Ts 68/17

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 16 czerwca 2020 r. Pozycja 181 POSTANOWIENIE z dnia 11 maja 2017 r. Sygn. akt Ts 68/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Stanisław Rymar, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej A.W. prowadzą-cego działalność gospodarczą pod firmą A.W. w sprawie zgodności: 1) art. 207 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed są-dami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2) art. 194 i art. 227 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) z art. 78 w związku z art. 45 ust. 1 i art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Pol-skiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 20 marca 2017 r. (data nadania) A.W. prowadzący działalność gospodarczą pod firmą A.W. (dalej: skarżący) wystąpił o stwierdzenie, że art. 207 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w zakresie, w jakim „nie przewiduje obowiązku, a jedynie możliwość odstąpienia od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości lub w części w przypadkach szczególnie uzasadnionych, w szczególności w sytuacji braku przyczynienia się strony obciążonej kosztami do wydania wadliwego wyroku przez sąd I instancji”, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji, natomiast art. 194 i art. 227 p.p.s.a. w zakresie, w jakim nie przewidują „możliwości zaskarżenia orze-czenia o kosztach postępowania kasacyjnego wydanego przez Naczelny Sąd Administracyj-ny”, są niezgodne z art. 78 w związku z art. 45 ust. 1 i art. 176 ust. 1 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została złożona w Trybunale Konstytucyjnym w związku z na-stępującą sprawą. W decyzji z 18 czerwca 2015 r. (nr […]), utrzymanej w mocy decyzją z 20 sierpnia 2015 r. (nr […]), Zarząd Województwa M. zobowiązał skarżącego do zwrotu otrzymanego dofinansowania w łącznej kwocie 612 708, 41 zł wraz z odsetkami liczonymi jak dla zaległości podatkowych, w tym 520 802,15 zł ze środków europejskich oraz 91 906, 26 zł ze środków budżetu państwa. Na te rozstrzygnięcia skarżący wniósł skargę do OTK ZU B/2020 Ts 68/17 poz. 181 2 Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. (dalej: WSA w K.). Wyrokiem z 29 stycznia 2016 r. (sygn. akt […]) WSA w K. uchylił obie decyzje oraz zasądził od Zarządu Wojewódz-twa M. na rzecz skarżącego koszty postępowania w kwocie 13 344,00 zł. Wyrokiem z 8 listo-pada 2016 r. (sygn. akt […]) Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA), po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Zarządu Województwa M., uchylił wyrok WSA w K. z 29 stycznia 2016 r. i sprawę przekazał temu sądowi do ponownego rozpoznania. W orzeczeniu tym NSA zasądził od skarżącego na rzecz Zarządu Województwa M. 13 864,00 zł tytułem kosztów postępowa-nia kasacyjnego. Rozstrzygnięcie to (w zakresie kosztów postępowania), wskazane przez skarżącego jako orzeczenie ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, wraz z uza-sadnieniem, zostało mu doręczone 19 grudnia 2016 r. Zdaniem skarżącego zakwestionowany w skardze art. 207 p.p.s.a. narusza wyrażone w art. 2 Konstytucji zasady: sprawiedliwości, bezpieczeństwa prawnego oraz prawidłowej legislacji, gdyż pozwala sądowi na swobodną i uznaniową ocenę, czy w rozpatrywanej przez niego sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek odstąpienia od zasądzenia kosz-tów postępowania kasacyjnego. Skarżący, powoławszy się na orzecznictwo NSA dowodzi, że w sytuacji, gdy – tak jak w sprawie, w związku z którą wniósł skargę do Trybunału – uwzględnienie skargi kasacyjnej następuje na skutek wadliwego uzasadnienia sporządzonego przez sąd pierwszej instancji, zasadne jest odstąpienie od obciążenia strony kosztami postę-powania kasacyjnego. Dlatego też – jak podkreślił – w takich sytuacjach przepisy p.p.s.a. „powinny wykluczać możliwość zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego. Z kolei art. 194 i art. 227 p.p.s.a., przez to, że nie przewidują instancyjnej kontroli orzeczenia o kosz-tach postępowania kasacyjnego naruszają prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy oraz zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: ustawa o TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeli-minowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmio-tem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skar-dze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, a także gdy zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 2-4 usta-wy o TK. 2. Skarżący zakwestionował art. 207 § 2 p.p.s.a. w brzmieniu: „W przypadkach szcze-gólnie uzasadnionych sąd może odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasa-cyjnego w całości lub w części”. Jak twierdzi skarżący przepis ten narusza wyrażone w art. 2 Konstytucji zasady: sprawiedliwości, bezpieczeństwa prawnego oraz prawidłowej legislacji. 3. Trybunał zwraca uwagę na to, że w myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji skargę konstytu-cyjną może wnieść „każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone”. Oznacza to, że warunkiem złożenia skargi jest nie każde naruszenie Konstytucji, ale tylko takie, które dotyczy wyrażonych w niej norm regulujących wolności lub prawa człowieka i obywatela. Z tego względu, w skardze konstytucyjnej trzeba wskazać konkretną osobę, któ-rej wolności lub prawa naruszono, przedstawić oznaczone (poręczone, zapewnione, gwaran-towane, chronione) w Konstytucji wolności lub prawa, które naruszono, oraz określić sposób tego naruszenia (art. 53 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK). OTK ZU B/2020 Ts 68/17 poz. 181 3 3.1. Trybunał przypomina, że art. 2 Konstytucji zasadniczo nie może stanowić samo-istnej podstawy kontroli w trybie skargowym (zob. postanowienie pełnego składu TK z 23 stycznia 2002 r., Ts 105/00, OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 60). Jak wielokrotnie podnoszo-no w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, art. 2 ustawy zasadniczej wyznacza jedynie standard kreowania przez ustawodawcę wolności i praw, nie wprowadzając jednocześnie konkretnej wolności czy konkretnego prawa (zob. wyroki TK z: 30 maja 2007 r., SK 68/06, OTK ZU nr 6/A/2007, poz. 53 oraz 10 lipca 2007 r., SK 50/06, OTK ZU nr 7/A/2007, poz. 75). Trybunał podkreśla, że o dopuszczalności stosowania art. 2 Konstytucji jako samo-istnej podstawy indywidualnej kontroli konstytucyjności prawa nie może przesądzać okolicz-ność, że przepis ten może być samodzielną podstawą orzeczenia wydawanego w ramach kon-troli generalnej (abstrakcyjnej). W tym ostatnim przypadku ocena ta nie jest bowiem uwarun-kowana istnieniem praw podmiotowych konkretnego podmiotu, naruszonych zastosowaniem przez organ władzy publicznej niekonstytucyjnego przepisu (zob. postanowienie TK z 25 marca 2009 r., Ts 75/08, OTK ZU nr 2/B/2009, poz. 126). 3.2. Skarżący zarzucił niezgodność art. 207 § 2 p.p.s.a. tylko z art. 2 Konstytucji. Try-bunał stwierdza zatem, że nie wskazał on naruszonych praw, a w konsekwencji nie określił sposobu ich naruszenia. 3.3. Analizowana skarga nie spełnia więc podstawowego warunku określonego w art. 79 ust. 1 Konstytucji, doprecyzowanego w art. art. 53 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK, a w konsekwencji wydanie merytorycznego orzeczenia jest niedopuszczalne. Wskazana okoliczność – jest zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK – podstawą odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu w za-kresie, w jakim skarżący zarzuca, że art. 207 § 2 p.p.s.a. jest niezgodny z art. 2 Konstytucji. 4. Skarżący zakwestionował także art. 194 i art. 227 p.p.s.a. Przepisy te, m.in. określa-ją postanowienia i zarządzenia, na które przysługuje zażalenie. Zdaniem skarżącego są one niezgodne z art. 78 w związku z art. 45 ust. 1 i art. 176 ust. 1 Konstytucji. 4.1. Trybunał zwraca uwagę na to, że w myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej może być ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekły ostatecznie o wolnościach lub prawach skarżącego albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Przedmiotem skargi może być zatem tylko ten przepis, który był normatywną podstawą ostatecznego orzeczenia wydanego w sprawie, w związku z którą wniesiono skargę konstytucyjną. 4.2. Trybunał stwierdza, że powyższe przepisy nie były postawą orzeczenia, w związku z którym skarżący łączy naruszenie swych praw, tj. wyroku NSA z 8 listopada 2016 r. (sygn. akt […]). Rozstrzygnięciem tym, NSA uwzględniwszy skargę kasacyjną, orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego. Oczywiste jest więc to, że podstawą orzekania sądu w sprawie skarżącego nie mogły być zaskarżone przepisy. Określają one bowiem postanowienia i zarzą-dzenia, na które przysługuje zażalenie. W związku z tym należy stwierdzić, że nawet jeśli według skarżącego art. 194 i art. 227 p.p.s.a. uniemożliwiają mu wniesienie środka odwoław-czego, to wynika to jedynie z brzmienia tych przepisów i nie jest poparte treścią orzeczenia wskazanego w skardze jako ostateczne. Trybunał przypomina, że w swoich judykatach wska-zywał już, że „w przypadku gdy przedmiotem skargi konstytucyjnej jest przepis przewidują-cy, że w danym przypadku środek odwoławczy nie przysługuje, należy mimo to wnieść śro-dek zaskarżenia, aby uzyskać rozstrzygnięcie wydane w oparciu o normę prawną, która wyłą- OTK ZU B/2020 Ts 68/17 poz. 181 4 cza możliwość zaskarżenia orzeczenia (postanowienie o odrzuceniu środka odwoławczego)” (zob. postanowienie TK z 21 czerwca 2010 r., Ts 243/09, OTK ZU nr 6/B/2010, poz. 454; por. także postanowienie pełnego składu TK z 10 marca 2015 r., SK 65/13, OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35). 4.3. Skarżący nie wniósł zażalenia na rozstrzygniecie o kosztach, nie uzyskał więc orzeczenia wydanego na podstawie zaskarżonych przepisów. Rozpatrywana skarga nie speł-nia zatem podstawowego warunku określonego w art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowa-nego w art. 53 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK, wydanie merytorycznego orzeczenia jest więc niedo-puszczalne. Wskazana okoliczność jest – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK – podstawą odmowy nadania analizowanej skardze konstytucyjnej dalsze-go biegu w zakresie, w jakim skarżący zarzuca, że art. 194 i art. 227 p.p.s.a. są niezgodne z art. 78 w związku z art. 45 ust. 1 i art. 176 ust. 1 Konstytucji. 5. Niezależnie od powyższego Trybunał zwraca uwagę na wyrok z 15 listopada 2016 r. (SK 46/15, OTK ZU nr 1/A/2016, poz. 87), w którym Trybunał orzekł, że art. 194 § 1 w związku z art. 15 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości zaskar-żenia orzeczenia o kosztach postępowania wydanego po raz pierwszy przez NSA, jest zgodny z art. 78 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji. W orzeczeniu tym Trybunał stwierdził m.in., że „niemożność zaskarżenia orzeczenia o kosztach postępowania wydanego przez ten sąd po raz pierwszy nie narusza konstytucyjnego standardu. Rozwiązanie to jest wyrazem koniecz-nego kompromisu między potrzebą ograniczenia dostępu do najwyższej instancji sądownic-twa administracyjnego a prawem jednostki do rozpoznania sprawy. Zdaniem Trybunału, nie można oczekiwać, by NSA − oprócz nadzoru judykacyjnego nad wojewódzkimi sądami ad-ministracyjnymi oraz działalności zmierzającej do ujednolicenia praktyki stosowania prawa − angażował się w weryfikację już rozstrzygniętych spraw incydentalnych, w istocie rzeczy − technicznych i, co wymaga szczególnego podkreślenia, nierozerwalnie powiązanych z nie-podlegającym zaskarżeniu orzeczeniem wydanym w sprawie głównej. Przeciwny pogląd był-by nie do pogodzenia z podstawowymi kompetencjami NSA, których realizacja warunkuje bezpieczeństwo obrotu prawnego i pewność prawa, a także z przyjętym dwuinstancyjnym modelem postępowania sądowoadministracyjnego”. W tym stanie rzeczy Trybunał także stwierdza, że wydanie merytorycznego orzecze-nia jest zbędne. Okoliczność ta jest – zgodnie z art. art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 59 ust. 1 pkt 3 ustawy o TK – podstawą odmowy nadania analizowanej skardze konstytucyjnej dalszego bie-gu w zakresie, w jakim skarżący kwestionuje konstytucyjność art. 194 p.p.s.a. W związku z tym Trybunał postanowił jak na wstępie. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 ustawy o TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty doręczenia tego postanowie-nia.