Ts 67/20

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 12 listopada 2020 r. Pozycja 366 POSTANOWIENIE z dnia 30 września 2020 r. Sygn. akt Ts 67/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Jędrzejewski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.R. w sprawie zgodności: 1) art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o za-pobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2019 r. poz. 1239, ze zm.) oraz § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 753, ze zm.) z art. 2, art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) art. 17 ust. 11 ustawy wymienionej w punkcie 1 niniejszego postanowienia w związku z § 5 rozporządzenia wymienionego w punkcie 1 z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji p o s t a n a w i a: nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 7 kwietnia 2020 r. (data nadania) M.R. (dalej: skarżący), reprezentowany przez adwokata ustanowionego pełnomocnikiem z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego. Postanowieniem z 10 marca 2016 r. (znak: […]) Wojewoda […] (dalej: Wojewoda): ‒ nałożył na skarżącego grzywnę w wysokości 300 zł i wezwał do jej uiszczenia w terminie 7 dni od dnia otrzymania postanowienia; ‒ wezwał skarżącego do wykonania obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym nr PPIS-[…] z 4 lutego 2016 r. (tj. poddania małoletniego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym), wystawionym przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w M. (dalej: PPIS w M.), w terminie 7 dni od dnia otrzymania postanowienia. Wojewoda ocenił, że nałożony na skarżącego obowiązek szczepienia wynikał wprost z art. 5 ust. 1 pkt 1b i ust. 2 oraz z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobiega-niu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (ówcześnie: Dz. U. z 2013 r. OTK ZU B/2020 Ts 67/20 poz. 366 2 poz. 947, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 1239, ze zm.; dalej: ustawa o zwalczaniu cho-rób zakaźnych) oraz z rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. Nr 182, poz. 1086; obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 753, ze zm.; dalej: rozporządzenie). Jednocześnie wskazał, że „[w]ysokość nałożonej grzywny mieści się w granicach określonych w art. 121 ustawy o postępowaniu egzekucyj-nym w administracji (s. 3 postanowienia). Od wymienionego postanowienia skarżący odwołał się do Ministra Zdrowia (dalej: Minister), który postanowieniem z 9 sierpnia 2016 r. (znak: MDP […]) utrzymał je w mocy. Zdaniem Ministra postępowanie egzekucyjne było prowadzone w sposób prawidłowy. Wska-zał, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec skarżącego zostało poprzedzone dorę-czeniem mu upomnienia PPIS w M. z 29 czerwca 2015 r. Minister podkreślił również, że wy-kaz obowiązkowych szczepień ochronnych i grupy osób, które są zobowiązane do poddania się tym szczepieniom, zostały określone w art. 17 ust. 1 ustawy o zwalczaniu chorób zakaź-nych oraz w rozporządzeniu. Wskazał, że „zgodnie z § 2 pkt 2 (…) rozporządzenia szczepie-nia przeciwko gruźlicy (do wykonania których u małoletniego E.R., [s]karżący został zobo-wiązany) są objęte obowiązkiem szczepień ochronnych” (s. 8 postanowienia). Skarżący złożył skargę na orzeczenie Ministra, którą Wojewódzki Sąd Administracyj-ny w W. oddalił wyrokiem z 18 sierpnia 2017 r. (sygn. akt […]). Od powyższego rozstrzygnięcia skarżący wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Są-du Administracyjnego, który oddalił ją wyrokiem z 5 grudnia 2019 r. (sygn. akt […]). Orze-czenie to – wskazane jako ostateczne rozstrzygnięcie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji – doręczono skarżącemu 13 lutego 2020 r. Zaskarżone przepisy – zdaniem skarżącego – naruszają prawo do prywatności oraz prawo do decydowania o swoim życiu osobistym (art. 47 Konstytucji), jak również zasadę dostatecznej określoności przepisów prawa (art. 2 Konstytucji). Stwierdził, że art. 68 ust. 4 Konstytucji nie przesądza o tym, czy środki zwalczania chorób epidemicznych powinny być stosowane na zasadzie dobrowolności czy też przymusu leczniczego. W ocenie skarżącego ograniczenie powyższych praw nie spełnia wymogu proporcjonalności, konieczności oraz nie nastąpiło na podstawie ustawy. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 16 lipca 2020 r. skarżącego we-zwano do usunięcia braków formalnych wniesionej skargi przez: 1) doręczenie oryginału lub odpisu poświadczonego za zgodność z oryginałem postanowienia Ministra Zdrowia z 9 sierp-nia 2016 r. (znak: MDP […]) wraz z czterema kopiami; 2) sprecyzowanie przedmiotu skargi wyjaśniając, czy są nim tylko wskazane w petitum przepisy – art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 oraz ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych; § 3 i § 5 rozporządzenia – czy także wskazana tam „[u]stawa o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym z dnia 30 listopada 2016 r. (Dz. U. z 2016 r. poz. 2072)”, a jeśli tak, to okre-ślenie które jej przepisy; 3) uzasadnienie, w jaki sposób (…) przepisy „[u]staw[y] o organiza-cji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym z dnia 30 listopada 2016 r. (Dz. U. z 2016 r. poz. 2072)” naruszają prawa lub wolności skarżącego określone w Konsty-tucji. W odpowiedzi na zarządzenie skarżący przesłał niezbędne dokumenty oraz wyjaśnił w piśmie procesowym z 28 lipca 2020 r. (data nadania), że „przedmiotem skargi są przepisy art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 17 ust. 1 oraz ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobiega-niu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz § 3 i § 5 rozporządzenia Mini-stra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych”. OTK ZU B/2020 Ts 67/20 poz. 366 3 Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postę-powania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona wymagania przewidziane w ustawie oraz nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK. W ocenie Trybunału skarga konstytucyjna spełnia przesłanki przekazania jej do mery-torycznego rozpoznania, ponieważ: 1) skargę sporządził adwokat, który przedłożył pełnomocnictwo szczególne do sporzą-dzenia i wniesienia tego środka prawnego, a także do reprezentowania skarżącego w postę-powaniu przed Trybunałem; 2) skarżący wyczerpał przysługującą mu drogę prawną, ponieważ od wyroku Naczel-nego Sądu Administracyjnego z 5 grudnia 2019 r. (sygn. akt […]) nie przysługuje żaden zwy-kły środek zaskarżenia; 3) dochowany został przewidziany w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK trzymiesięczny termin wniesienia skargi, gdyż ostateczne rozstrzygnięcie, w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego 13 lutego 2020 r., a skarga konstytucyjna zo-stała wniesiona do Trybunału Konstytucyjnego 7 kwietnia 2020 r. (data nadania); 4) prawidłowo określony został przedmiot kontroli, tj. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i cho-rób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2019 r. poz. 1239, ze zm.; dalej: ustawa o zwalczaniu chorób zakaźnych), § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obo-wiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 753, ze zm.; dalej: rozporządzenie) oraz art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych w związku z § 5 rozporządzenia. Przepisy te statuują obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym; 5) zakwestionowanym w skardze przepisom skarżący zarzucił naruszenie prawa do prywatności oraz prawa do decydowania o swoim życiu osobistym; 6) prawidłowo wskazano, w jaki sposób zakwestionowane w skardze przepisy naru-szają – jego zdaniem – powyższe prawa. Zarzucił bowiem, że wyłączają one możliwość pod-jęcia decyzji o odmowie przez osoby obowiązane do poddania się obowiązkowym szczepie-niom albo przez ich opiekunów prawnych lub faktycznych. Podniósł, że ograniczenie wyżej wymienionych praw nie spełnia wymogu proporcjonalności, gdyż obowiązkowe szczepienia ochronne są zabiegiem medycznym obarczonym znacznym ryzykiem. Wskazał jednocześnie na brak specjalnego funduszu, wypłacającego odszkodowania dla osób dotkniętych niepożą-danymi odczynami poszczepiennymi. Skarżący stwierdził też, że występujące w niniejszej sprawie ograniczenie praw konstytucyjnych nie jest konieczne. W tym zakresie powołał się na przykłady innych państw, które zniosły obowiązek szczepień. Zdaniem skarżącego przed-miotowe ograniczenie nie nastąpiło na podstawie ustawy, gdyż ilość dawek poszczególnych szczepionek, jak również lata i miesiące, w których należy podać szczepionkę, wynikają z Programu Szczepień Ochronnych, będącego corocznym komunikatem Głównego Inspektora Sanitarnego. Trybunał stwierdza, że wydane w stosunku do skarżącego postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia do wypełnienia obowiązków nie jest oparte wprost na wyżej wymienionych przepisach. Należy jednak zauważyć, że skarżący kwestionuje obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym, który wynika z ustawy. W zakresie tego obowiązku wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie jest poprzedzone wydaniem decyzji przez organ administracji publicznej. W konsekwencji skarżący nie ma możliwości uzyskania ostateczne- OTK ZU B/2020 Ts 67/20 poz. 366 4 go orzeczenia, wydanego w jego indywidualnej sprawie, którego podstawą prawną byłyby kwestionowane przepisy. W związku z powyższym i zważywszy na to, że sformułowane przez skarżącego za-rzuty nie są oczywiście bezzasadne (art. 61 ust. 4 u.o.t.p.TK), Trybunał – na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p.TK – postanowił nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg.