Ts 62/20

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 9 kwietnia 2021 r. Pozycja 70 POSTANOWIENIE z dnia 19 sierpnia 2020 r. Sygn. akt Ts 62/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jakub Stelina, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.F. w sprawie zgodności: art. 386 § 4 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) w zakresie, w jakim przyjmuje, że „istotą sprawy jest tylko żądanie pozwu (wniosku w sprawie nieprocesowej)” z art. 45 ust. 1 i art. 78 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 30 marca 2020 r. (data nadania) M.F. (dalej: skarżący), reprezentowany przez radcę prawnego ustanowionego pełnomocnikiem z wyboru, wystąpił z żądaniem na tle następującego stanu faktycznego. Postanowieniem z 19 października 2018 r. (sygn. akt […]) Sąd Rejonowy w T. X Wy-dział Cywilny (dalej: Sąd Rejonowy) ustanowił na nieruchomości skarżącego (tj. działce […], zapisanej w księdze wieczystej KW […]) służebność drogi koniecznej na rzecz każdoczesne-go właściciela sąsiadującej działki (o nr […] zapisanej w księdze wieczystej […]), która nie ma dostępu do drogi publicznej. Zasądził od wnioskodawców – właścicieli działki o nr […] – kwotę 420 zł na rzecz skarżącego, a także rozstrzygnął o kosztach postępowania. Od powyż-szego orzeczenia skarżący wniósł apelację. Postanowieniem z 24 maja 2019 r. (sygn. akt […], […]) Sąd Okręgowy w T. VIII Wydział Cywilny Odwoławczy (dalej: Sąd Okręgowy), na podstawie art. 386 § 4 w związku z art. 13 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.; dalej: k.p.c.), uchylił postanowienie Sądu Rejonowego i przeka-zał sprawę do ponownego rozpoznania temu sądowi, któremu pozostawił też rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej. Na powyższe orzeczenie zażalenie wnieśli wnioskodawcy. OTK ZU B/2021 Ts 62/20 poz. 70 2 Postanowieniem z 17 października 2019 r. (sygn. akt […]) Sąd Najwyższy uchylił za-skarżone postanowienie, pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażalenio-wego orzeczeniu kończącemu postępowanie w sprawie. Zarządzeniem z 17 czerwca 2020 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 29 czerwca 2020 r.) sędzia Trybunału Konstytucyjnego wezwał skarżącego do usunięcia bra-ków formalnych skargi konstytucyjnej przez wskazanie, które wolności lub prawa skarżące-go, wyrażone w art. 45 ust. 1 i art. 78 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji i w jaki sposób – jego zdaniem – zostały naruszone przez zakwestionowany w skardze art. 386 § 4 k.p.c.; nadesłanie pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej, a także reprezentowania skarżącego w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym; odpisów (albo kopii poświadczonych przez pełnomocnika skarżącego za zgodność z orygina-łami) postanowień: Sądu Rejonowego z 19 października 2018 r. (sygn. akt […]), Sądu Okrę-gowego z 24 maja 2019 r. (sygn. akt […]; […]) oraz Sądu Najwyższego z 17 października 2019 r. (sygn. akt […]), czterech kopii postanowienia Sądu Rejonowego z 19 października 2018 r., oryginału dokumentu (albo kopii poświadczonej przez pełnomocnika za zgodność z oryginałem wraz z czterema kopiami) stanowiącego dowód doręczenia skarżącemu posta-nowienia Sądu Najwyższego z 17 października 2019 r. Skarżący został także zobowiązany do poinformowania, czy od orzeczenia Sądu Najwyższego z 17 października 2019 r. został wnie-siony nadzwyczajny środek zaskarżenia. W piśmie procesowym z 3 lipca 2020 r. (data nadania) skarżący odniósł się do zarzą-dzenia. Skarżący twierdzi, że na skutek zastosowania przez Sąd Najwyższy zakwestionowa-nego w skardze konstytucyjnej art. 386 § 4 k.p.c. doszło do naruszenia przysługującego mu prawa do rozpatrzenia sprawy przez właściwy sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Podkreślił bo-wiem, że „sprawę rozpatruje merytorycznie na nowo Sąd Okręgowy, zastępując (czy wyrę-czając) Sąd Rejonowy, który miał tę sprawę rozpatrywać na nowo po uchyleniu jego posta-nowienia i który – jako będący dla tej sprawy sądem pierwszoinstancyjnym ustrojowo – jest sądem właściwym do jej merytorycznego rozpatrywania na nowo”. Skarżący zauważa ponad-to, że „skoro sprawę merytorycznie rozpatruje Sąd Okręgowy, to postępowanie w sprawie jest postępowaniem jednoinstancyjnym. Sąd ten pozostaje bowiem formalnie dla tej sprawy są-dem drugoinstancyjnym ustrojowo, a to skutkuje tym, iż od jego orzeczeń stronom nie przy-sługują środki odwoławcze. W tym strony nie będą mogły złożyć apelacji od orzeczenia meri-ti tego sądu, którym sąd ten rozstrzygnie wniosek o ustanowienie służebności drogowej, po-nieważ przepisy k.p.c. przyznają prawo do apelacji od orzeczenia sądu, który jest w danej sprawie ustrojowo sądem pierwszoinstancyjnym, a takim dla omawianej sprawy jest Sąd Re-jonowy”. W związku z tym – jak zarzucił skarżący –zastosowanie przez Sąd Najwyższy art. 386 § 4 k.p.c. spowodowało, że doszło do naruszenia prawa „do środka odwoławczego od rozstrzygnięcia meriti (rozstrzygnięcia wniosku o ustanowienie służebności drogowej), jakie zostanie podjęte w tej sprawie (…)” (art. 78 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, lub gdy braki formalne nie zostały usunięte w ustawowym terminie. OTK ZU B/2021 Ts 62/20 poz. 70 3 Jednym z warunków wniesienia skargi do Trybunału, wynikającym z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jest wydanie na podstawie zaskarżonego aktu normatywnego wyroku, decyzji lub innego rozstrzygnięcia, w którym orzeczono ostatecznie o konstytucyjnych wolnościach, prawach lub obowiązkach skarżącego. Wprawdzie przedmiotem kontroli w postępowaniu skargowym jest zgodność z Konstytucją objętego skargą aktu normatywnego, niemniej wcze-śniejsze podjęcie „ostatecznego orzeczenia” przez sąd bądź organ administracji publicznej stanowi warunek sine qua non zainicjowania tej formy kontroli przed Trybunałem Konstytu-cyjnym. Wynika to z przyjętej przez polskiego ustrojodawcę konstrukcji skargi konstytucyj-nej, zgodnie z którą instytucja ta służy uruchomieniu postępowania o charakterze nadzwy-czajnym i subsydiarnym w stosunku do innych środków i procedur ochrony konstytucyjnych praw i wolności skarżącego. W związku z tym art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK stanowi, że skarga konstytucyjna może być wniesiona po wyczerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewi-dziana, w ciągu 3 miesięcy od dnia doręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecz-nej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia. Niedochowanie powyższego warunku powoduje, że wydanie przez Trybunał Konstytucyjny merytorycznego orzeczenia jest niedopuszczalne (zob. postanowienie TK z 31 stycznia 2012 r., sygn. Ts 52/11, OTK ZU nr 2/B/2012, poz. 204). Naruszenie swych konstytucyjnych praw skarżący łączy z postanowieniem Sądu Naj-wyższego z 17 października 2019 r. (sygn. akt […]). Trybunał stwierdza, że wprawdzie roz-strzygnięcie to zostało wydane na podstawie zakwestionowanego w skardze art. 386 § 4 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.), nie jest ono jednak orzeczeniem, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konsty-tucji i w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK. Należy zauważyć, że skoro uchyla ono zaskarżone postano-wienie Sądu Okręgowego, a tym samym przekazuje sprawę temu sądowi do ponownego roz-poznania, to tym samym – co podkreśla zresztą sam skarżący – nie kończy prawomocnie postępowania z wniosku o ustanowienie służebności drogowej. Analizowana skarga konstytucyjna – jako przedwczesna – nie spełnia więc podstawo-wego wymogu wynikającego z art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanego w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK. Powyższa okoliczność jest – zgodnie z art. 64 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK – podstawą odmowy nadania rozpatrywanej skardze konstytucyjnej dalszego biegu. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.