Ts 71/23

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 11 lutego 2025 r. Pozycja 68 POSTANOWIENIE z dnia 14 listopada 2024 r. Sygn. akt Ts 71/23 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Michał Warciński, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Archidiecezji G., Parafii Rzymskokatolickiej […] o zbadanie zgodności: art. 292 w związku z art. 172 § 1 w związku z art. 285 § 1 i 2 w związku z art. 3054 w związku z art. 352 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1360, ze zm.) w zakresie: – „w jakim umożliwiają nabycie przez zasiedzenie służebności przesyłu w do-brej wierze na nieruchomości przyznanej skarżącym w drodze postępowania regulacyjnego prowadzonego na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 2) art. 63 ust. 1 pkt 2) i ust. 4 ustawy z 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Ka-tolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1347 ze zm.)”; – „uniemożliwiającym przerwanie biegu zasiedzenia służebności przesyłu na nieruchomości będącej przedmiotem postępowania regulacyjnego do czasu przyznania prawa własności tej nieruchomości w stanie wolnym od obciążeń w postępowaniu regulacyjnym prowadzonym z udziałem Skarbu Państwa na mocy ugody z 28 września 1999 r. zawartej przed Komisją Majątkową w Warszawie, zgodnie z ustawą o stosunku Państwa do Kościoła Katolickie-go” z art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 25 ust. 4, art. 31 ust. 2 i 3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 37 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1-3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 27 marca 2023 r. (data nadania) Archidiecezja G., Parafia Rzymskokatolicka […] (dalej: skarżące), reper-zentowane przez pełnomocnika z wyboru, wystąpiły z żądaniem przytoczonym na tle nastę-pującego stanu faktycznego. Skarżące są współwłaścicielami nieruchomości, w skład której wchodzą działki nr: 60/1 (położona w miejscowości M., gmina Ż.), dla której prowadzona jest księga wieczysta nr […] (położone w miejscowości W., gmina Ż.), dla których prowadzona jest księga wieczysta nr […]. Skarżące nabyły wyżej wymienione działki na mocy ugody Komisji Majątkowej OTK ZU B/2025 Ts 71/23 poz. 68 2 w Warszawie z 28 września 1999 r. Na wskazanych działkach znajdują się linie energetyczne należące do Enea Operator Sp. z o.o. z siedzibą w P. W piśmie z 18 kwietnia 2016 r. skarżące zwróciły się do przedsiębiorstwa energe-tycznego o zawarcie umowy o ustanowienie służebności przesyłu za wynagrodzeniem i o wy-płatę wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości. Uzyskały jednak odpo-wiedź odmowną. W związku z tym skarżące wystąpiły do Sądu Rejonowego w P. IX Wydział Cywilny z pozwem o zasądzenie na ich rzecz wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z wyżej wymienionych nieruchomości. Wyrokiem z 15 listopada 2018 r. (sygn. akt […]) Sąd Rejono-wy oddalił przedmiotowe powództwo. Od powyższego rozstrzygnięcia skarżące wniosły ape-lację, którą Sąd Okręgowy w P. Wydział II Cywilny Odwoławczy oddalił wyrokiem z 23 li-stopada 2022 r. (sygn. akt […]). Orzeczenie to, doręczone pełnomocnikowi skarżących 27 grudnia 2022 r., wskazane zostało jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. Zarządzeniem z 30 czerwca 2023 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżących 10 lipca 2023 r.) Prezes Trybunału Konstytucyjnego wezwał skarżące do usunięcia braków formal-nych skargi konstytucyjnej przez doręczenie: 1) pełnomocnictwa szczególnego uprawnia-jącego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz reprezentowania skarżących przed Trybunałem Konstytucyjnym w odniesieniu do sprawy, w związku z którą złożona została skarga konstytucyjna (wraz z czterema kopiami); 2) odpisów lub kopii poświad-czonych za zgodność z oryginałem (zgodnie z art. 53 ust. 2 pkt 2 u.o.t.p.TK) wyroku Sądu Rejonowego w P. z 15 listopada 2018 r. (sygn. akt […]) wraz z uzasadnieniem i czterema kopiami. W piśmie procesowym z 17 lipca 2023 r. (data nadania) pełnomocnik skarżących usunął powyższe braki. Sędzia Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 30 stycznia 2024 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżących 9 lutego 2024 r.) wezwał skarżące do sprecyzowania przedmiotu zaskarżenia przez wyjaśnienie, czy jest nim wskazany na stronie 1 skargi (po słowach: „wnoszę o: 1. stwierdzenie niegodności”): „art. 292 w zw. z art. 172 § 1 w zw. z art. 285 § 1 i 2 w zw. z art. 3054 w zw. z art. 352 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740 ze zm.)”, czy wskazany na stronie 2 skargi (po słowach: Określam przedmiot skargi konstytucyjnej wskazując na naruszenie przepisów:): „– art. 123 § 1 pkt 1 k.c. w zw. z art. 175 k.c. w zw. z art. 292 k.c. w zw. z art. 172 § 1 k.c. w zw. z art. 285 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 3054 k.c. w zw. z art. 352 § 1 k.c. w związku z art. 61 i 63 ustawy z 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego”. W piśmie procesowym z 16 lutego 2024 r. (data nadania) pełnomocnik skarżących poinformował, że na stronie 1 skargi przedstawił przepisy Kodeksu cywilnego „regulujące zasiedzenie nieruchomości i jej odpowiednie zastosowanie do ograniczonego prawa rzeczo-wego unormowanego w Kodeksie Cywilnym w 2008 r., których niezgodność z przepisami Konstytucji w sposób ogólny [opisała] na stronie 1 skargi”. Na stronie 2 skargi został natomiast rozwinięty „opis przedmiotu skargi [konstytucyjnej, w piśmie – kasacyjnej] o prze-pisy szczegółowo normujące kwestie gospodarowania nieruchomościami i wywłaszczania nieruchomości oraz w odniesieniu do przepisów ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego normujące kwestie wywłaszczania kościelnych podmiotów w latach 50 tych i ich rewindykacji począwszy od 1 stycznia 1990 roku w wyniku zmian ustrojowych Rzeczy-pospolitej Polskiej. Przepisy te szczegółowo zostały opisane w skardze konstytucyjnej”. Skarżące wnoszą o zbadanie zgodności z Konstytucją regulacji dotyczących służebno-ści przesyłu i możliwości jej zasiedzenia, w szczególności możliwości doliczenia do okresu zasiedzenia w dobrej wierze okresu korzystania przez przedsiębiorcę przesyłowego z nieru-chomości skarżących z pominięciem przerwania biegu terminu zasiedzenia służebności prze-syłu, w czasie gdy właściciel pozbawiony był możliwości dochodzenia zwrotu nieruchomości ze względu na obowiązujące przepisy. OTK ZU B/2025 Ts 71/23 poz. 68 3 Zdaniem skarżących stanowisko przyjęte przez Sąd Okręgowy w P. narusza: „a) kon-stytucyjne prawo własności (…); b) zasad[ę] proporcjonalności (…); c) [zasadę] równości (…); d) poszanowani[e] zasad demokratycznego państwa prawnego i przepisów określających zasady zwrotu nieruchomości kościelnych bezprawnie wywłaszczonych w PRL oraz korzy-stanie z praw i wolności konstytucyjnych (…); d) praw[o] do Sądu” (s. 2-4 skargi). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Stosownie do art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna lub gdy braki formalne nie zostały usunięte w ustawowym terminie. 2. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej może być ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach skarżącego albo o jego obowiązkach określo-nych w Konstytucji. W związku z tym art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK zobowiązuje skarżącego do określenia przedmiotu skargi, tj. do wskazania przepisu ustawy lub innego aktu norma-tywnego, na podstawie którego wydano w jego sprawie orzeczenie, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji i w stosunku do którego domaga się stwierdzenia niezgodności z ustawą zasadniczą. 3. Jako że skarżące nie określiły jednoznacznie tak rozumianego przedmiotu skargi, Trybunał wezwał do jego doprecyzowania. Zarządzeniem z 30 stycznia 2024 r. zobowiązał skarżące do wyjaśnienia, czy kwestionują zgodność z Konstytucją wskazanych na stronie pierwszej skargi przepisów Kodeksu cywilnego, czy przywołanych na stronie drugiej, okre-ślonych jako jej przedmiot, przepisów innych aktów normatywnych. 3.1. W piśmie procesowym z 9 lutego 2024 r. skarżące nie wyjaśniły tej kwestii. W lakonicznym uzasadnieniu poinformowały jedynie, że przywołane przepisy dotyczą odpo-wiednio zasiedzenia nieruchomości oraz gospodarowania nieruchomościami i ich wywłasz-czania, wywłaszczania w latach pięćdziesiątych podmiotów kościelnych i ich rewindykacji od 1 stycznia 1990 r. Wszystkie regulacje zostały, jak twierdzi pełnomocnik skarżących, szcze-gółowo opisane w skardze. 3.2. Mając powyższe na względzie, Trybunał stwierdził, że skoro w piśmie pro-cesowym z 9 lutego 2024 r. skarżące nie określiły przedmiotu zaskarżenia (nie wskazały, stosownie do art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK, przepisu ustawy, na podstawie którego Sąd Okrę-gowy w P. Wydział II Cywilny Odwoławczy wyrokiem z 23 listopada 2022 r., sygn. akt […], orzekł ostatecznie o ich prawach), to nie usunęły braku formalnego skargi konstytucyjnej. Wskazana okoliczność jest, zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK, podstawą odmowy nadania analizowanej skardze dalszego biegu. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. OTK ZU B/2025 Ts 71/23 poz. 68 4 POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącym przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.