Ts 73/17

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 7 listopada 2017 r. Pozycja 217 POSTANOWIENIE z dnia 25 maja 2017 r. Sygn. akt Ts 73/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Henryk Cioch, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej D.M. w sprawie zgodności: art. 28 § 1 i art. 30 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1749, ze zm.) z art. 45 w związku z art. 182 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 29 marca 2017 r. (data nadania), D.M. (dalej: skarżący) wystąpił o stwierdzenie, że art. 28 § 1 i art. 30 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1749, ze zm.; dalej: k.p.k.) w zakresie, „w jakim uniemożliwiają przed sądem pierwszej instancji udział czynnika społecznego w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości”, są niezgodne z art. 45 ust. 1 w związku z art. 182 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została sformułowana w oparciu o następującą sprawę. Posta-nowieniem z maja 2016 r. Sąd Rejonowy w K. (dalej: Sąd Rejonowy) nie uwzględnił wniosku skarżącego z 12 kwietnia 2016 r. o zamianę kary łącznej pozbawienia wolności w wymiarze jednego roku i dwóch miesięcy, orzeczonej wyrokiem Sądu Rejonowego z marca 2008 r. Na to rozstrzygnięcie skarżący wniósł zażalenie. Postanowieniem z sierpnia 2016 r. Sąd Okręgowy w K. (dalej: Sąd Okręgowy w K.) utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. Roz-strzygnięcie to, wraz z uzasadnieniem, zostało doręczone skarżącemu 5 września 2016 r., co Trybunał ustalił z urzędu. 6 października 2016 r., co Trybunał także ustalił z urzędu, skarżący wystąpił do Sądu Rejonowego z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika do wniesienia skargi konstytucyjnej w związku z rozstrzygnięciem Sądu Okręgowego w K. z sierpnia 2016 r. Postanowieniem z grudnia 2016 r. referendarz sądowy w Sądzie Rejono-wym zwolnił skarżącego od kosztów sądowych w całości i ustanowił dla niego adwokata, którego wyznaczyła Okręgowa Rada Adwokacka w K. zarządzeniem z grudnia 2016 r. Pismo to zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego 7 lutego 2017 r. OTK ZU B/2017 Ts 73/17 poz. 217 2 W zarządzeniu z 26 kwietnia 2017 r. (doręczonym pełnomocnikowi 4 maja 2017 r.) sędzia Trybunału Konstytucyjnego wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej, tj. do: wskazania ostatecznego orzeczenia w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji; udokumentowania daty doręczenia tego orzeczenia skarżącemu oraz daty wy-stąpienia przez niego do Sądu Rejonowego z wnioskiem w sprawie ustanowienia pełnomoc-nika z urzędu do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej; doręczenia odpisu i czte-rech kopii postanowienia Sądu Rejonowego wydanego po rozpoznaniu tego wniosku, a także dokładnego wyjaśnienia, w jaki sposób zakwestionowane w skardze przepisy naruszają pra-wo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy (art. 45 ust. 1 Konstytucji). W piśmie procesowym złożonym w Trybunale 11 maja 2017 r. (data nadania) peł-nomocnik skarżącego odniósł się do zarządzenia. Wskazał, że ostatecznym orzeczeniem, w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, jest postanowienie Sądu Okręgowego w K. z sierp-nia 2016 r. Pełnomocnik nie udokumentował natomiast daty jego doręczenia skarżącemu oraz daty wystąpienia przez skarżącego do sądu z wnioskiem w sprawie ustanowienia pomo-cy prawnej, gdyż – jak oświadczył – tych informacji „nie znalazł” w aktach sprawy, skarżący przebywa zaś w Izraelu. 20 marca 2017 r. pełnomocnik skarżącego złożył w Sądzie Rejonowym sporządzoną przez siebie skargę konstytucyjną wraz z wnioskiem o zasądzenie na jego rzecz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Oświadczył w nim, że „nie otrzymał wynagrodzenia w całości ani w części”. Sąd Rejonowy przekazał skargę Trybunałowi 29 marca 2017 r. (data nadania). Skarżący twierdzi, że zakwestionowane w skardze przepisy naruszają prawo do „rzetelnego sądu” i „sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy”, gdyż wyłączają z orzekania przed sądem pierwszej instancji ławników, tj. czynnik społeczny, który obiektywizuje swobodną ocenę dowodów przez sędziów zawodowych. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: ustawa o TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeli-minowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmio-tem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skar-dze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, a także gdy zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 2-4 usta-wy o TK. 2. Skarżący zakwestionował art. 28 § 1 k.p.k. w brzmieniu: „Na rozprawie głównej sąd orzeka w składzie jednego sędziego, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Sędzia ma prawa i obowiązki przewodniczącego”, a także art. 30 § 1 k.p.k., który stanowi: „Na posiedzeniu sąd rejonowy i sąd okręgowy orzeka jednoosobowo, chyba że ustawa stanowi inaczej albo ze względu na szczególną zawiłość sprawy lub jej wagę prezes sądu zarządzi jej rozpoznanie w składzie trzech sędziów”. 3. W pierwszej kolejności Trybunał Konstytucyjny zbadał, czy orzeczenie wskazane przez skarżącego jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, tj. postanowienie Sądu Okręgowego w Krakowie z sierpnia 2016 r., zostało wydane na podstawie zakwestio-nowanych w skardze przepisów. W myśl tej normy konstytucyjnej przedmiotem skargi może być bowiem tylko taki przepis, który stanowił podstawę rozstrzygnięcia o wolnościach i pra-wach wnoszącego skargę do Trybunału. W związku z tym art. 53 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK stanowi, że skarga konstytucyjna zawiera określenie kwestionowanego przepisu ustawy lub OTK ZU B/2017 Ts 73/17 poz. 217 3 innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo o obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji i w stosunku do którego skarżący domaga się stwierdzenia niezgodności z Kon-stytucją. Trybunał stwierdza, że podstawą wskazanego rozstrzygnięcia był tylko art. 30 § 1 k.p.k., gdyż zostało ono wydane na posiedzeniu, a nie na rozprawie głównej. Analizowana skarga nie spełnia zatem podstawowego warunku określonego w art. 79 ust. 1 Konstytucji, doprecyzowanego w art. 53 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK, a w konsekwencji wydanie merytorycz-nego orzeczenia jest niedopuszczalne. Okoliczność ta – jest zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK – podstawą odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu w zakresie, w jakim skarżący kwestionuje konstytucyjność art. 28 § 1 k.p.k. 4. Niezależnie od powyższego Trybunał stwierdza, że zarzuty sformułowane w skar-dze cechuje oczywista bezzasadność. 4.1. Trybunał zwraca uwagę na to, że udział czynnika społecznego w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości został umożliwiony na podstawie art. 182 Konstytucji. Postanowie-nie to, zawarte w rozdziale VIII ustawy zasadniczej, stanowi zasadę ustrojową, na podstawie której dopuszczono obywateli do udziału w sferze zastrzeżonej wyłącznie dla sądów. Artykuł 182 sformułowany został w sposób bardzo ogólny. Ustrojodawca nie przesądził w nim ani o formie, ani o zakresie czy etapie postępowania, na którym udział czynnika społecznego był-by niezbędny, powierzając to zadanie ustawodawcy zwykłemu. Doktryna podkreśla zatem, że w art. 182 Konstytucji trudno byłoby odnaleźć nakaz powszechnego wprowadzenia uczestnic-twa obywateli w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości, czy nawet sugestię konstytucyjną, że preferować należy orzekanie z udziałem tego czynnika. Gdyby bowiem intencją twórców Konstytucji było ustanowienie szerokiego udziału czynnika niezawodowego w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości, to daliby temu wyraz w sposób mniej dystansujący się od formuł przyjętych w poprzednich przepisach konstytucyjnych (por. L. Garlicki, uwaga 3 do art. 182, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. L. Garlicki, t. 4, Warszawa 1999-2007). Należy podkreślić, że określenie zakresu udziału czynnika obywatelskiego w wymia-rze sprawiedliwości, rodzaju spraw oraz etapu postępowań sądowych, w których uczestniczyć mają obywatele, powierzono wyłącznie ustawodawcy zwykłemu. 4.2. Mimo że nie budzi wątpliwości Trybunału, iż instytucja pełnienia czynności sę-dziowskich przez osoby niebędące sędziami zawodowymi służyć powinna przede wszystkim lepszej realizacji podmiotowego prawa określonego w art. 45 Konstytucji (zob. wyrok TK z 24 października 2007 r., SK 7/06, OTK ZU nr 9/A/2007, poz. 108), to jednak za oczywiście bezzasadne należy uznać twierdzenie skarżącego, że z prawa do sądu wynika prawo podmio-towe do rozpatrywania sprawy przez sąd, w składzie którego zasiadać będą obywatele. Try-bunał podkreśla, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem prawo do sądu wyrażone w art. 45 ust. 1 Konstytucji obejmuje: po pierwsze, prawo do uruchomienia postępowania sądowego, po drugie, prawo do odpowiednio ukształtowanej procedury sądowej, zgodnie z zasadami sprawiedliwości, jawności i dwuinstancyjności, po trzecie, prawo do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia oraz po czwarte, prawo do odpowiedniego ukształtowania ustroju i pozycji or-ganów rozpoznających sprawy (zob. wyrok TK w sprawie SK 7/06 oraz wyrok TK z 21 lipca 2009 r., K 7/09, OTK ZU nr 7/A/2009, poz. 113). Na podstawie art. 182 Konstytucji nie moż-na wnosić jednak, jak czyni to skarżący, że uczestnictwo obywateli w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości stanowi konieczny element realizacji prawa do rzetelnego sądu i sprawiedli-wego rozpatrzenia sprawy. Powołany – jako jedna z podstaw skargi – art. 182 Konstytucji OTK ZU B/2017 Ts 73/17 poz. 217 4 wprowadza jedynie możliwość uczestniczenia czynnika społecznego w sferze zarezerwowa-nej dla sądów, nie przesądzając nawet, czy udział obywateli zostanie zrealizowany przez in-stytucję ławników czy sędziów. Powyższy przepis Konstytucji stanowi jedynie „przyzwolenie dla ustawodawcy zwykłego na wprowadzenie udziału czynnika obywatelskiego” (por. Garlic-ki, op.cit.). 4.3. Trybunał podkreśla jednocześnie, że regulacja art. 182 Konstytucji może mieć znaczenie dla stwierdzenia naruszenia prawa do sądu w zakresie, w jakim art. 45 ust. 1 Kon-stytucji określa standardy organów rozpoznających sprawy. Pojęcie „sądu” w rozumieniu konstytucyjnym oraz prawa międzynarodowego oznacza bowiem sąd właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły, w którego składzie orzekającym zasiadać musi, niezależnie od moż-liwości udziału czynnika obywatelskiego, sędzia lub sędziowie zawodowi. Reasumując, nale-ży stwierdzić, że z art. 45 ust. 1 w związku z art. 182 Konstytucji nie wynika prawo do rozpa-trywania sprawy przez sąd pierwszej instancji, w składzie którego uczestniczyć musi czynnik społeczny. Wskazane okoliczności są – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 3 ustawy o TK – podstawą odmowy nadania analizowanej skardze dalszego biegu. 5. Trybunał zauważa także, że skarżący nie wykonał pkt 2a i 2b zarządzenia sędziego Trybunału z 26 kwietnia 2017 r. Jak ustalił Trybunał, dokumenty o których mowa w zarzą-dzeniu znajdują się w aktach sprawy w Sądzie Okręgowym w K. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.