Ts 7/20

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 8 czerwca 2020 r. Pozycja 160 POSTANOWIENIE z dnia 11 marca 2020 r. Sygn. akt Ts 7/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Zielonacki, po wstępnym rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 marca 2020 r., skargi kon-stytucyjnej H.K.Ł. oraz B.Ł. o zbadanie zgodności: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 2 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 oraz art. 1a ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1170, ze zm.), rozumianego w ten sposób, że „wystarczającą prze-słanką zakwalifikowania gruntu podlegającego opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości do kategorii gruntów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej jest niezrekultywowanie terenu po wyczerpaniu złoża w rozumie-niu przepisów ustawy [z dnia 3 lutego 1995 r.] o ochronie gruntów ornych i le-śnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1161, ze zm.), pomimo, że grunt nie jest w posiada-niu podmiotu będącego przedsiębiorcą lub innego podmiotu prowadzącego dzia-łalność gospodarczą”, z art. 2 w związku z art. 64 ust. 1, 2 i 3 oraz art. 84 i art. 217 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: nadać dalszy bieg skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE I 1. W skardze konstytucyjnej, wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 7 stycznia 2020 r. (data nadania), H.K.Ł. oraz B.Ł. (dalej: skarżący), reprezentowani przez adwokata ustanowionego pełnomocnikiem z urzędu, wystąpili z żądaniem przytoczonym na tle następu-jącego stanu faktycznego: 1.1. Decyzją z 19 stycznia 2016 r. (nr […]) Burmistrz Gminy i Miasta S. (dalej: organ) ustalił skarżącym wymiar łącznego zobowiązania pieniężnego na 2016 r. w wysokości 36 865 zł. Na to zobowiązanie składały się: podatek rolny od 1,4420 ha użytków rolnych w kwocie 177 zł, podatek leśny od lasu o powierzchni 0,5300 ha w kwocie 22 zł oraz podatek od nieruchomości w kwocie 36 666 zł. Podatek od nieruchomości został wymierzony od OTK ZU B/2020 Ts 7/20 poz. 160 2 gruntów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej o powierzchni 52 380 m2 według stawki 0,70 zł od 1 m2 gruntu. 1.2. W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., skarżący zakwestionowali prawidłowość wyliczenia podatku od nieru-chomości. Ich zdaniem organ, wyliczając podatek od działki o numerze ewidencyjnym […], położonej w miejscowości D., zastosował niewłaściwą stawkę, tj. stawkę właściwą dla osób prowadzących działalność gospodarczą. Skarżący wyjaśnili, że wprawdzie działka ta została wydzierżawiona M.C., prowadzącemu działalność gospodarczą pod firmą Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowe […] (dalej: przedsiębiorca), jednak nie mogła być legalnie wykorzysta-na gospodarczo przez ten podmiot. Udzielona przedsiębiorcy koncesja warunkowa na wydo-bywanie kruszywa naturalnego została bowiem uznana przez Ministra Środowiska za rażąco naruszającą prawo i tym samym wygaszona. Z kolei działalność wydobywcza prowadzona przez przedsiębiorcę na sąsiednich działkach (nr […]) została zakończona w maju 2014 r. Skarżący wskazali ponadto, że informacja w sprawie podatku od nieruchomości za 2013 r. została przygotowana i podpisana nie przez samych podatników i właścicieli gruntów, lecz przez pełnomocnika firmy MC lub przedsiębiorcy. 1.3. Decyzją z 15 czerwca 2016 r. (nr […]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. (dalej też: organ odwoławczy) utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji powołano się m.in. na decyzję Starosty Z. z 24 lipca 2015 r. ustalającą kierunki rekultywacji terenu zdegradowanego w wyniku eksploatacji kruszywa naturalnego. Decyzja ta objęła działki nr […] w częściach, na których robotami górniczymi spowodowano degradację gruntów. Starosta Z. uznał, że degradacja gruntów wymaga rekul-tywacji niezależnie od tego, czy była wynikiem prowadzenia legalnej działalności. Brak kon-cesji na wydobywanie kruszywa z działki nr […] nie zwalniał zatem przedsiębiorcy z obo-wiązku wykonania na tej działce rekultywacji, gdyż grunty tej działki zostały przez niego zdegradowane. Zdaniem organu odwoławczego rekultywacja gruntów poeksploatacyjnych jest imma-nentnie związana z działalnością polegającą na eksploatacji kruszywa, a zatem jest przejawem wykonywania działalności gospodarczej, o której mowa w art. 1a ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 716, ze zm.; dalej: u.p.o.l.). Skoro rekultywacja wyeksploatowanych gruntów jest konieczną składową działalno-ści w zakresie wydobywania kopalin, to grunty poddane takim czynnościom należy uznać za zajęte na prowadzenie działalności gospodarczej tak długo, jak długo rekultywacja nie zosta-nie zakończona, co winno być stwierdzone ostateczną decyzją właściwego organu. W konse-kwencji rekultywowane grunty powinny być opodatkowane podatkiem od nieruchomości według stawek właściwych dla gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej, bez względu na sposób zakwalifikowania w ewidencji gruntów i budynków (art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. a u.p.o.l.). 1.4. Wyrokiem z 20 grudnia 2016 r. (sygn. akt […]) Wojewódzki Sąd Administracyj-ny w Ł. oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, że skarżący – z tytułu posiadania działki gruntu o nr […] – mają w niniejszej sprawie status podatnika podatku od nieruchomości. Poza sporem pozostaje natomiast fakt, że przedsiębiorca nie jest posiadaczem samoistnym przed-miotowej działki. Przymiot ten przysługuje jedynie jej właścicielom, czyli skarżącym. Fakt (ewentualnego) posiadania zależnego działki przez przedsiębiorcę eliminuje możliwość przy-pisania mu statusu podatnika podatku od nieruchomości i obciążenia go obowiązkiem podat-kowym w podatku od nieruchomości. Ustawodawca ograniczył bowiem obowiązek podatko- OTK ZU B/2020 Ts 7/20 poz. 160 3 wy w podatku od nieruchomości tylko do posiadaczy zależnych nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego. W związku z tym prowa-dzenie działalności gospodarczej na działce nr […] przez wyżej wymieniony podmiot gospo-darczy, nawet bez tytułu prawnego do działki, nie eliminuje uznania za podatników podatku od nieruchomości skarżących, jako jej właścicieli. Analizując przepisy art. 4 pkt 18, art. 20 ust. 1, 3 i 4 oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 909, ze zm.), sąd stwierdził, że rekultywację gruntów po wyczerpaniu złoża również należy uznać za działal-ność gospodarczą w zakresie wydobywania kopalin. Nie jest bowiem możliwe wydobywanie kopalin bez jednoczesnego planowania i prowadzenia rekultywacji zdewastowanych w wyni-ku tego wydobycia gruntów. Do czasu zakończenia rekultywacji stwierdzonej ostateczną de-cyzją właściwego organu administracyjnego (która w odnośnej sprawie nie została wydana), grunty te są nie tylko związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, ale także faktycz-nie zajęte na jej prowadzenie, co w świetle art. 2 ust. 1 i 2 w związku z art. 1a ust. 1 pkt 3 i pkt 4 u.p.o.l. powoduje, że podlegają one opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości we-dług stawek najwyższych. 1.5. Skarga kasacyjna skarżących od powyższego orzeczenia została oddalona przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 4 kwietnia 2019 r. (sygn. akt […]). 2. Zdaniem skarżących kwestionowane przepisy naruszają: – „prawo do równego traktowania (art. 32 ust. 1 Konstytucji) w związku z prawem do ochrony własności i jej równej ochrony (art. 64 ust. 1, 2 i 3 w związku z art. 21 ust. 1 Konsty-tucji) w związku z zasadą demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji) przez nie-prawidłowe różnicowanie sytuacji prawnopodatkowej jednostek, będących w takiej samej sytuacji prawnopodatkowej, wyrażające się w obciążeniu osób, niebędących przedsiębiorca-mi, a będących w posiadaniu gruntu poeksploatacyjnego stanowiącego teren podlegający re-kultywacji w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rol-nych i leśnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1161, ze zm.), wyższą stawka podatku od nieruchomo-ści, przewidzianą dla gruntów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, pod-czas gdy osoby te i posiadane przez nie grunty powinny być traktowane, jak każda inna osoba nieprowadząca działalności gospodarczej, będąca w posiadaniu gruntu opodatkowanego po-datkiem od nieruchomości”; – „prawo do ochrony własności i jej równej ochrony (art. 64 ust. 1, 2 i 3 w związku z art. 21 ust. 1 Konstytucji) w związku z zasadą proporcjonalności wywodzoną z zasady de-mokratycznego państwa prawa (art. 2 Konstytucji) w relacji do obowiązku konstytucyjnego przewidzianego w art. 84 w związku z art. 217 Konstytucji, przez nałożenie na stronę niebę-dącą przedsiębiorcą i nieprowadzącą działalności gospodarczej nieproporcjonalnie dużego obowiązku podatkowego, przewidzianego dla przedsiębiorców lub innych osób prowadzą-cych działalność gospodarczą, podczas gdy skarżący takiego statusu nie posiadają, jak rów-nież nakładanie ciężaru podatkowego w wymiarze, nieprzewidzianym wprost ustawą, wbrew zasadzie ustanowionej w art. 84 w związku z art. 217 Konstytucji, oraz naruszeniu zasady szczególnej określoności regulacji daninowych”. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: uotpTK) OTK ZU B/2020 Ts 7/20 poz. 160 4 skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom. 2. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie uczyniono art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 2 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 oraz art. 1a ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1170, ze zm.), rozumiany w ten sposób, że wystarczającą przesłanką zakwalifikowania gruntu podlegającego opodat-kowaniu podatkiem od nieruchomości do kategorii gruntów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej jest – w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1161, ze zm.) – niezrekultywo-wanie terenu po wyczerpaniu złoża – pomimo, że grunt nie jest w posiadaniu podmiotu będą-cego przedsiębiorcą lub innego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą. Jako wzorce kontroli powołano art. 2 w związku z art. 64 ust. 1, 2 i 3 oraz art. 84 i art. 217 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji. 3. Trybunał stwierdza, że analizowana skarga konstytucyjna spełnia przesłanki warun-kujące przekazanie jej do rozpoznania merytorycznego, gdyż została sporządzona w imieniu skarżącego przez adwokata ustanowionego pełnomocnikiem z urzędu (art. 44 ust. 1 w związ-ku z art. 44 ust. 2 uotpTK). Skarżący zaś: 1) wyczerpali przysługującą im drogę prawną (art. 77 ust. 1 uotpTK), ponieważ wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 kwietnia 2019 r. (sygn. akt […]) jest pra-womocny i nie przysługują od niego żadne zwykłe środki zaskarżenia; 2) dochowali przepisanego terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej, obliczanego na podstawie art. 77 ust. 1 w związku z art. 44 ust. 3 w związku z art. 36 uotpTK w związku z art. 165 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) w związku z art. 114 i art. 115 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145, ze zm.) po-nieważ: a) odpis wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 kwietnia 2019 r. został do-ręczony skarżącym 26 czerwca 2019 r., a 7 sierpnia 2019 r. złożyli oni do sądu re-jonowego wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do sporządzenia i wnie-sienia skargi, czyli po upływie 42 dni, b) referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym w Ł. postanowieniem z 21 października 2019 r. (sygn. akt […]) przyznał skarżącym pełnomocnika, zaś pismo Zastępcy Se-kretarza Okręgowej Rady Adwokackiej w Ł. z 29 października 2019 r. (znak: […]) w sprawie wyznaczenia dla skarżących pełnomocnika w osobie adwokata zostało temu pełnomocnikowi doręczone 18 listopada 2019 r., natomiast skarga konstytu-cyjna została wniesiona do Trybunału we wtorek 7 stycznia 2020 r., gdyż bieg ko-lejnych 48 dni upływał w niedzielę 5 stycznia 2020 r., zaś poniedziałek 6 stycznia 2020 r. – jako Święto Trzech Króli – był dniem ustawowo wolnym od pracy; 3) prawidłowo określili przedmiot kontroli (art. 53 ust. 1 pkt 1 uotpTK); 4) wskazali, które konstytucyjne prawa i wolności oraz w jaki sposób – ich zdaniem – zostały naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 uotpTK); 5) przedstawili stosowne uzasadnienie sformułowanych zarzutów (art. 53 ust. 1 pkt 3 uotpTK). 4. W ocenie Trybunału analizowana skarga konstytucyjna nie jest obarczona nieusu-walnymi brakami formalnymi, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 1 uotpTK, zaś sformuło-wane w niej zarzuty nie są oczywiście bezzasadne w rozumieniu art. 61 ust. 4 pkt 3 uotpTK. Przedmiotem skargi jest regulacja podatkowa, która umożliwia zakwalifikowanie OTK ZU B/2020 Ts 7/20 poz. 160 5 gruntu podlegającego opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości do kategorii gruntów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej w sytuacji niezrekultywowania terenu po wyczerpaniu złoża w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1161, ze zm.), gdy grunt ten nie jest w po-siadaniu podmiotu będącego przedsiębiorcą lub innego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą. W wyroku z 22 maja 2019 r., sygn. SK 22/16 (OTK ZU A/2019, poz. 48), Trybunał Konstytucyjny stwierdził m.in., że „[i]nstytucja skargi konstytucyjnej immanentnie jest (…) związana z określonym stanem faktycznym i ostatecznym orzeczeniem, rozstrzygającym konkretną sprawę skarżącego. Umorzenie postępowania z powodu niejednolitości orzecznic-twa albo możliwości prokonstytucyjnej wykładni zaskarżonego przepisu czyni skargę konsty-tucyjną w znacznym zakresie instytucją dysfunkcjonalną. Nawet jeżeli wykładnia zaskarżo-nego przepisu jest niejednolita, istnieją co najmniej dwa równorzędne nurty jego interpretacji albo nawet jeżeli przepis można interpretować prokonstytucyjnie, to punktem wyjścia dla oceny zgodności przepisu z Konstytucją powinien być ten przepis w ujęciu ostatecznego orzeczenia rozstrzygającego sprawę skarżącego”. Powyższy pogląd Trybunał w pełni podziela i w tym kontekście – stwierdza, że dys-kwalifikacja formalna skargi w niniejszej sprawie na etapie wstępnej kontroli w istocie wy-kraczałaby poza ramy art. 61 ust. 1 i 4 uotpTK. W związku z powyższym – na podstawie art. 61 ust. 2 uotpTK – postanowiono jak w sentencji.