Ts 74/20

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 31 maja 2021 r. Pozycja 97 POSTANOWIENIE z dnia 29 stycznia 2021 r. Sygn. akt Ts 74/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Pszczółkowski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.J. w sprawie zgodności: art. 39823 § 2 zdanie drugie ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) z art. 10 ust. 2, art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 15 kwietnia 2020 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika ustanowio-nego z wyboru, wystąpił z żądaniem na tle następującego stanu faktycznego. Skarżący wnioskiem z 29 sierpnia 2019 r. wniósł o zobowiązanie dłużnika do złożenia wykazu swojego majątku oraz do złożenia przyrzeczenia przed wyjawieniem majątku. Doma-gał się jednocześnie zasądzenia od dłużnika na swoją rzecz kosztów postępowania oraz zasto-sowania środków przymusu w przypadku odmowy złożenia oświadczenia lub nieuzasadnio-nego niestawiennictwa na rozprawie. Referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym w K. (dalej: Sąd Rejonowy) postanowie-niem z 27 lutego 2019 r., (sygn. akt […]) umorzył postępowanie w związku ze śmiercią dłuż-nika. Pismem z 6 marca 2019 r. skarżący wniósł o uzupełnienie powyższego orzeczenia o rozstrzygniecie w przedmiocie kosztów postępowania, tj. o zwrot uiszczonej opłaty od wniosku z uwagi, iż nie doszło do wyjawienia majątku. Postanowieniem z 13 marca 2019 r. (sygn. jw.; dalej: postanowienie referendarza są-dowego) referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym oddalił wniosek skarżącego. W uzasad-nieniu wskazał, że ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych OTK ZU B/2021 Ts 74/20 poz. 97 2 (Dz. U. z 2019 r. poz. 785, ze zm.), nie przewiduje możliwości zarządzenia zwrotu opłaty sądowej w razie umorzenia postępowania. W skardze z 19 marca 2019 r., zatytułowanej „zażalenie na postanowienie”, skarżący wniósł o zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania jego skarg przez Trybunał Konsty-tucyjny (sygn. SK 6/13, SK 13/18 oraz Ts 51/17), a po ich rozpoznaniu: rozpatrzenie zażale-nia, uchylenie zakwestionowanego postanowienia i skierowanie go do ponownego rozpozna-nia lub zmianę postanowienia przez zasądzenie kosztów sądowych na rzecz skarżącego lub – alternatywnie – zarządzenie zwrotu wpisu oraz o wyłączenie wszystkich referendarzy z Sądu Rejonowego od orzekania w przedmiocie kosztów postępowania. Postanowieniem z 28 maja 2019 r. Sąd Rejonowy (sygn. akt jw.) zmienił postanowie-nie referendarza sądowego w ten sposób, iż uzupełnił jego postanowienie z 27 lutego 2019 r. obciążając kosztami postępowania skarżącego; obciążył Skarb Państwa kosztami postępowa-nia skargowego od uiszczenia których skarżący został zwolniony; oddalił wniosek o zawie-szenie postępowania. Zażalenie na powyższe orzeczenie, zostało odrzucone postanowieniem Sądu Rejono-wego z 7 sierpnia 2019 r. (sygn. akt jw.). W uzasadnieniu wskazano, że zaskarżone postano-wienie jest orzeczeniem sądu drugiej instancji i skarżącemu nie przysługuje zażalenie na to rozstrzygnięcie. Skarżący wniósł zażalenie na powyższe orzeczenie. Postanowieniem z 18 października 2019 r. Sąd Rejonowy (sygn. akt […]) odrzucił za-żalenie wskazując, że skarżący – mimo wezwania go do tego – nie uiścił opłaty sądowej od zażalenia. Sąd Okręgowy w O. postanowieniem z 13 grudnia 2019 r. (sygn. akt […]; dalej: po-stanowienie SO), doręczonym skarżącemu 31 stycznia 2020 r., oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie Sądu Rejonowego z 7 sierpnia 2019 r. (sygn. akt […]). Orzeczenie to zosta-ło wskazane przez skarżącego jako ostateczne rozstrzygnięcie w jego sprawie, w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. 2. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2020 r. (doręczo-nym 13 lipca 2020 r.) skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi kon-stytucyjnej przez: 1) doręczenie oryginału lub poświadczonego za zgodność z oryginałem odpisu doku-mentu (do skargi dołączono niepoświadczoną kopię) potwierdzającego datę otrzymania przez skarżącego postanowienia SO; 2) doręczenie poświadczonych za zgodność z oryginałem odpisów postanowienia: a) SO, b) Sądu Rejonowego o sygn. akt […] z: 7 sierpnia 2019 r., 28 maja 2019 r., 27 lutego 2019 r., 13 marca 2019 r.; 3) wyjaśnienie, czy: a) po wydaniu postanowienia SO, w sprawie tej zapadły jeszcze jakieś inne rozstrzy-gnięcia, a jeżeli tak, to doręczenie ich odpisów poświadczonych za zgodność z oryginałem wraz 4 kopiami, b) od postanowienia SO został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia; 4) wskazanie, jakie wolności lub prawa skarżącego, wyrażone w art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2 Konstytucji zostały naruszone przez zakwestionowany w skardze przepis, i w jaki spo-sób. W piśmie procesowym z 17 lipca 2020 r. (data nadania; dalej: pismo procesowe) skar-żący wyjaśnił, że w myśl art. 176 ust. 1 Konstytucji postępowanie sądowe jest dwuinstancyj-ne, a nie dwuetapowe. Stosownie natomiast do art. 45 ust. 1 Konstytucji każdy ma prawo do rozpoznania swojej sprawy przez właściwy sąd. Wskazał on, że prawo to polega na „prawie OTK ZU B/2021 Ts 74/20 poz. 97 3 do rozpoznania sprawy (środka odwoławczego) przez [są]d który faktycznie jest sądem wyż-szej instancji niż ten, który procedował w sprawie jako [s]ąd I instancji”. Zdaniem skarżące-go, ustawodawca „zamienił postępowanie dwuinstancyjne na postępowanie dwuetapowe przed tym samym sądem”. Podkreślił przy tym, że ustawodawca przyznał uprawnienie sądu pierwszej instancji referendarzowi sądowemu, a więc osobie fizycznej, która nie ma cech nie-zawisłego i bezstronnego sądu, ponieważ jest wyłącznie urzędnikiem sądowym. Stanowi to – w ocenie skarżącego – naruszenie prawa do „instytucji bezstronnego i niezawisłego sądu (jako takiej) ale także naruszenie prawa do właściwego sądu, bo urzędnicy sądowi nie są przecież sądem mianowanym przez Prezydenta RP do sprawowania wymiaru sprawiedliwo-ści”. W konkluzji stwierdził, że stanowi to naruszenie art. 10 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Niezależnie od powyższego, skarżący wyjaśnił, że kwestionuje art. 39823 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.) w brzmieniu przed wejściem w życie ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1469). Do pisma procesowego skarżący dołączył poświadczony za zgodność z oryginałem odpis postanowienia SO oraz odpisy postanowień Sądu Rejonowego o sygn. akt […] z: 7 sier-pnia 2019 r., 28 maja 2019 r., 13 marca 2019 r., 27 lutego 2019 r. oraz z 18 października 2019 r. o sygn. akt […]. 3. Skarżący wyjaśnił w skardze, że „zasadniczy problem stanowiący podstawę wnie-sienia skargi sprowadza się do problemu sprawowania wymiar[u] sprawiedliwości a dokład-nie rzecz ujmując orzekania o prawach strony (prawie do kosztów sądowych lub ich zwrotu) przez osoby nie mające statusu niezawisłego i bezstronnego sądu”. Zarzucił, że wbrew art. 176 ust. 1 Konstytucji ustawodawca zastąpił postępowanie dwuinstancyjne formą postę-powania w tej samej instancji sądu. Wskazał również, że „o ile nie budzi wątpliwości kwestia dokonywania procesowych czynności technicznych przez referendarzy, która była już przed-miotem oceny przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie pod sygn. akt P 38/08, to dokonywa-nie czynności z zakresu sprawowania wymiaru sprawiedliwości budzi istotne wątpliwości natury konstytucyjnej o ile połączone jest [z] orzekaniem o prawach lub wolnościach konsty-tucyjnych”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom. 2. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie uczyniono art. 39823 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.; dalej: k.p.c.) w brzmieniu przed wejściem w życie ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1469), w myśl którego wniesienie skargi na postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie kosztów sądowych lub kosztów procesu oraz na postanowienie o odmowie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego wstrzymuje wykonalność tego postanowienia. Sąd rozpoznaje skargę na powyższe postanowienia, w składzie jednego sędziego, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu OTK ZU B/2021 Ts 74/20 poz. 97 4 3. Trybunał stwierdza, że zarzuty skarżącego są oczywiście bezzasadne. Skarżący zarzuca, że o jego konstytucyjnych wolnościach oraz prawach orzekł refe-rendarz sądowy, który nie ma statusu niezawisłego i bezstronnego sądu. Odnosząc się do powyższej argumentacji, Trybunał wskazuje, że Sąd Rejonowy w K. (w składzie znajdował się sędzia tego sądu) postanowieniem z 28 maja 2019 r. (sygn. akt […]; dalej: postanowienie SR) uwzględnił skargę skarżącego na postanowienie referendarza sądowego tego sądu z 13 marca 2019 r., i to właśnie ten Sąd uzupełnił orzeczenie referenda-rza sądowego o rozstrzygniecie w przedmiocie kosztów postępowania. Zarzut skarżącego, że w jego sprawie, to referendarz sądowy, a nie niezawisły i bezstronny sędzia orzekł o jego konstytucyjnych wolnościach oraz prawach (kosztach postępowania) nie znajduje tym samym uzasadnienia w świetle zapadłych w jego sprawie rozstrzygnięć. Należy ponadto zauważyć, że zakwestionowany przez skarżącego przepis w ogóle nie reguluje tego, w jakich sprawach referendarz sądowy może orzekać. Przepis ten odnosi się jedynie do rozpoznawania skargi na orzeczenie referendarza sądowego. Nawiązując do pozostałych zarzutów, tj. dotyczących dwuinstancyjności postepowa-nia, należy przypomnieć, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 20 listopada 2019 r., sygn. SK 6/18 (OTK ZU A/2019, poz. 62) orzekł, że art. 39823 § 2 zdanie drugie k.p.c. w brzmieniu obowiązującym do 6 listopada 2019 r., w zakresie, w jakim wskazuje, że sąd rozpoznający skargę na postanowienie referendarza sądowego o odmowie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym działa jako sąd drugiej instan-cji, jest zgodny z art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji. Wyrok ten dotyczył zatem zbliżonej kwe-stii co podnoszona w niniejszej sprawie. W wyroku tym Trybunał stwierdził, że: „Po pierwsze, wbrew twierdzeniom skarżącej, referendarze nie muszą cechować się «niezawisłością»” i «niezależnością». Art. 45 ust. 1 Konstytucji odnosi te cechy wyłącznie do sądu (tj. sędziów sprawujących wymiar sprawiedliwości), natomiast art. 178 ust. 1 i 3 przypi-suje cechę „niezależności” sądom, a „niezawisłości” – sędziom. Jak ustalono wyżej, referen-darze ani nie są sędziami, ani podczas rozstrzygania w sprawie pomocy prawnej z urzędu nie sprawują wymiaru sprawiedliwości, wobec czego omawiany najwyższy standard się do nich nie odnosi, a jego wymaganie przez skarżącą nie ma podstaw konstytucyjnych. Po drugie, art. 39823 § 2 zdanie drugie k.p.c. w kwestionowanym brzmieniu zapewnia kontrolę postanowień referendarzy o odmowie ustanowienia pełnomocnika przez niezależny sąd, w którym zasiadają niezawiśli sędziowie. Przepis ten wyraźnie poddaje wszystkie tego typu rozstrzygnięcia (także wydane w stosunku do osób zainteresowanych wniesieniem skargi konstytucyjnej) kognicji sądów rejonowych, które orzekają w składzie jednego sędziego za-wodowego, a więc na zasadach przewidzianych w art. 45 ust. 1 Konstytucji”. Trybunał wskazał, że zastrzeżenia skarżącej w powyższym zakresie są oczywiście bezzasadne. Skarżący ‒ jako prokurent skarżącej spółki w sprawie o sygn. SK 6/18 ‒ wnosząc skargę w niniejszej sprawie, z dużym prawdopodobieństwem, miał wiedzę na temat zapadłe-go wyroku. Wynika to również z jego pism procesowych wnoszonych w toku postępowań sądowych, które były podstawą wniesienia niniejszej skargi konstytucyjnej, a w których wno-sił o ich zawieszenie w związku z wymienioną powyżej sprawą. Mimo to w skardze w żaden sposób nie odniósł się do przedmiotowego wyroku. Dlatego też, w ocenie Trybunału, pogląd wyrażony w sprawie o sygn. SK 6/18 pozostaje aktualny również w stosunku do zarzutów podniesionych w niniejszej skardze. 4. Niezależnie od powyższego skarżący nie usunął wszystkich braków formalnych skargi konstytucyjnej do czego został wezwany zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytu-cyjnego z 26 czerwca 2020 r. OTK ZU B/2021 Ts 74/20 poz. 97 5 Skarżący został wezwany m.in. do wskazania jakie wolności lub prawa wyrażone w art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2 Konstytucji zostały naruszone przez zakwestionowany w skardze przepis, i w jaki sposób. W piśmie procesowym z 17 lipca 2020 r. odniósł się wyłącznie do art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji, pomijając resztę wzorców kontroli. Okoliczność ta jest również podstawą odmowy nadania skardze dalszego biegu, w za-kresie zarzutu niezgodności art. 39823 § 2 k.p.c. z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2 Konstytucji (art. 61 ust. 4 pkt 2 w związku z art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK). W związku z powyższym Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącej przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.