Ts 61/18

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 27 lutego 2020 r. Pozycja 74 POSTANOWIENIE z dnia 19 grudnia 2019 r. Sygn. akt Ts 61/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Krystyna Pawłowicz – przewodniczący i sprawozdawca Stanisław Piotrowicz Julia Przyłębska, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z 26 sierpnia 2019 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej J.W., p o s t a n a w i a: uwzględnić zażalenie i nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE W sporządzonej przez radcę prawnego i wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 12 kwietnia 2018 r. (data nadania) skardze konstytucyjnej J.W. (dalej: skarżący) zarzucił nie-zgodność: po pierwsze, art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postę-powaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w zakresie, w jakim nakłada na stronę obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść ja-kichkolwiek kosztów postępowania bez ustanowienia obiektywnych, jednoznacznych i wią-żących sąd kryteriów oceny sytuacji materialnej strony, z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 i preambułą Konstytucji, wskazując naruszenie zasady poprawnej legislacji oraz zasady rze-telności działania instytucji publicznych; po drugie, art. 276 w związku z art. 175 § 1 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 245 § 1-3 p.p.s.a. w zakresie, w jakim na-kłada na stronę wymóg wniesienia skargi o wznowienie postępowania sporządzonej i podpi-sanej przez adwokata lub radcę prawnego, jednocześnie nie gwarantując stronie prawa do uzyskania zwolnienia od kosztów w zakresie całkowitym lub częściowym, a w konsekwencji uzyskania pomocy prawnej według obiektywnych, jednoznacznych i wiążących sąd kryteriów oceny jej sytuacji materialnej, z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 i preambułą Konstytucji, wskazując naruszenie zasady poprawnej legislacji oraz zasady rzetelności działania instytucji publicznych. Skarżący zarzuca zaskarżonym przepisom brak jasnej regulacji kryteriów oceny sytu-acji materialnej strony, która gwarantowałaby skarżącemu pomoc zawodowego pełnomocnika OTK ZU B/2020 Ts 61/18 poz. 74 2 do zainicjowania postępowania wznowieniowego oraz brak obiektywnych i jednoznacznych kryteriów ubiegania się o tę pomoc. Postanowieniem z 26 sierpnia 2019 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 16 września 2019 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze kon-stytucyjnej. Trybunał Konstytucyjny w zakresie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stwierdził, że zarzut przedstawiony w skardze konstytucyjnej jest „z jednej strony polemiką skarżącego z uzyska-nym rozstrzygnięciem sądowym, a z drugiej rodzajem postulatu legislacyjnego, którego Try-bunał nie może być właściwym adresatem”. Uzasadnienie ponadto „nie uprawdopodabnia naruszenia przysługującego skarżącemu konstytucyjnego prawa do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez niezawisły sąd”, a skarga w tym zakresie „sprowadza się do kwestionowania jednostkowego, niekorzystnego dla skarżącego rozstrzygnięcia sądowego wydanego w przedmiocie ustanowienia pełnomocnika z urzędu celem wniesienia skargi o wznowienie postępowania”. Skarga dotycząca art. 276 w związku z art. 175 § 1 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 245 § 1-3 p.p.s.a. nie spełnia zdaniem Trybunału, po-dwójnej kwalifikacji z art. 79 ust. 1 Konstytucji, a „zarzut niezgodności (…) z odniesionym do niego wzorcem kontroli jest bezzasadny”. Na powyższe postanowienie skarżący złożył 23 września 2019 r.– w ustawowym ter-minie – zażalenie. Zarzucił w nim niewłaściwą wykładnię art. 79 ust. 1 Konstytucji przez stwierdzenie, że postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 września 2017 r. (sygn. akt […]), odrzucające wniosek o wznowienie postępowania z powodu braku profesjo-nalnego pełnomocnika, nie stanowi orzeczenia ostatecznego, „podczas gdy postanowienie to jest orzeczeniem ostatecznym od którego nie przysługuje żaden środek odwoławczy”. Zarzu-cił ponadto wadliwe uznanie, że skarga konstytucyjna nie spełnia wymogów formalnych w zakresie naruszenia konstytucyjnych wolności i praw skarżącego. W jego ocenie, uprawdo-podobnił on naruszenie prawa do ochrony sądowej. Z powodu braku jasnych kryteriów w przepisach, nie otrzymał prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Skarżący wskazał również, że ustawodawca wymaga reprezentacji przez zawodowego peł-nomocnika w celu złożenia wniosku o wznowienie postępowania, ale jednocześnie nie gwa-rantuje zapewnienia takiej pomocy oraz nie określa jasnych kryteriów ubiegania się o pomoc w tym zakresie. Skarżący wniósł o nadanie dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. TK), skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Kon-stytucyjnego o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Trybunał rozpatruje zażalenie w składzie trzech sędziów na posiedzeniu niejawnym. Rozpoznając zażalenie bada zakwestionowane postanowienie pod kątem prawidłowego zidentyfikowania w nim przesła-nek odmowy nadania skardze dalszego biegu. 2. Trybunał stwierdza, że zarzuty sformułowane w zażaleniu pozwalają na jego uwzględnienie. 3. Skarżący podnosi, że skarga konstytucyjna spełnia wymogi określone w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Zdaniem skarżącego, wydanie postanowienia o odrzuceniu skargi z powo-du uchybienia formalnego doprowadziło do naruszenia jego prawa do sądu. Wskazuje, że postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) z 7 września 2017 r. (sygn. akt […]) w sprawie odmowy uchylenia lub zmiany decyzji, odrzucające skargę o wznowienie OTK ZU B/2020 Ts 61/18 poz. 74 3 postępowania sądowego, jest ostatecznym orzeczeniem w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytu-cji, a źródłem naruszenia była treść art. 276 w związku z art. 175 § 1 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 245 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowa-niu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm.; dalej: p.p.s.a.). 4. Trybunał stwierdza, że przedłożone przez skarżącego postanowienie NSA w prze-dmiocie odrzucenia skargi o wznowienie postępowania sądowego jest orzeczeniem ostatecz-nym o wolnościach i prawach skarżącego w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. Skarżące-mu nie przysługuje już bowiem żaden środek odwoławczy od orzeczenia. Postanowienie to wprawdzie nie zamyka prawa do ponownego wniesienia skargi o wznowienie postępowania w terminie przewidzianym ustawą, jednak w zakresie wskazanego prawa do sądu zaskarżony przepis odbiera możliwość wniesienia skargi bez realizacji obowiązku skorzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący wskazał na wymóg formalny zawarty w art. 276 w związku z art. 175 § 1 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 245 § 1-3 p.p.s.a., który pozbawia go uprawnienia do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. Odrzuce-nie skargi o wznowienie postępowania jest rozstrzygnięciem o charakterze formalnym. Po-twierdza ona obowiązywanie normy ograniczającej uprawnienie do wznowienia postępowa-nia ze względu na brak profesjonalnego pełnomocnika. Uprawdopodabnia tym samym zajście zdarzenia, które – w ocenie skarżącego – stanowi naruszenie jego praw podmiotowych. Try-bunał na etapie kontroli wstępnej powstrzymuje się natomiast od oceny, czy wskazane przez skarżącego wzorce konstytucyjne obejmują prawo do wznowienia postępowania. 5. Skarżący podnosi ponadto, że w zakresie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uprawdopodob-nił naruszenie swego konstytucyjnego prawa do sądu, a jako źródło naruszenia wskazał treść tego przepisu. Wskazuje w tym względzie na postanowienie NSA z 26 października 2017 r. (sygn. akt. […]), jako na ostateczne orzeczenie o jego prawach, utrzymujące w mocy odmowę przyznania prawa pomocy. Brak jasnych kryteriów w przepisie dotyczącym przyznania prawa pomocy doprowadził do jej odmowy, co – zdaniem skarżącego – naruszyło zasadę zaufania do państwa. Dodatkowo skarżący podkreślił, że w innym postępowaniu, w zbliżonym czasie, na podstawie takiego samego wniosku o źródłach dochodu, ten sam sąd przyznał prawo po-mocy skarżącemu. Przepis uzależnia więc – jego zdaniem – przyznanie stronie postępowania tego prawa od wykazania, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania, jednocze-śnie nie wskazując obiektywnych kryteriów oceny sytuacji materialnej strony. 6. Trybunał stwierdza, że argumentacja przedstawiona w zażaleniu pozwala na uzna-nie, że skarżący uprawdopodobnił naruszenie wskazanych w skardze praw i obowiązków. W wypadku rozpatrywanej skargi konstytucyjnej – zdaniem Trybunału – zachodzą wątpliwo-ści uzasadniające konieczność merytorycznego rozpoznania podniesionych w niej zarzutów. Mając na uwadze powyższe ustalenia, Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 ust. 8 u.o.t.p.TK – uwzględnił zażalenie i nadał dalszy bieg skardze konstytucyjnej.