Ts 73/19

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 5 grudnia 2019 r. Pozycja 228 POSTANOWIENIE z dnia 20 sierpnia 2019 r. Sygn. akt Ts 73/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Julia Przyłębska, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej J.K., M.K.D., J.B.K., M.K., A.K., A.M.S., M.S., M.S., T.P., G.S., L.K., S.K., B.S., A.D., R.M., M.M., J.B., B.M.S. w sprawie zgodności: art. 86 § 1 zdanie 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ‒ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 60) w zakresie, w jakim przesłanka winy, o której mowa w powołanym przepisie rozumiana jest wzglę-dem profesjonalnych pełnomocników w ten sposób, iż dokonanie czynności pro-cesowej z uchybieniem terminu uznawane jest każdorazowo za zawinione, czy-niąc instytucję przywrócenia terminu iluzoryczną względem czynności podej-mowanych z udziałem profesjonalnych pełnomocników z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 10 maja 2019 r. (data nadania) J.K., M.K.D., J.B.K., M.K., A.K., A.M.S., M.S., M.S., T.P., G.S., L.K., S.K., B.S., A.D., R.M., M.M., J.B., B.M.S. (dalej: skarżący) wystąpili z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia. Skarga konstytucyjna została złożona w Trybunale w związku z następującą sprawą. Pismem z 25 stycznia 2017 r. skarżący, reprezentowani przez adwokata, złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. (dalej: WSA) skargę na decyzję Ministra In-frastruktury i Budownictwa z 15 grudnia 2016 r., nr […], w przedmiocie odmowy stwierdze-nia nieważności decyzji. Postanowieniem z 20 kwietnia 2017 r. (sygn. akt […]) WSA odrzucił skargę z powodu uzupełnienia braków formalnych skargi z uchybieniem terminu. Zażalenie na to postanowienie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) postanowieniem z 24 kwietnia 2018 r. (sygn. akt […]). OTK ZU B/2019 Ts 73/19 poz. 228 2 Wnioskiem z 24 maja 2018 r. skarżący wystąpili o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi z 25 stycznia 2017 r. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budow-nictwa z 15 grudnia 2016 r., przez nadesłanie 92 egzemplarzy odpisów skargi. W uzasadnie-niu wniosku stwierdzono, że pełnomocnik skarżących dowiedział się o uchybieniu terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi w dacie doręczenia postanowienia o odrzuceniu skargi. W treści wniosku wyjaśniono, że pismo stanowiące odpowiedź na wezwanie WSA było przygotowane 16 marca 2017 r. i następnego dnia praktykantka miała je złożyć w biurze podawczym WSA, jednak ostatecznie złożone zostało przez nią w biurze podawczym Mini-sterstwa Infrastruktury i Budownictwa. Pełnomocnik skarżących powołał się na szereg oko-liczności uzasadniających, jego zdaniem, brak winy w uchybieniu terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi. Podkreślił on, że na piśmie stanowiącym uzupełnienie braków formalnych jako adresata wskazano WSA, a praktykantka dostała jasne instrukcje, iż ma się udać do tegoż sądu. Stwierdzono, że pełnomocnik skarżących po powrocie praktykantki skon-trolował, czy pismo stanowiące uzupełnienie braków formalnych skargi zostało złożone pra-widłowo, jednocześnie powołując się na okoliczność, iż na egzemplarzu pisma potwierdzają-cym jego złożenie prezentata przyjmującego go podmiotu była nieczytelna. Postanowieniem z 10 sierpnia 2018 r. WSA odmówił skarżącym przywrócenia termi-nu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że nie mógł uwzględnić przedmiotowego wniosku, gdyż skarżący nie uprawdopodobnili braku winy w uchybieniu terminowi. WSA powołał się na okoliczność reprezentowania skarżących przez profesjonalnego pełnomocnika, podkreślając jednocześnie, że jego działanie bądź zaniechanie podlegało ocenie pod kątem stwierdzenia braku winy, z uwzględnieniem podwyższonego miernika staranności. Zdaniem Sądu okoliczność omyłkowego złożenia brakujących odpisów skargi w kan-celarii organu zamiast w biurze podawczym sądu nie może świadczyć o braku winy w uchy-bieniu terminu do dokonania czynności procesowej. Podkreślono, że pełnomocnik reprezentu-jący skarżących musiał posiadać wiedzę, iż odpowiedź na wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi składa się bezpośrednio do sądu wzywającego. W ocenie WSA argumentacja pełnomocnika skarżących odwołująca się do błędu prak-tykantki przy uzupełnianiu braków formalnych skargi nie mogła stanowić przesłanki do przywrócenia terminu. WSA odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych stwier-dził, że zaniedbania osób, którymi posługuje się pełnomocnik nie mogą być uznane za brak winy w uchybieniu terminowi, ponieważ to pełnomocnik ponosi wówczas ryzyko działań osób trzecich. WSA zauważył, że reprezentujący skarżących pełnomocnik mógł osobiście uzupełnić braki formalne skargi albo zlecić wykonanie tej czynności innemu profesjonalnemu pełno-mocnikowi. Sąd pierwszej instancji, ustosunkowując się do twierdzeń dotyczących nieczytelnej prezentaty na piśmie przewodnim nie podzielił ich, wskazując, że pełnomocnik skarżących powinien od razu zweryfikować miejsce złożenia przedmiotowego pisma przez praktykantkę. Na powyższe postanowienie skarżący wnieśli zażalenie. W jego treści powtórzyli oko-liczności uzasadniające brak winy pełnomocnika wskazane we wniosku o przywrócenie ter-minu. NSA postanowieniem z 30 stycznia 2019 r. (sygn. akt […]) oddalił zażalenie. W uza-sadnieniu podkreślił, że skarżący ustanowili w sprawie profesjonalnego pełnomocnika i to on odpowiada w pierwszej kolejności za prawidłowe wykonywanie zleconych mu przez moco-dawców zadań. NSA przyznał, iż pełnomocnik „podjął się dużego trudu w celu ustalenia prawidłowości doręczenia brakujących odpisów skargi”. Jednocześnie jednak stanął na sta-nowisku, iż profesjonalny pełnomocnik, posługując się pracownikami kancelarii, bierze na OTK ZU B/2019 Ts 73/19 poz. 228 3 siebie odpowiedzialność za prawidłowe wykonywanie przez te osoby ciążących na nim obo-wiązków. NSA wskazał również, że skoro we wniosku o przywrócenie terminu nie przedsta-wiono żadnych okoliczności uzasadniających brak winy praktykantki w błędnym złożeniu pisma w kancelarii Ministerstwa, to błąd ten obciąża pełnomocnika. Zarządzeniem z 18 czerwca 2019 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 27 czerwca 2019 r.) sędzia Trybunału Konstytucyjnego wezwał skarżących do usunięcia bra-ków formalnych skargi przez: dokładne określenie przedmiotu skargi konstytucyjnej przez wyjaśnienie, czy skarżący kwestionują art. 86 § 1 zdanie 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ‒ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w zakresie, w jakim wymieniony przepis jest rozumiany w ten sposób, że: do-konanie czynności procesowej z uchybieniem terminu przez profesjonalnego pełnomocnika uznawane jest każdorazowo za zawinione albo wina osoby (pracownika kancelarii, praktykan-ta, stażysty), działającej w zastępstwie i na rzecz profesjonalnego pełnomocnika przypisywa-na jest temu pełnomocnikowi, co skutkuje nieprzywróceniem terminu. Skarżących wezwano również do uzasadnienia, w jaki sposób zakwestionowany art. 86 § 1 zdanie 1 p.p.s.a. narusza wyrażone w art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rze-czypospolitej Polskiej prawo dostępu do sądu i rzetelnego osądzenia sprawy oraz zakaz za-mykania drogi sądowej. W piśmie procesowym wniesionym do Trybunału Konstytucyjnego 4 lipca 2019 r. (data nadania) skarżący odnieśli się do zarządzenia. Wyjaśnili, że kwestionują art. 86 § 1 zdanie 1 p.p.s.a. w obu zakresach wskazanych w zarządzeniu z 18 czerwca 2019 r., a z ostrożności procesowej, gdyby Trybunał uznał, że skarżący mogą wybrać tylko jeden z podanych sposobów rozumienia przepisu skarżący wskazali, iż w takiej sytuacji przedmio-tem skargi konstytucyjnej jest art. 86 § 1 zdanie 1 p.p.s.a. w zakresie, w jakim wymieniony przepis jest rozumiany w ten sposób, że dokonanie czynności procesowej z uchybieniem ter-minu przez profesjonalnego pełnomocnika uznawane jest każdorazowo za zawinione. W uza-sadnieniu powyższego skarżący podnieśli, że przesłanka winy w rozumieniu art. 86 § 1 zda-nie 1 p.p.s.a. w przypadku reprezentowania strony przez profesjonalnego pełnomocnika win-na być oceniana poprzez pryzmat dopełnienia aktów staranności i nadzoru przez pełnomocni-ka, jakich można od niego racjonalnie oczekiwać w warunkach prowadzonej działalności go-spodarczej. Odnosząc się do punktu drugiego zarządzenia skarżący wskazali, że rozumienie prze-słanki „winy” w ten sposób, że dokonanie czynności procesowej z uchybieniem terminu przez profesjonalnego pełnomocnika uznawane jest każdorazowo za zawinione, czyni instytucję przywrócenia terminu iluzoryczną względem czynności podejmowanych z udziałem profe-sjonalnych pełnomocników. Skarżący podnieśli, że restrykcyjne rozumienie przesłanki „wi-ny” jest jednolitym poglądem w orzecznictwie, a zdaniem skarżących obowiązujące przepisy prawa winny być interpretowane tak, by nie zamykać stronie możliwości dochodzenia praw na drodze sądowej. Skarżący podkreślili, że rozstrzygnięcie kwestii incydentalnej w przed-miocie wniosku o przywrócenie terminu przesądza niejednokrotnie o losie toczącego się po-stępowania sądowego. Stwierdzili również, że w ich sprawie nieprzywrócenie terminu skut-kowało pozbawieniem możliwości merytorycznego rozpoznania sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono OTK ZU B/2019 Ts 73/19 poz. 228 4 wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona wymagania przewidziane w ustawie oraz nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK. 2. W ocenie Trybunału skarga konstytucyjna spełnia przesłanki przekazania jej do merytorycznej oceny. 2.1. Skargę sporządził adwokat, który przedłożył stosowne pełnomocnictwo od wszystkich skarżących. 2.2. Skarżący wyczerpali przysługującą im drogę prawną, ponieważ od postanowienia NSA z 30 stycznia 2019 r. (sygn. akt […]) oddalającego zażalenie skarżących nie przysługuje żaden zwyczajny środek zaskarżenia. 2.3. Skarżący dochowali trzymiesięcznego terminu wniesienia skargi zastrzeżonego w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK, gdyż powyższe orzeczenie, wraz z uzasadnieniem, zostało dorę-czone ich pełnomocnikowi 11 lutego 2019 r., a skargę złożyli w Trybunale 10 maja 2019 r. (data nadania). 2.4. Skarżący prawidłowo określili przedmiot kontroli, tj. art. 86 § 1 zdanie 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ‒ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm.; dalej p.p.s.a.) Przepis ten był bowiem podstawą prawną orzecze-nia, w związku z którym skarżący wnieśli skargę do Trybunału. Wprawdzie skarżący podali w treści skargi konstytucyjnej błędny Dziennik Ustaw, odnoszący się do innego aktu, lecz należy podkreślić, że od momentu uchwalenia p.p.s.a. kwestionowany przepis nie był noweli-zowany. 2.5. Zakwestionowanemu w skardze przepisowi skarżący zarzucili naruszenie prawa do dostępu do sądu, prawa do rzetelnego osądzenia sprawy oraz zakaz zamykania drogi są-dowej. 2.6. Skarżący wskazali, w jaki sposób – ich zdaniem – zakwestionowany w skardze przepis w rozumieniu wyżej wskazanym narusza powyższe prawa. Stwierdzili, że przedmiotowa interpretacja art. 86 § 1 zdanie 1 p.p.s.a. skutkuje, iż instytucja przywrócenia terminu jest „instytucją iluzoryczną”, a w konsekwencji „skoro niemożliwe jest konwa-lidowanie dokonanych wadliwie czynności procesowych, to instytucja przywrócenia terminu przestaje być gwarancją procesową usuwającą negatywne skutki pewnych wydarzeń zaistniałych w toku postępowania administracyjnego”. 3. W związku z powyższym i zważywszy na to, że sformułowane przez skarżącego za-rzuty nie są oczywiście bezzasadne, Trybunał – na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p. TK – po-stanowił nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg.