Ts 65/19

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 28 kwietnia 2023 r. Pozycja 136 POSTANOWIENIE z dnia 12 września 2019 r. Sygn. akt Ts 65/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Zielonacki, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej V.F., K.F. w sprawie zgodności: 1) art. 292 w związku z art. 172, art. 285 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2017 r. poz. 459, ze zm.) w zakresie, w jakim „stanowią one podstawę prawną nabycia w drodze zasiedzenia przed 3 sierpnia 2008 r. służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu na rzecz Polskich Sieci Elektroenergetycznych S.A. w Konstancinie-Jeziornej”, z: a) art. 64 ust. 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Pol-skiej; b) art. 64 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji; c) art. 21 ust. 1 Konstytucji; d) art. 2 Konstytucji; e) art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawo-wych wolności sporządzonego w Paryżu dnia 20 marca 1952 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175), 2) art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłasz-czania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64, ze zm.) w zakresie, w jakim wyłącza on możliwość nabycia służebności przesyłu na zasadzie art. 3051 i art. 3052 § 2 ustawy – Kodeks cywilny, z: a) art. 64 ust. 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji; b) art. 64 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji; c) art. 21 ust. 1 Konstytucji; d) art. 2 i art. 7 Konstytucji, p o s t a n a w i a: 1) odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej w zakresie badania zgodności art. 292 w związku z art. 172, art. 285 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2017 r. poz. 459, ze zm.) w zakresie, w jakim „stanowią one podstawę prawną nabycia w drodze zasiedzenia przed 3 sierpnia 2008 r. służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu na rzecz Polskich Sieci Elektroe-nergetycznych S.A. w K.”, z: art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw czło- OTK ZU B/2023 Ts 65/19 poz. 136 2 wieka i podstawowych wolności sporządzonego w Paryżu dnia 20 marca 1952 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175), 2) nadać dalszy bieg skardze konstytucyjnej w pozostałej części. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 25 kwietnia 2019 r. (data nadania) V.F. i K.F. (dalej: skarżący), reprezentowani przez radcę prawnego, wystąpili z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego: Sąd Rejonowy w N. postanowieniem z 30 kwietnia 2018 r. (sygn. akt […]) oddalił wniosek skarżących złożony na podstawie art. 3051 i art. 3052 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2017 r. poz. 459, ze zm., dalej: k.c.) o odpłatne ustano-wienie służebności przesyłu dotyczącej nieruchomości położonych w R. w postaci: – działki ewidencyjnej nr 12/10, stanowiącej własność skarżących, dla której Sąd Re-jonowy w N. prowadzi księgę wieczystą nr […] na rzecz przedsiębiorcy Polskie Sieci Elek-troenergetyczne Operator S.A. z siedzibą w K. (dalej: PSE S.A.), której treścią jest znoszenie istnienia na nieruchomości obciążonej w przestrzeni nad powierzchnią nieruchomości urzą-dzeń przesyłowych w postaci naziemnej linii elektroenergetycznej wysokiego napięcia 220 kV oraz prawa korzystania z nieruchomości obciążonej w zakresie niezbędnym do dokony-wania konserwacji, remontów, modernizacji urządzeń przesyłowych lub ich instalacji, – działek ewidencyjnych nr 13/2, 13/3, stanowiących własność K.F. (skarżącego), dla których Sąd Rejonowy w N. prowadzi księgę wieczystą nr […] na rzecz przedsiębiorcy – PSE S.A., której treścią jest znoszenie na nieruchomości obciążonej w przestrzeni nad powierzch-nią nieruchomości urządzeń przesyłowych: działka nr 13/2 – linia elektroenergetyczna wyso-kiego napięcia 220 kV z jednym słupem, działka nr 13/3 – linia elektroenergetyczna wysokie-go napięcia 220 kV oraz prawa korzystania z nieruchomości obciążonej w zakresie niezbęd-nym do dokonywania konserwacji, remontów, modernizacji urządzeń przesyłowych lub ich instalacji. W uzasadnieniu postanowienia Sąd Rejonowy w N. podał, że 15 grudnia 2000 r. do-szło do zasiedzenia służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu na działce nr 12/10 przez poprzednika prawnego PSE S.A. Natomiast działki nr 13/2 i 13/3 zostały objęte decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z 24 sierpnia 1965 r. (znak: […]), wydaną na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64, ze zm., dalej: u.z.t.w.n.). Decyzją tą przyznano poprzednikowi prawnemu PSE S.A. uprawnienie do korzystania z nieruchomości poprzez posadowienie urządzeń przesyłowych. Sąd zastrzegł, że wykonywanie uprawnień w zakresie wynikającym z decyzji wydanej na podstawie podanej podstawy prawnej nie prowadzi do nabycia przez zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu. Decyzja ta prowadzi do wywłaszcze-nia właściciela nieruchomości przez trwałe ograniczenie jego prawa. 2. Postanowieniem z 25 stycznia 2019 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w O. (dalej: Sąd Okręgowy) oddalił apelację skarżących wniesioną od postanowienia Sądu Rejonowego w N. (dalej: Sąd Rejonowy) z 30 kwietnia 2018 r. (sygn. akt […]). Sąd Okręgowy uznał za prawidłowe stanowisko Sądu pierwszej instancji dotyczące działki nr 12/10 uwzględniające – podniesiony przez PSE S.A. – zarzut zasiedzenia służebno-ści o treści odpowiadającej służebności przesyłu z uwagi na wystąpienie wszystkich przesła-nek zasiedzenia takiej służebności oraz zachowanie przesłanki upływu oznaczonego w usta-wie czasu. Sąd Okręgowy podzielając jednolity pogląd judykatury uznał, że posiadanie słu- OTK ZU B/2023 Ts 65/19 poz. 136 3 żebności przez przedsiębiorstwo państwowe, polegającej na korzystaniu z urządzeń energe-tycznych posadowionych na cudzej nieruchomości, jest posiadaniem w rozumieniu art. 352 k.c. i może prowadzić do zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej służebności przesyłu na podstawie art. 292 k.c. w związku z art. 172 k.c. Uznał również, że państwowe przedsiębiorstwo przesyłowe także w okresie do 1 lutego 1989 r. uznaje się za samoistnego posiadacza nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności gruntowej (art. 352 k.c.). Sąd Okręgowy, powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, za chybiony uznał zarzut skarżących kwestionujący możliwość nabycia przez zasiedzenie – przed wprowadze-niem do Kodeksu cywilnego szczególnych uregulowań dotyczących służebności przesyłu (tj. przed 3 sierpnia 2008 r., czyli datą wejścia w życie przepisów art. 3051 – 3054 k.c. o słu-żebności przesyłu, dodanych przez ustawę z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. Nr 116, poz. 731) – służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu na rzecz przedsiębiorcy, określanego mianem przedsiębiorcy przesyłowego. Sąd odwoławczy zauważył, że praktyka ukształtowana orze-czeniami Sądu Najwyższego, powołanymi w uzasadnieniu wydanego postanowienia, miała ze swej natury charakter interpretacyjny. Jej celem i rezultatem było ustalenie treści norm praw-nych – przepisów o służebnościach gruntowych – w odniesieniu do stanów faktycznych zwią-zanych z urządzeniami przesyłowymi. Praktyka ta miała charakter rekonstrukcyjny (odtwa-rzanie treści norm prawnych wynikających z przepisów), nie polegała zaś na tworzeniu pra-wa. Sąd Okręgowy stwierdził brak podstaw do podważenia dotychczasowego stanowiska Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych w zakresie dopuszczalności zasiedzenia słu-żebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu. Sąd drugiej instancji uznał także za prawidłowe stanowisko Sądu Rejonowego przesą-dzające o zasadności korzystania przez PSE S.A. z nieruchomości – składającej się z działek nr 13/2 i 13/3 – stosownie do uprawnienia, które zostało przyznane decyzją z 24 sierpnia 1965 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N., wydaną w trybie art. 35 u.z.t.w.n. Sąd Okręgowy dokonał przy tym – podobnego w treści do stwierdzenia Sądu pierwszej instancji – zastrzeżenia, że tytuł prawny do wykonywania uprawnień uzyskanych na podstawie wymie-nionej decyzji, nie prowadzi do nabycia przez zasiedzenie służebności gruntowej odpowiada-jącej treści służebności przesyłu. Decyzja ta prowadzi do wywłaszczenia właściciela nieru-chomości przez trwałe ograniczenie jego prawa. 3. Pismem z 25 kwietnia 2019 r. skarżący, reprezentowani przez radcę prawnego, wnieśli do Trybunału Konstytucyjnego, z zachowaniem ustawowego terminu, skargę konsty-tucyjną sporządzoną przez ustanowionego w sprawie pełnomocnika. W uzasadnieniu skargi konstytucyjnej skarżący zaznaczyli, że przedmiotem wątpliwo-ści konstytucyjnych w sprawie nie jest literalna treść zaskarżonych przepisów, lecz ich wy-kładnia przyjęta w orzecznictwie Sądu Najwyższego, która znajduje swoje odzwierciedlenie w orzeczeniach wydawanych przez sądy powszechne. Wykładnia ta narusza konstytucyjną zasadę ochrony prawa własności, zasady proporcjonalności, zasadę równości wobec prawa oraz zasadę demokratycznego państwa prawnego. 4. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 13 czerwca 2019 r. skarżący zostali wezwani do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez doręczenie: oryginału lub poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii pełnomocnictwa szczególnego upoważniającego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz do reprezentowania skarżących w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym, z dokładnym wskazaniem sprawy, do której zostało udzielone wraz z 5 odpisami; 5 kopii dokumentu wskazującego na datę doręczenia postanowienia Sądu Okręgowego w O. z 25 stycznia 2019 r. (sygn. akt […]) OTK ZU B/2023 Ts 65/19 poz. 136 4 oraz poinformowania, czy od postanowienia z 25 stycznia 2019 r. (sygn. akt […]) skarżący wnieśli skargę kasacyjną lub skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia bądź zwrócili się do Prokuratora Generalnego lub Rzecznika Praw Obywatelskich o wniesienie na ich rzecz skargi nadzwyczajnej. 5. W odpowiedzi na zarządzenie z 13 czerwca 2019 r. (doręczone stronie 8 lipca 2019 r.) pełnomocnik skarżących usunął w terminie braki formalne skargi konstytucyjnej, wyjaśniając w piśmie z 15 lipca 2019 r. (data nadania), że skarżący wnieśli skargę kasacyjną od postanowienia z 25 stycznia 2019 r. (sygn. akt […]), która w toku postępowania została cofnięta. Sąd Okręgowy w O. umorzył postępowanie kasacyjne. Do pisma załączono żądane pełnomocnictwo, jak również wymagane odpisy dokumentów. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona określone przez prawo wymagania oraz gdy nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK. 2. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł osta-tecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Z podanego przepisu Konstytucji wynika, że skarga konstytucyjna przysługuje tylko w wypadku, gdy zostały naruszone wolności lub prawa określone w Konstytucji. Zatem akty prawa międzynarodowego nie mogą stanowić wzorców kontroli w sprawie ze skargi konsty-tucyjnej. W związku z powyższym należało postanowić jak w pkt 1 sentencji, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK. 3. W pozostałym zakresie skarga konstytucyjna kwalifikuje się do rozpoznania mery-torycznego. Skargę konstytucyjną sporządził i wniósł radca prawny, który załączył do skargi stoso-wne pełnomocnictwo. Skarżący wyczerpali przysługującą im drogę prawną. Postanowienie Sądu Okręgo-wego w O. z 25 stycznia 2019 r. (sygn. akt […]) jest prawomocne i nie przysługuje od niego żaden zwykły środek zaskarżenia. Skarżący dochowali również terminu wniesienia skargi, zastrzeżonego w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK. Postanowienie Sądu Okręgowego w O. z 25 stycznia 2019 r. doręczono pełnomo-cnikowi skarżących 20 marca 2019 r., skarga konstytucyjna została zaś wniesiona 25 kwietnia 2019 r. Braki formalne zostały prawidłowo usunięte w przepisanym terminie. W ocenie Trybunału skarżący prawidłowo wskazali, które przysługujące im konstytu-cyjne prawa i w jaki sposób zostały – ich zdaniem – naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK), a także uzasadnili sformułowane w skardze zarzuty (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p. TK). Biorąc powyższe pod uwagę należało postanowić jak w pkt 2 sentencji, na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p. TK. OTK ZU B/2023 Ts 65/19 poz. 136 5 POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącym przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na pkt 1 postanowienia w terminie 7 dni od dnia jego doręczenia.