z zarzutem skarżącego w ni-niejszej sprawie – niewskazanie przez właściciela lub posiadacza pojazdu na żądanie upraw-nionego organu, komu powierzył pojazd do kierowania lub używania w oznaczonym czasie w sytuacji, gdy takie wskazanie narażałoby tę osobę na odpowiedzialność karną. W wyroku tym Trybunał szczegółowo odniósł się także do kwestii przywołanego przez skarżącego „donosu” na osobę kierującą pojazdem, czy też obowiązku „samooskarże-nia”, w czym skarżący upatruje naruszenie art. 31 ust. 1, art. 42 ust. 2 i art. 40 Konstytucji. Trybunał zauważył, że „w naszym porządku prawnym nie jest dopuszczalne domniemanie, że właściciel (posiadacz) pojazdu, który nie wskazał, komu powierzył pojazd do kierowania (używania), jest sprawcą wykroczenia polegającego np. na przekroczeniu dopuszczalnej prędkości”. Trybunał zaznaczył przy tym, że obowiązek wskazania, komu właściciel (posia-dacz) powierzył pojazd do kierowania lub używania w oznaczonym czasie, zabezpieczony sankcją grzywny, jest „istotowo innym obowiązkiem niż obowiązek zawiadomienia o popeł-nieniu przestępstwa statuowany przez art. 240 k.k. i art. 304 § 1 k.p.k.” Trybunał podkreślił, że w kwestionowanych przepisach chodzi o zabezpieczony sankcją za wykroczenie, obowią-zek wskazania, komu został powierzony pojazd do kierowania lub używania w oznaczonym czasie, a nie o obowiązek zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa czy też nawet wykro-czenia. Z kolei w wyroku z 30 września 2015 r. (sygn. K 3/13, OTK ZU nr 8/A/2015, poz. 125) Trybunał orzekł, że art. 96 § 3 w związku z art. 92 § 1, art. 92a, art. 88 k.w. w związku z art. 78 ust. 4 prawa o ruchu drogowym w związku z art. 41 § 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2013 r. poz. 395, ze zm.; dalej: k.p.w.) oraz w związku z art. 183 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.; dalej: k.p.k.) w zakresie, w jakim – po ujawnieniu przy użyciu rejestrującego urządzenia technicznego przekroczenia przez niezidentyfikowanego kierującego pojazdem dopuszczalnej prędkości, niezastosowania się przez takiego kierującego do znaku lub sygnału drogowego bądź prowadzenia nieoświe-tlonego pojazdu – przewidują ciążący na właścicielu lub posiadaczu tego pojazdu obowiązek wskazania, na żądanie uprawnionego organu, komu powierzył pojazd do kierowania lub uży-wania w oznaczonym czasie, pod rygorem odpowiedzialności wykroczeniowej, bez możliwo-ści uchylenia się od tego obowiązku w razie powierzenia pojazdu osobie najbliższej, kiedy ta dopuściła się wykroczenia, są zgodne z art. 42 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 OTK ZU B/2018 Ts 6/17 poz. 61 4 i art. 2 Konstytucji, z art. 42 ust. 3 w związku z art. 32 ust. 1 i art. 2 Konstytucji oraz z art. 47 w związku z art. 18, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 i art. 2 Konstytucji. W powyższym wyroku Trybunał odniósł się m.in. do zarzucanego przez skarżącego „nieludzkiego i okrutnego traktowania” kierującego pojazdem przez organy władzy publicz-nej. Trybunał stwierdził bowiem, że kwestionowane przepisy, nie zobowiązują do wskazania sprawcy wykroczenia, ale osoby, której właściciel lub posiadacz powierzył pojazd do kiero-wania. Podkreślił przy tym, że „ingerencja ustawodawcy w ochronę życia rodzinnego przez kwestionowane przepisy jest niezbędna, przydatna i proporcjonalna, a ponadto nie narusza istoty ochrony życia rodzinnego”. Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p. TK Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania dalszego biegu skardze, jeżeli wydanie orzeczenia jest zbędne. Taki stan rzeczy ma miejsce, gdy zaskarżone przepisy były już przedmiotem kontroli zgodności z Konstytucją w innej sprawie rozpoznawanej przez Trybunał (zob. na tle art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym, Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm., postano-wienia TK z: 3 października 2001 r., sygn. SK 3/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 218; 25 listopa-da 2002 r., sygn. SK 30/01, OTK ZU nr 6/A/2002, poz. 88 oraz 27 lutego 2013 r., sygn. SK 47/12, OTK ZU nr 2/A/2013, poz. 23). Trybunał Konstytucyjny stoi przy tym na stanowi-sku, że określoną w u.o.t.p. TK przesłankę zbędności wydania orzeczenia uwzględnia się na każdym etapie postępowania inicjowanego skargą. Wskazane okoliczności są – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 59 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p. TK – podstawą odmowy nadania analizowanej skardze dalszego biegu. Odnośnie do zarzutu naruszenia zasad prawidłowej legislacji należy natomiast zauwa-żyć, że zgodnie z § 25 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie „Zasad techniki prawodawczej” (Dz. U. z 2016 r. poz. 283) przepis prawa materialnego powinien możliwie bezpośrednio i wyraźnie wskazywać, kto, w jakich okolicz-nościach i jak powinien się zachować. W przepisach proceduralnych określa się natomiast w szczególności sposób postępowania przed organami lub instytucjami, strony i innych uczestników postępowania oraz ich prawa i obowiązki w postępowaniu, rodzaje rozstrzy-gnięć, które zapadają w postępowaniu, i tryb ich wzruszania, zasady i tryb ponoszenia opłat i kosztów postępowania; zasady i tryb wykonania rozstrzygnięć, które zapadają w postępo-waniu (§ 27 tegoż rozporządzenia). W świetle powyższego nie znajduje uzasadnienia postulat skarżącego, by zaskarżone przez niego przepisy, były umiejscowione w przepisach prawa karnego procesowego. Trybunał przypomina także, że zgodnie z art. 79 Konstytucji podstawą skargi konsty-tucyjnej mogą być wyłącznie postanowienia Konstytucji będące dla skarżącego źródłem przy-sługujących mu wolności lub praw (zob. wyrok TK z 6 lutego 2002 r., sygn. SK 11/01, OTK ZU nr 1/A/2002, poz. 2 oraz postanowienie TK z 31 maja 2005 r., sygn. SK 59/03, OTK ZU nr 5/A/2005, poz. 61). Dlatego wskazane przez skarżącego postanowienia MPPOiP i Kon-wencji nie mogą być wzorcami kontroli w postępowaniu skargowym. Rozpatrywana skarga nie spełnia więc podstawowego warunku wskazanego w art. 79 ust. 1 ustawy zasadniczej oraz art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK. Ze względu na odmowę nadania dalszego biegu skardze bezprzedmiotowe stało się rozpoznanie wniosku o wstrzymanie wykonania wyroku Sądu Rejonowego z 2 czerwca 2016 r. Jednocześnie Trybunał zwraca uwagę na to, że zgodnie z art. 44 ust. 1 u.o.t.p. TK, w postępowaniu przed Trybunałem istnieje obowiązek zastępstwa skarżącego przez adwokata lub radcę prawnego. Z tego względu, skarga konstytucyjna i zażalenie, ale także pozostałe pisma procesowe wnoszone w sprawie muszą być sporządzone i podpisane przez właściwie umocowanego profesjonalnego pełnomocnika. Poza tym, we wniosku, o którym mowa w art. 79 ust. 1 u.o.t.p. TK, należy przedstawić argumenty świadczące o tym, że „wykonanie wyro-ku, decyzji lub innego rozstrzygnięcia mogłoby spowodować nieodwracalne skutki, wiążące OTK ZU B/2018 Ts 6/17 poz. 61 5 się z dużym uszczerbkiem dla skarżącego albo gdy przemawia za tym inny ważny interes skarżącego lub ważny interes publiczny”. W związku z powyższym Trybunał postanowił jak w sentencji. P O U C Z E N I E Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty doręczenia tego postanowienia.