Ts 6/23

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 17 listopada 2023 r. Pozycja 303 POSTANOWIENIE z dnia 23 października 2023 r. Sygn. akt Ts 6/23 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Bogdan Święczkowski – przewodniczący Piotr Pszczółkowski – sprawozdawca Bartłomiej Sochański, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z 27 czerwca 2023 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej M.J., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 30 grudnia 2022 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił o stwierdzenie, że: 1) art. 130 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie zwrotu: „jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty” jest niezgodny z art. 30 w związku z art. 77 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1; art. 47 w związku z art. 77 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2; art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 2 Konstytucji; 2) art. 3941a § 1 k.p.c. w zakresie wyrażenia: „do innego składu Sądu I instancji” jest niezgodny z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1; art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji; 3) art. 101 i art. 102 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398, ze zm.; dalej: u.k.s.c.) są niezgodne z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 7; art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji. Skarżący twierdzi, że zakwestionowane w skardze art. 101 i art. 102 u.k.s.c. są przepisami blankietowymi niezawierającymi żadnych zasad rozpoznania wniosku o zwol-nienie od kosztów. W ten sposób naruszają prawo do „rzetelnej, przewidywalnej i jedno-znacznej” procedury sądowej. Według skarżącego powyższe prawo narusza także zaskarżony w skardze art. 3941a k.p.c. Wprowadza on bowiem zasadę dwuetapowego, a nie dwuin-stancyjnego rozpoznania sprawy (wniosku o zwolnienie od kosztów). Poddany kontroli Trybunału art. 130 § 1 k.p.c. ustanawia natomiast „mechanizm ograniczenia prawa do sądu”, OTK ZU B/2023 Ts 6/23 poz. 303 2 który – jak zarzucił skarżący – zamknął mu drogę sądową „dla roszczeń opartych o normę art. 77 ust. 1 Konstytucji”. Postanowieniem z 27 czerwca 2023 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 17 lipca 2023 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytu-cyjnej, stwierdziwszy, że jej braki formalne nie zostały usunięte w ustawowym terminie (skarżący nie doręczył czterech egzemplarzy skargi podpisanej przez umocowanego w spra-wie pełnomocnika, nie poinformował także, czy od orzeczenia wskazanego w skardze jako ostateczne został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia). Niezależnie od powyższego Trybunał stwierdził, że zakwestionowane w skardze art. 101 i art. 102 u.k.s.c. oraz art. 3941a § 1 k.p.c. nie były podstawą postanowienia Sądu Apelacyjnego w B. z 10 sierpnia 2022 r. (sygn. akt […]), tj. orzeczenia wskazanego przez skarżącego jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. Powyższe przepisy miały zastosowanie w postępowaniu zakończo-nym prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego w O. z 8 listopada 2021 r. (sygn. akt […]). W zakresie, w jakim skarżący zakwestionował art. 130 § 1 k.p.c., skarga nie spełniała natomiast warunku, o którym mowa w art. 53 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK). W zażaleniu złożonym 24 lipca 2023 r. (data nadania) skarżący zażądał skierowania przez skład orzekający wniosku do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności art. 61 ust. 4 (błędnie oznaczonego jako art. 60 ust. 4) u.o.t.p.TK z art. 190 ust. 5 Konstytucji, a także art. 45 ust. 1 w związku z art. 190 ust. 5 Konstytucji oraz zawieszenia postępowania do czasu rozpoznania wniosku. Skarżący wniósł także o uchylenie zaskarżonego postanowienia i skie-rowanie skargi do merytorycznego rozpoznania. Jeśli chodzi o odmowę nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu z powodu nieu-sunięcia braków formalnych, skarżący zwrócił uwagę na to, że wraz ze skargą konstytucyjną złożył jej cztery podpisane odpisy, natomiast od ostatecznego orzeczenia nie przysługiwał nadzwyczajny środek zaskarżenia. W związku z tym wezwanie do usunięcia tych „rzekomych braków formalnych” nie miało – jak stwierdził – żadnego uzasadnienia. Odnośnie natomiast do pozostałych podstaw odmowy nadania skardze dalszego biegu skarżący zwrócił uwagę, że w świetle orzecznictwa Trybunału „przedmiotem zaskarżenia może być każdy przepis użyty w toku postępowania przez Sąd zarówno I jak i II instancji, jeśli przepis ten miał wpływ na ostateczny wynik postępowania w sprawie w jakiej wniesiono skargę konstytucyjną” (s. 2). Według niego „zaskarżona norma” (skarżący zapewne miał na myśli art. 101 i art. 102 u.k.s.c. oraz art. 3941a § 1 k.p.c.) była użyta w toku postępowania i dlatego, wbrew temu co wskazano w postanowieniu, może być przedmiotem złożonej w Trybunale skargi. W kwestii art. 130 § 1 k.p.c. skarżący zarzucił natomiast, że rozstrzy-gnięcie Trybunału w tym zakresie ma charakter merytoryczny i z tego powodu „jest formalnie niedopuszczalne”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada prze-de wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. OTK ZU B/2023 Ts 6/23 poz. 303 3 2. Odnośnie do żądania skarżącego „skierowani[a] przez skład orzekający wniosku do Trybunału Konstytucyjnego” o zbadanie zgodności z Konstytucją art. 61 ust. 4 u.o.t.p.TK należy zauważyć, że ani Konstytucja, ani przepisy u.o.t.p.TK nie przewidują takiej formy aktywności procesowej. Nie upoważniają także Trybunału do wszczęcia postępowania ex officio. W obowiązującym stanie prawnym z wnioskiem o zbadanie hierarchicznej zgodno-ści aktów prawnych mogą wystąpić do Trybunału wyłącznie podmioty określone w art. 191 ust. 1 pkt 1-5 ustawy zasadniczej. Każdy natomiast, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo na zasadach określonych w u.o.t.p.TK wystąpić do Trybunału ze skargą konstytucyjną (art. 79 ust. 1 Konstytucji). Mając powyższe na względzie, Trybunał stwierdza, że sformułowany przez skarżącego w zażaleniu wniosek nie wywołuje żadnych skutków procesowych. 3. Trybunał stwierdza, że zarzuty postawione w złożonym środku odwoławczym nie podważają odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej z powodu nieusunięcia jej braków formalnych. 3.1. W tym zakresie wywody przedstawione w zażaleniu koncentrują się na problemie zasadności wezwania skarżącego do doręczenia czterech egzemplarzy skargi podpisanej przez pełnomocnika oraz poinformowania, czy od ostatecznego orzeczenia został wniesiony nad-zwyczajny środek zaskarżenia. Wbrew temu co twierdzi skarżący, pisma procesowe dołączone do złożonej w Trybu-nale skargi, znajdujące się obecnie w aktach analizowanej sprawy, nie zostały podpisane przez umocowanego w sprawie pełnomocnika. Z uwagi więc na to, że nie spełniają wymogu formalnego, o którym mowa w art. 126 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 1550, ze zm.; dalej: k.p.c.) w związku z art. 36 u.o.t.p.TK, nie są one ani odpisami skargi konstytucyjnej złożonej w Trybunale 30 grudnia 2022 r., ani jej kopiami. Wymóg poinformowania przez wnoszącego skargę, czy od ostatecznego orzeczenia został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia, ma swoje źródło w art. 53 ust. 1 pkt 6 u.o.t.p.TK. Posłużenie się przez ustawodawcę sformułowaniem „skarga zawiera” każe przy-jąć, że powyższy wymóg ma charakter obligatoryjny. Z kolei użyty w art. 53 ust. 1 pkt 6 u.o.t.p.TK zwrot „został wniesiony” świadczy o tym, że jego zakres podmiotowy nie obejmu-je tylko występującego ze skargą konstytucyjną, lecz także podmioty legitymowane do wnie-sienia nadzwyczajnego środka zaskarżenia na podstawie przepisów szczególnych (tj. Rzecz-nika Praw Obywatelskich i Prokuratora Generalnego). Mając powyższe na względzie, Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że wezwanie skar-żącego do usunięcia braków formalnych wskazanych w punkcie 4 i 5 zarządzenia z 12 kwiet-nia 2022 r. było uzasadnione. Skoro skarżący ich nie usunął w ustawowym terminie, to Try-bunał, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK, prawidłowo odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. 4. Trybunał Konstytucyjny nie uwzględnił także pozostałych zarzutów sformułowa-nych w zażaleniu. 4.1. Skarżący nie zakwestionował w złożonym środku odwoławczym ustaleń Trybu-nału co do braku tożsamości podstawy prawnej orzeczenia wydanego w jego sprawie (tj. po-stanowienia Sądu Apelacyjnego w B. z 10 sierpnia 2022 r., sygn. akt […]) i przedmiotu za-skarżenia (tj. art. 101 i art. 102 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w spra-wach cywilnych; obecnie: Dz. U. z 2023 r. poz. 1144, ze zm.; dalej: u.k.s.c. i art. 3941a k.p.c.). Podniósł natomiast, że przedmiotem skargi może być każdy przepis „użyty w toku postępo-wania przez Sąd zarówno I jak i II instancji”. Formułując powyższą tezę, skarżący nie wziął OTK ZU B/2023 Ts 6/23 poz. 303 4 jednak pod uwagę tego, że orzeczenie, w którym znalazły zastosowanie zakwestionowane w skardze konstytucyjnej przepisy (tj. postanowienie Sądu Okręgowego w O. z 8 listopada 2021 r., sygn. akt […]), prawomocnie zakończyło postępowanie w sprawie wniosku o zwol-nienie od kosztów sądowych. W związku z tym wyczerpało drogę prawną, o której mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK. Nie jest zatem rozstrzygnięciem wydanym w toku postępowania. Orzeczenie, w związku z którym skarżący wniósł skargę do Trybunału, oddaliło natomiast zażalenie na zarządzenie Przewodniczącego Sądu Okręgowego o zwrocie nieopłaconego po-zwu. Z tego wynika, że Sąd Apelacyjny nie rozstrzygał w kwestii zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych (art. 101 i art. 102 u.k.s.c.), nie rozpatrywał także zażalenia poziomego (art. 3941a k.p.c.). 4.2. Za niezasadny należy uznać sformułowany w zażaleniu zarzut, jakoby na etapie wstępnej kontroli Trybunał dokonał merytorycznej oceny skargi (w zakresie art. 130 § 1 k.p.c.). Zdaniem składu rozpoznającego zażalenie Trybunał Konstytucyjny nie przekroczył granic wstępnej kontroli skargi konstytucyjnej. Skarżący zdaje się nie dostrzegać, że ustawo-dawca precyzyjnie określił warunki formalne wniesienia skargi konstytucyjnej (art. 44 ust. 1, art. 53 oraz art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK), a na Trybunał Konstytucyjny nałożył obowiązek zbada-nia, czy zostały one spełnione (art. 61 ust. 1 u.o.t.p.TK). Jednym z tych wymogów jest prze-widziany w art. 79 Konstytucji i potwierdzony w art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK warunek uza-sadnienia zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu norma-tywnego ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, z powołaniem argu-mentów lub dowodów na jego poparcie. Rozpatrywana skarga została poddana procedurze kontrolnej, a jej wynik okazał się negatywny dla skarżącego – Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że skarżący nie uzasadnił zarzutu niekonstytucyjności art. 130 § 1 k.p.c. Powyższa ocena nie ma charakteru merytorycznego, nie dotyczy bowiem zgodności art. 130 § 1 k.p.c. z art. 30 w związku z art. 77 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1; art. 47 w związku z art. 77 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2; art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 2 Konstytucji. Mając powyższe na względzie, Trybunał Konstytucyjny nie uwzględnił zażalenia.