Ts 62/17

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 25 czerwca 2019 r. Pozycja 122 POSTANOWIENIE z dnia 9 kwietnia 2019 r. Sygn. akt Ts 62/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Pszczółkowski  przewodniczący i sprawozdawca Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz Stanisław Rymar, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z 25 października 2018 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej M.J., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 13 marca 2017 r. (data nadania), sporządzonej przez peł-nomocnika, M.J. (dalej: skarżący) wniósł o uznanie, że: 1) art. 406 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (ów-cześnie: Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; da-lej: k.p.c.) w zakresie, w jakim w postępowaniu przed sądem drugiej instancji – w sytuacji, gdy o wznowieniu postępowania orzeka po raz pierwszy ten sąd – nie stosuje się odpowiednio art. 394 § 1 k.p.c.; 2) art. 394 § 1 k.p.c. – w zakresie, w jakim nie stosuje się go w postępowaniu przed sądem drugiej instancji, w sytuacji, gdy o wznowieniu postępowania orzeka po raz pierwszy ten sąd z: a) art. 406 k.p.c., b) postępowaniem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sytuacji, gdy o odmowie ustanowienia go po raz pierwszy orzeka sąd drugiej instancji – są niegodne z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 64 ust. 2 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 176 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konsty-tucji. Postanowieniem z 25 października 2018 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Stwierdził, że zakwestionowane przez skarżącego przepisy – w zakresie określonym w skardze – nie były podstawą wydania żadnego ze wska-zanych przez niego orzeczeń. Skarżący – przed wystąpieniem ze skargą konstytucyjną – nie wykorzystał ponadto zwykłych środków zaskarżenia. OTK ZU B/2019 Ts 62/17 poz. 122 2 W zażaleniu skarżący wniósł o nadanie skardze dalszego biegu. Wskazał, że – zgodnie z art. 31 ust. 2 w związku z art. 79 ust. 1 Konstytucji – nie można uzależniać prawa do skorzystania z określonych praw i wolności (w tym z prawa do wniesienia skargi konstytucyjnej) od wykonania czynności nieprzewidzianej przez prawo. Zdaniem skarżącego, Trybunał domaga się wyczerpania nieistniejącej drogi prawnej, co jest działaniem contra legem. Zgodnie bowiem z art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.), skarga konstytucyjna może być wniesiona po wyczerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana. Niezależnie od tego, skarżący podniósł, że w każdym z postępowań, które były podstawą wniesienia skargi konstytucyjnej, wyczerpał „tryb międzyinstancyjny wnosząc środek zaskarżenia”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK), skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym. Na tym etapie bada on w szczególności, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdzono istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. Innymi słowy bada, czy – w świetle wiedzy posiadanej w momencie wydania postanowienia – prawidłowo ocenił spełnienie przez skarżącego ustawowych przesłanek wystąpienia ze skargą konstytucyjną. 2. Trybunał Konstytucyjny uznaje, że postanowienie o odmowie nadania rozpatrywa-nej skardze konstytucyjnej dalszego biegu jest prawidłowe, a zarzuty sformułowane w zaża-leniu nie zasługują na uwzględnienie. 3. Trybunał przypomina, że skarżący w zażaleniu na postanowienie o odmowie nada-nia skardze konstytucyjnej dalszego biegu powinien wskazać argumentację podważającą usta-lenia poczynione w zaskarżonym orzeczeniu. Jako ostateczne rozstrzygnięcia w sprawie skarżący wskazał dwa postanowienia Sądu Okręgowego w K. (dalej: Sąd Okręgowy): z 23 stycznia 2017 r. (sygn. akt […]) oraz z 24 sty-cznia 2017 r. (sygn. akt […]). W obu sprawach Sąd Okręgowy odrzucił skargi o wznowienie postępowania. Pomimo, że zarzut skarżącego związany był z prawem do zaskarżenia wyżej wskaza-nych orzeczeń to nie przedstawił on żadnego orzeczenia, w którym stwierdzono by, że prawo to faktycznie mu nie przysługuje. Trybunał słusznie zatem uznał, że nie jest uprawniony do stwierdzenia, czy skarżący miał prawo wnieść zażalenie lub inny środek zaskarżenia – czy to na podstawie zakwestionowanych przepisów, czy na podstawie art. 3941 § 1 (ówcześnie: Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; dalej: k.p.c.) i odmówił nadania skardze dalszego biegu. Dopiero w zażaleniu skarżący przedstawił argumentację dotyczącą wyczerpania drogi prawnej w odniesieniu do każdego ze wskazanych przez siebie orzeczeń. Argumentacja ta nie zasługuje jednak na uwzględnienie. W przypadku postanowienia Sądu Okręgowego z 23 stycznia 2017 r. (sygn. akt […]) skarżący wniósł środek odwoławczy nieprzewidziany przez ustawę, który następnie został odrzucony postanowieniem tego sądu z 22 grudnia 2017 r. (sygn. akt […]). Skarżący uzyskał OTK ZU B/2019 Ts 62/17 poz. 122 3 ostateczne rozstrzygnięcie dopiero po wniesieniu skargi konstytucyjnej (13 marca 2017 r.). W tym zakresie skarga była więc przedwczesna. Z kolei w stosunku do postanowienia Sądu Okręgowego z 24 stycznia 2017 r. (sygn. akt […]) – skarżący wniósł środek odwoławczy nieprzewidziany przez ustawę, odrzucony postanowieniem tego sądu z 22 lutego 2017 r. (sygn. akt […]). Trybunał stwierdza, że skarżą-cy w skardze konstytucyjnej pominął ten fakt. Przypomina zatem, że to na skarżącym spo-czywa ciężar wykazania naruszenia jego konstytucyjnych praw i wolności. Jeżeli skarżący nie dochował należytej staranności i nie dołączył do skargi konstytucyjnej orzeczeń potwierdza-jących spełnienie wymogów wynikających z art. 53 u.o.t.p. TK, to ponosi wówczas negatyw-ne konsekwencje w postaci odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Ostatnim z przywołanych przez skarżącego orzeczeń jest postanowienie Sądu Apela-cyjnego w Warszawie z 19 stycznia 2016 r. (sygn. akt […], w zażaleniu błędne oznaczone jako […]), odrzucające zażalenie na postanowienie z 27 listopada 2015 r. (sygn. akt […]) o odrzuceniu zażalenia na postanowienie z 5 października 2015 r. (sygn. akt […]) w przed-miocie wniosku powoda o stanowienie pełnomocnika z urzędu. Skoro skarżący kwestionuje brak możliwości zaskarżenia postanowienia o odmowie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, to trzeba stwierdzić, że do ewentualnego naruszenia konstytucyjnych wolności i praw skarżą-cego doszło w postanowieniu z 27 listopada 2015 r. (sygn. akt […]), nie zaś w postanowieniu z 19 stycznia 2016 r. (sygn. akt […]). Sąd Apelacyjny wskazał bowiem w nim jedynie, że niedopuszczalne jest zażalenie na postanowienie o odrzuceniu zażalenia, a nie zażalenie na postanowienie o odmowie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Mając powyższe na uwadze, należy uznać, że argumentacja skarżącego dotycząca wy-czerpania drogi prawnej nie zasługuje na uwzględnienie. 4. Niezależnie od powyższego Trybunał przypomina, że naruszenie wolności i praw, o których mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji, powinno mieć charakter osobisty oraz bezpo-średni. W zaskarżonym postanowieniu Trybunał nie wskazał – wbrew ocenie wyrażonej w zażaleniu – że warunkiem wystąpienia ze skargą konstytucyjną jest wniesienie nieistnieją-cego środka prawnego. Wskazał natomiast, że warunkiem tym jest wyczerpanie przez skarżą-cego drogi prawnej, gdy droga ta jest przewidziana. Trybunał wielokrotnie podkreślał bo-wiem, że ze względu na charakter skargi konstytucyjnej jako ultimae rationis w systemie ochrony konstytucyjnych wolności lub praw jednostki, warunkiem dopuszczalności jej mery-torycznego rozpoznania jest między innymi wykazanie przez skarżącego staranności w trosce o zabezpieczenie jego interesów prawnych przed wniesieniem skargi. Skarga konstytucyjna – co wymaga szczególnego podkreślenia – nie może być bowiem wykorzystywana jako in-strument służący korygowaniu zaniedbań popełnionych w postępowaniu poprzedzającym jej wniesienie (zob. postanowienie z 22 lipca 2014 r., sygn. SK 28/12, OTK ZU nr 7/A/2014, poz. 87 oraz przytoczone tam orzecznictwo). Brak takiej staranności jest w orzecznictwie oceniany jako przyczynienie się przez skarżącego do ukształtowania jego sytuacji prawnej. 5. W związku z powyższym Trybunał Konstytucyjny nie uwzględnił zażalenia.