Ts 6/23

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 17 listopada 2023 r. Pozycja 302 POSTANOWIENIE z dnia 27 czerwca 2023 r. Sygn. akt Ts 6/23 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Stanisław Piotrowicz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.J. o zbadanie zgodności: 1) art. 130 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) w zakresie zwrotu: „jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty”, z art. 30 w związku z art. 77 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1; art. 47 w związku z art. 77 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2; art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) art. 3941a § 1 ustawy – Kodeks postępowania cywilnego w zakresie zwrotu: „do innego składu Sądu I instancji”, z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1; art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji; 3) art. 101 i art. 102 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398, ze zm.) z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 7; art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Kon-stytucji, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 30 grudnia 2022 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego. W pozwie skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa – Prezesowi Sądu Apelacyjnego w W. skarżący zażądał zapłaty od pozwanego na rzecz Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka z siedzibą w Warszawie 100 000 zł „tytułem zadośćuczynienia i odszko-dowania za bezpodstawne i niezgodne z prawem działania organów sądowych polegające na wydaniu orzeczenia niezgodnego z prawem pod sygn. […] zamykającego bezpodstawnie drogę do ochrony prawa do pokojowego zgromadzenia się zgodnie z art. 57 Konstytucji”, upatrując podstawy roszczenia w naruszeniu dóbr osobistych. Wraz z pozwem skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. OTK ZU B/2023 Ts 6/23 poz. 302 2 Postanowieniem z 9 września 2021 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w O. I Wydział Cywilny zwolnił częściowo skarżącego od kosztów sądowych, tj. w zakresie opłaty sądowej od pozwu ponad kwotę 500 zł, natomiast dalej idący wniosek oddalił. Na powyższe rozstrzy-gnięcie (w zakresie, w jakim oddala wniosek) skarżący wniósł zażalenie, które postanowie-niem z 8 listopada 2021 r. (sygn. akt […]) oddalił Sąd Okręgowy w O. Zarządzeniem z 17 listopada 2021 r. Sąd Okręgowy wezwał skarżącego do uiszczenia częściowej opłaty od pozwu. W terminie wskazanym w zarządzeniu skarżący nie dopełnił obowiązku fiskalnego. W związku z tym, 22 grudnia 2021 r. Sąd Okręgowy zarządził zwrot pozwu. Na powyższe zarządzenie skarżący wniósł zażalenie, które zostało oddalone przez Sąd Apelacyjny w B. Wydział I Cywilny postanowieniem z 10 sierpnia 2022 r. (sygn. akt […]). Powyższe orzeczenie, wskazane przez skarżącego jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, zostało mu doręczone 5 grudnia 2022 r. Sędzia Trybunału Konstytucyjnego, zarządzeniem z 12 kwietnia 2023 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 24 kwietnia 2023 r.) wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi przez: wskazanie naruszonych wolności lub praw, sposobu ich naruszenia oraz uzasadnienia zarzutów niezgodności zakwestionowanych w skardze przepisów. Skarżący został także zobowiązany do doręczenia czterech egzemplarzy skargi konstytucyjnej podpisa-nej przez umocowanego w sprawie pełnomocnika oraz do poinformowania, czy od postano-wienia Sądu Apelacyjnego w B. z 10 sierpnia 2022 r. (sygn. akt […]) został wniesiony nad-zwyczajny środek zaskarżenia. W piśmie procesowym z 2 maja 2023 r. skarżący odniósł się do zarządzenia. Skarżący twierdzi, że zakwestionowane w skardze art. 101 i art. 102 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (obecnie: Dz. U. z 2022 r. poz. 1125, ze zm.) są przepisami blankietowymi niezawierającymi żadnych zasad rozpo-znania wniosku o zwolnienie od kosztów. W ten sposób naruszają prawo do „rzetelnej, prze-widywalnej i jednoznacznej” procedury sądowej. Według skarżącego powyższe prawo narusza także zaskarżony w skardze art. 3941a ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (obecnie: Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.). Wprowadza on bo-wiem zasadę dwuetapowego, a nie dwuinstancyjnego rozpoznania sprawy (wniosku o zwol-nienie od kosztów). Poddany kontroli Trybunału art. 130 § 1 k.p.c. ustanawia natomiast „mechanizm ograniczenia prawa do sądu”, który – jak zarzucił skarżący – zamknął mu drogę sądową „dla roszczeń opartych o normę art. 77 ust. 1 Konstytucji”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Stosownie do art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, lub gdy braki formalne nie zostały usunięte w ustawowym terminie. 2. Zarządzeniem z 12 kwietnia 2023 r. sędzia Trybunału wezwał skarżącego do usu-nięcia stwierdzonych w toku wstępnej kontroli braków formalnych skargi. W treści zarządze-nia zawarto pouczenie, że w przypadku nieusunięcia braków w terminie wydane zostanie postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Odpis zarządzenia sędziego Trybunału z 12 kwietnia 2023 r. został doręczony pełno-mocnikowi skarżącego 24 kwietnia 2023 r. W ustawowym terminie skarżący usunął tylko część braków formalnych wskazanych w zarządzeniu. Nie doręczył bowiem czterech egzem- OTK ZU B/2023 Ts 6/23 poz. 302 3 plarzy skargi podpisanej przez umocowanego w sprawie pełnomocnika (pkt 4 zarządzenia), a także nie poinformował, czy od orzeczenia, które wskazał jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia (pkt 5 zarządze-nia). Okoliczność ta jest – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK – samoistną podstawą odmowy nadania dalszego biegu rozpatrywanej skardze konstytucyjnej. 3. Niezależnie od powyższego Trybunał postanowił wskazać pozostałe powody od-mowy przekazania skargi do merytorycznej oceny. 4. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej może być ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach skarżącego albo o jego obowiązkach określo-nych w Konstytucji. W związku z tym art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK zobowiązuje skarżącego do określenia przedmiotu skargi, tj. do wskazania przepisu ustawy lub innego aktu norma-tywnego, na podstawie którego wydano w jego sprawie orzeczenie, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji i w stosunku do którego domaga się stwierdzenia niezgodności z ustawą zasadniczą. Zakwestionowany przepis musi więc być podstawą ostatecznego orzeczenia, zaś jego normatywna treść źródłem naruszenia wolności lub praw występującego ze skargą kon-stytucyjną. Skarżący zakwestionował m.in. art. 3941a § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Ko-deks postępowania cywilnego (obecnie: Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.; dalej: k.p.c.), ustanawiający katalog postanowień, na które przysługuje zażalenie do innego składu sądu pierwszej instancji (zażalenie poziome), oraz art. 101 i art. 102 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (obecnie: Dz. U. z 2022 r. poz. 1125, ze zm.; dalej: u.k.s.c.) dotyczące kwestii zwolnienia strony od kosztów sądowych. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że powyższe przepisy nie były podstawą postano-wienia Sądu Apelacyjnego w B. z 10 sierpnia 2022 r. (sygn. akt […]), tj. orzeczenia wskaza-nego przez skarżącego jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. Rozstrzygnię-ciem tym Sąd Apelacyjny, orzekając w sprawie jako sąd drugiej instancji, oddalił zażalenie skarżącego na zarządzenie o zwrocie pozwu. Wniosek skarżącego o zwolnienie go od kosz-tów sądowych, a także zażalenie na postanowienie o częściowym zwolnieniu, rozpatrywane były natomiast przez Sąd Okręgowy w O. Postępowanie w tej sprawie zakończyło się pra-womocnym postanowieniem tego sądu z 8 listopada 2021 r. (sygn. akt […]). To zatem w tym postępowaniu (a nie w postępowaniu zakończonym postanowieniem Sądu Apelacyjnego w B. z 10 sierpnia 2022 r.) zastosowanie miały zakwestionowane w skardze art. 101 i art. 102 u.k.s.c. oraz art. 3941a k.p.c. Mając powyższe na względzie Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że analizowana skarga konstytucyjna w zakresie, w jakim jej przedmiotem są art. 3941a § 1 k.p.c., art. 101 i art. 102 u.k.s.c., nie spełnia podstawowego wymogu wynikającego z art. 79 ust. 1 Konstytu-cji, a doprecyzowanego w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK. Sytuację prawną skarżącego w postępowaniu zakończonym orzeczeniem, w związku z którym wniesiona została skarga konstytucyjna, kształtował art. 130 § 1 k.p.c. Przepis ten zawiera regulację dotyczącą usuwania braków formalnych pism procesowych wpływających do sądu oraz skutków ich nieusunięcia w terminie tygodniowym. Zarzut niezgodności tego przepisu z Konstytucją skarżący nierozerwalnie łączy z za-rzutami niekonstytucyjności art. 101 i art. 102 u.k.s.c., tj. przepisami stanowiącymi „mecha-nizm” zwolnienia od kosztów sądowych. Jego istota sprowadza się do następującej tezy: „skoro nie istnieje ustawowo dookreślony, weryfikowalny i transparentny oraz jednoznaczny OTK ZU B/2023 Ts 6/23 poz. 302 4 i nie uznaniowy mechanizm zwolnienia od kosztów sądowych, to uzależnienie prawa do Sądu od uiszczenia opłaty za rozpoznanie sprawy jest naruszeniem” konstytucyjnych praw skarżą-cego (s. 2 pisma procesowego z 2 maja 2023 r.). Skoro jednak, w postępowaniu zakończonym postanowieniem z 10 sierpnia 2022 r. nie miały zastosowania regulacje statuujące mechanizm zwolnienia od kosztów sądowych, to przytoczone przez skarżącego argumenty nie uzasadnia-ją zarzutu niekonstytucyjności art. 130 § 1 k.p.c. Przepis ten nie narusza więc praw skarżące-go w taki sposób, w jaki wskazuje on w skardze. Wziąwszy powyższe pod uwagę Trybunał stwierdza, że analizowana skarga, w zakre-sie, w jakim jej przedmiotem jest art. 130 § 1 k.p.c., nie zawiera właściwego z punktu widze-nia art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK uzasadnienia. Powyższe okoliczności są – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK – podstawami odmowy nadania dalszego biegu rozpatrywanej skardze konstytucyjnej. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.