Ts 71/22

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 9 września 2025 r. Pozycja 232 POSTANOWIENIE z dnia 9 maja 2025 r. Sygn. akt Ts 71/22 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jakub Stelina – przewodniczący Michał Warciński – sprawozdawca Rafał Wojciechowski, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z 4 października 2022 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej P.K., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 23 marca 2022 r. (data nadania) P.K. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił o zbadanie zgodności: 1) ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.), w tym art. 459 tej ustawy w zakresie, w jakim: a) ,,ustawa nie przewiduje prawa wniesienia zażalenia na postanowienie o nieuwzględnieniu wniosku o wyłączenie sędziego referenta w postępowaniu karnym”, b) ,,ustawa nie przewiduje prawa wniesienia zażalenia na postanowienie o nieuwzględnieniu wniosku o wyłączenie jakiego-kolwiek sędziego w postępowaniu karnym”, z art. 45 i art. 77 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) ustawy – Kodeks postępowania karnego, w tym art. 459 tej ustawy w zakresie, w jakim ,,ustawa (…) nie przewiduje przyznania stronie skarżącej żadnych uprawnień proce-sowo-skargowych w toku postępowania wynikłego ze złożenia wniosku o wyłączenie sędzie-go” z art. 45, art. 77, art. 78 i art. 176 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Postanowieniem z 4 października 2022 r. Trybunał Konstytucyjny, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. W uzasadnieniu postanowienia Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że badana skarga nie spełnia wymogu wyczerpania drogi prawnej. Ostatecznym orzeczeniem, które wskazał skarżący w badanej skardze, było zarządzenie Przewodniczącej III Wydziału Karnego Sądu OTK ZU B/2025 Ts 71/22 poz. 232 2 Rejonowego w W. z 3 grudnia 2021 r. (sygn. akt […]), mocą którego na podstawie art. 429 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.; dalej: k.p.k.) odmówiono przyjęcia wniesionego przez skarżącego zażalenia na posta-nowienie o nieuwzględnieniu jego wniosku o wyłączenie sędziego referenta od rozpoznania sprawy, jako niedopuszczalnego z mocy ustawy na podstawie art. 459 § 1 i 2 k.p.k. Mimo że w treści zarządzenia skarżący został pouczony o przysługującym mu prawie do wniesienia zażalenia, to jednak w piśmie z 2 września 2022 r. (data nadania), ustosunkowującym się do zarządzenia sędziego Trybunału o usunięciu braków formalnych skargi konstytucyjnej, poin-formował, że na wskazane zarządzenie ,,nie zostało wniesione zażalenie”. Trybunał Konsty-tucyjny stwierdził, że skarżący nie skorzystał z przysługujących mu praw procesowych w celu ochrony swoich interesów prawnych, których domaga się dopiero w trybie skargi kon-stytucyjnej, w konsekwencji zaś badana skarga nie spełnia wynikającego z art. 77 ust. 1 wy-mogu wyczerpania drogi prawnej. Ponadto Trybunał wskazał w postanowieniu, „iż przedmiotem kontroli konstytucyjno-ści skarżący uczynił całą ustawę k.p.k., w tym jej art. 459 w zakresie wskazanym w petitum skargi. Zarówno art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK precyzują jed-nak, że przedmiotem kontroli w trybie skargi konstytucyjnej uczynić można określoną treść normatywną, wynikającą (dekodowaną) z danego aktu normatywnego zgodnie z przyjętymi w danym systemie prawnym regułami wykładni w zakresie, w jakim stanowiła podstawę ostatecznego orzeczenia, wydanego w sprawie objętej wniesioną skargą. Warunek ten speł-niony jest wówczas, gdy kwestionowana w skardze norma prawna zdeterminowała treść orze-czenia przyjętego za podstawę skargi w tym jego aspekcie, w którym skarżący upatruje naru-szenia przysługujących mu praw lub wolności o charakterze konstytucyjnym (zob. postano-wienie pełnego składu TK z 6 lipca 2005 r., sygn. SK 27/04, OTK ZU nr 7/A/2005, poz. 84). W tym stanie rzeczy przyjąć należy, że skarga spełnia wymóg określony w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK jedynie w części, w jakiej kwestionuje konstytucyjność art. 459 k.p.k. w zakresie wskazanym w petitum skargi, albowiem zgodnie z zasadą falsa demonstratio non nocet Try-bunał odczytuje zakres zaskarżenia zarówno z petitum, jak i z uzasadnienia skargi (zob. wy-rok TK z 12 lipca 2022 r., sygn. SK 13/20, OTK ZU A/2022, poz. 54)”. W piśmie z 2 listopada 2022 r. (data nadania) skarżący wniósł zażalenie na postano-wienie Trybunału Konstytucyjnego z 4 października 2022 r. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił: „1. naruszenie art. 61 ust. 2 [u.o.t.p.TK] poprzez jego niezastosowanie i brak nadania skardze konstytucyjnej biegu, mimo wyczerpania wszystkich przesłanek do jej przyjęcia sto-sownie do obowiązujących przepisów prawa; 2. naruszenie art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK po-przez jego zastosowanie i odmowę nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej pomimo wskazania przez Trybunał w zaskarżonym postanowieniu, że skarga spełnia wymóg określo-ny w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK; 3. Naruszenie art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK poprzez uznanie, że nie została wyczerpana droga prawna przed złożeniem tejże skargi, mimo że zgodnie z prze-pisami a dokładnie art. 459 par. 1 i 2 k.p.k. zażalenie na postanowienie o nieuwzględnieniu wniosku o wyłączeniu sędziego referenta od orzekania w sprawie jest niedopuszczaln[e] z mocy ustawy, i na tejże podstawie Sąd nie tyle oddala lub odrzuca co wręcz odmawia przy-jęcia jakichkolwiek środków zaskarżania, tym samym złożenia zażalenia na zarządzenie sę-dziego przewodniczącego jest bezprawnym”. W uzasadnieniu zażalenia skarżący argumentuje, iż ,,to, że w pouczeniach mowa jest o tym, że zarządzenie jest zaskarżalne nie oznacza, że zażalenie na powyższe zarządzenie będzie uwzględnione”. Zdaniem skarżącego ,,negatywny skutek dla obywatela wywołany decyzją o odmowie przyjęcia zażalenia na [nieuwzględnienie] wniosku o wyłączenie sędziego następuje z chwilą wydania zarządzenia o odmowie przyjęcia zażalenia, a nie z chwilą, gdy sąd odwoławczy stwierdzi, że sąd I instancji takiego zażalenia nie mógł przyjąć, bo ono nie przysługuje z mocy prawa”. OTK ZU B/2025 Ts 71/22 poz. 232 3 Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Zgodnie z orzecznictwem Trybunału zażalenie na postanowienie o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej powinno dotyczyć podstaw, na których odmowa ta była oparta. Przedmiotem postępowania zażaleniowego jest bowiem ustalenie ich prawidłowości. 2. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że kwestionowane postanowienie jest prawi-dłowe, a argumenty przytoczone w zażaleniu nie podważają ustaleń przedstawionych w tym orzeczeniu i nie zasługują na uwzględnienie. 3. W zarzutach sformułowanych w zażaleniu skarżący nie uwzględnił tego, że skarga konstytucyjna jest wysoce sformalizowanym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności lub praw. Jej merytoryczne rozpoznanie jest uzależnione od spełnienia wszystkich warunków wynikających z art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanych w przepisach u.o.t.p.TK. Jed-nym z nich jest, jak wskazał Trybunał w skarżonym postanowieniu, złożenie skargi w związ-ku z orzeczeniem, które na skutek wyczerpania drogi prawnej nabrało przymiotu ostateczno-ści (art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK). 4. Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił, że dla merytorycznej oceny zarzutów sformuło-wanych w skardze konieczne było wniesienie (w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia) zażalenia do Sądu Okręgowego w W. – Wydział Karny Odwoławczy za pośred-nictwem Sądu Rejonowego III Wydział Karny. Prawo do złożenia tego środka odwoławczego wynika bowiem wprost z art. 429 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowa-nia karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.). Zarzut skarżącego, zgodnie z którym złożenie zażalenia w wyżej wymienionej sprawie nie przyniosłoby oczekiwanego rezultatu, jest tylko jego subiektywnym poglądem, nie jest zaś poparte treścią prawomocnego orzeczenia. Mając powyższe na względzie, Trybunał stwierdził, że skoro skarżący nie złożył zaża-lenia na zarządzenie Przewodniczącej III Wydziału Karnego Sądu Rejonowego, to w konse-kwencji nie wyczerpał drogi prawnej, a tym samym nie uzyskał ostatecznego orzeczenia w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.