Ts 70/17

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 23 sierpnia 2019 r. Pozycja 155 POSTANOWIENIE z dnia 13 marca 2019 r. Sygn. akt Ts 70/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jarosław Wyrembak, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.J. w sprawie zgodności: art. 117 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilne-go (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.) w zakresie, w jakim przewiduje obowią-zek udowodnienia okoliczności wskazanych w oświadczeniu o niemożności po-niesienia kosztów wynagrodzenia pełnomocnika procesowego, z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 20 marca 2017 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący) wniósł o stwierdzenie, że art. 117 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm., obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie, w jakim przewiduje obowiązek udowodnienia okoliczności wskazanych w oświadczeniu o niemożności poniesie-nia kosztów wynagrodzenia pełnomocnika procesowego (dalej: oświadczenie), jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą. Sąd Rejonowy w T. Wydział I Cywilny, postanowieniem z 20 października 2016 r. (sygn. akt […]; dalej: postanowienie Sądu Rejonowego) oddalił wniosek skarżącego o usta-nowienie pełnomocnika z urzędu. Skarżący złożył zażalenie na to postanowienie. Postano-wieniem z 14 grudnia 2016 r. Sąd Okręgowy w K. II Wydział Cywilny Odwoławczy (sygn. akt […]; dalej: postanowienie Sądu Okręgowego) oddalił to zażalenie. Skarżący poinformował, że w toku innego postępowania sąd zwolnił go z kosztów są-dowych na podstawie oświadczenia analogicznego do złożonego w sprawie, w związku z któ-rą wniósł niniejszą skargę konstytucyjną. Zarządzeniem Sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 13 kwietnia 2018 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia braków formalnych w skardze przez: OTK ZU B/2019 Ts 70/17 poz. 155 2 1) dostarczenie: a) pełnomocnictwa szczególnego w sprawie; b) odpisów postanowienia sądu rejonowego i postanowienia sądu okręgowego; c) kopii orzeczeń, które skarżący wskazuje w złożonej skardze, wnosząc o przeprowa-dzenie z nich dowodu; 2) wskazanie, jaka konstytucyjna wolność lub prawo skarżącego, wynikające z art. 45 ust. 1 Konstytucji, zostały naruszone; 3) uzasadnienie zarzutu niezgodności art. 117 § 2 k.p.c. ze wskazaną wolnością lub prawem skarżącego oraz powołanie argumentów lub dowodów na jego poparcie. Pismem z 27 kwietnia 2018 r. (data nadania) pełnomocnik skarżącego odniósł się do powyższego zarządzenia. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK), skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub jest oczywiście bezzasadna. 2. Zaskarżony przepis stanowi, że „osoba fizyczna, niezwolniona przez sąd od kosz-tów sądowych, może się domagać ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, jeżeli złoży oświadczenie, z którego wynika, że nie jest w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia adwo-kata lub radcy prawnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny”. W przedłożonych Trybunałowi pismach procesowych skarżący wyraża opinię, że – zgodnie z literalnym rozumieniem zaskarżonego przepisu – w razie braku możliwości po-niesienia kosztów wynagrodzenia pełnomocnika, wnioskodawca składa jedynie oświadczenie w tym zakresie. W przekonaniu skarżącego, sądy orzekające w analizowanej sprawie, wbrew zasadom wykładni językowej, wymagały tymczasem udowodnienia okoliczności, na które skarżący powołał się we wniosku o ustanowienie pełnomocnika. Skarżący podkreśla, że po-wyższa praktyka sądowa w tym zakresie jest utrwalona, co w jego opinii jest niezgodne z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Przedstawione w skardze rozważania skarżącego na temat literalnego brzmienia i tre-ści zaskarżonego przepisu prowadzą Trybunał do ustalenia, że drogą skargi konstytucyjnej skarżący snuje polemikę z orzekającym w jego sprawie sądem w zakresie rozumienia i stoso-wania art. 117 § 2 k.p.c. W myśl przepisów Konstytucji i u.o.t.p. TK skarga konstytucyjna jest zaś sformalizowanym, szczególnym środkiem ochrony konstytucyjnych praw i wolności. W rozpoznaniu wstępnym kontroli podlega zaś uprawdopodobnienie ich naruszenia oraz wy-kazanie sposobu w jaki do niego doszło. Nie mieszczą się w zakresie tej przesłanki przemy-ślenia skarżącego zarówno na temat ewentualnej interpretacji kwestionowanych przepisów, jak i teoretycznych konkluzji, które można wysnuć z ich literalnego odczytania. 3. Na powyższym ustaleniu Trybunał opiera stanowisko, że skarżący dopatruje się niekonstytucyjności w rozumieniu zaskarżonego przepisu ujawnionym w procesie jego zasto-sowania. Należy tymczasem zwrócić uwagę, że w zakresie kompetencji Trybunału mieści się ocena zgodności aktów normatywnych z Konstytucją. Trybunał przypomina jednocześnie, że niedopuszczalna jest skarga konstytucyjna na stosowanie prawa, tj. skarga, której zarzuty do-tyczą przyjętej przez sąd wykładni przepisu, nieprawidłowej subsumpcji stanu faktycznego czy też wadliwości argumentacji sformułowanej w ostatecznym orzeczeniu (zob. postanowie-nie z 27 kwietnia 2016 r., sygn. akt Ts 62/16, OTK ZU B/2016, poz. 363). OTK ZU B/2019 Ts 70/17 poz. 155 3 Trybunał ustalił, że w tym zakresie skarga nie spełnia wymagania wynikającego za-równo z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i z art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK, który jest podstawą odmowy nadania jej biegu. 4. Trybunał wskazuje, że podlegające identyfikacji w rozpoznaniu wstępnym uzasad-nienie analizowanej skargi jest niejasne i niespójne ze względu na sprzeczności wewnętrzne. Z jednej strony skarżący podnosi bowiem, że obowiązek udowodnienia okoliczności świad-czących o braku możliwości pokrycia kosztów reprezentacji nie wynika z kwestionowanego w skardze przepisu. Z drugiej zaś dopuszcza również pogląd, że warunkiem przyznania bez-płatnej pomocy prawnej jest złożenie oświadczenia o treści, która będzie jednak przekonywać o braku możliwości poniesienia kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący podnosi więc w skardze, że literalne brzmienie kwestionowanego przepisu kłóci się z jego praktycznym zastosowa-niem, lecz jednocześnie potwierdza w dalszej argumentacji, że dedukcja kwalifikowanego charakteru oświadczenia jest również zasadna. Co więcej, w sprawie, na tle której wniesiono skargę konstytucyjną, skarżący nie ne-gował konieczności uzasadnienia wniosku, o którym mowa w art. 117 § 2 k.p.c. W skardze podkreślono nawet, że w odrębnym postępowaniu, w którym skarżący występował jako stro-na, na podstawie tych samych „danych” sąd uznał, iż wniosek o przyznanie pełnomocnika z urzędu jest uzasadniony. Skarżący jednocześnie wyraża opinię, że jakkolwiek sąd może weryfikować wnioski składane na podstawie oświadczenia, o którym mowa w art. 117 § 2 k.p.c., to w sprawie, na tle której wywodzi niniejszą skargę, ocena przedstawionego materiału dowodowego przybrała w przekonaniu skarżącego charakter „dowolny”. 5. Trybunał podnosi, że art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK nakłada na skarżącego obowią-zek wskazania, która konstytucyjna wolność lub prawo skarżącego i w jaki sposób zostały naruszone. Ponadto, art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p. TK upoważnia Trybunał do weryfikowania w rozpoznaniu wstępnym, czy został wypełniony ciążący na skarżącym obowiązek uzasadnienia zarzutów niekonstytucyjności kwestionowanego przepisu, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie. Skarżący, wezwany do uzupełnienia braków skargi w powyż-szym zakresie ograniczył się tymczasem do wskazania, że „przedmiotem skargi jest narusze-nie przez art. 117 § 2 d [k.p.c.] (…) art. 45 ust. 1 Konstytucji w zakresie prawa do należytej procedury sądowej spełniającej przesłanki zasad demokratycznego państwa prawa”. Trybunał ustalił, że w żadnym z przedstawionych pism procesowych skarżący nie uza-sadnia naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji. Ze względu więc na niespełnienie tego kryterium skarga konstytucyjna jest bezzasadna i na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 3 Trybunał odmawia nadania jej dalszego biegu. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty doręczenia tego posta-nowienia.