Ts 74/22

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 22 kwietnia 2024 r. Pozycja 80 POSTANOWIENIE z dnia 5 stycznia 2023 r. Sygn. akt Ts 74/22 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Bogdan Święczkowski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej I.K. o zbadanie zgodności: art. 3942 § 11 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywil-nego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.) w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 142 lit. b ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępo-wania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1469) w zakresie, w jakim „uniemożliwia zaskarżenie postanowienia o odmowie zwol-nienia od kosztów sądowych zawartego w apelacji, a wydanego po raz pierwszy przez sąd drugiej instancji”, z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 77 ust. 2, art. 78 w związku z art. 176 ust. 1 oraz art. 45 ust. 1 i art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 w związku z art. 78 i art. 176 ust. 1 oraz art. 45 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Kon-stytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 28 marca 2022 r. (data nadania) I.K. (dalej: skarżąca) – reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru – wystąpiła z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia na tle nastę-pującego stanu faktycznego. Od wyroku Sądu Rejonowego w W. I Wydział Cywilny z 18 grudnia 2020 r. (sygn. akt […]) skarżąca wniosła apelację wraz z wnioskiem o zwolnienie jej z opłaty sądowej od apelacji. Wniosek ten został oddalony przez Sąd Okręgowy w W. II Wydział Cywilny – Od-woławczy (dalej: Sąd Okręgowy) postanowieniem z 5 marca 2021 r. (sygn. akt […]). Pismem z 22 marca 2021 r. skarżąca wystąpiła z wnioskiem o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia powołanego wyżej orzeczenia, który Sąd Okręgowy odrzucił postanowieniem z 6 kwietnia 2021 r. (sygn. akt […]) jako niedopuszczalny. Postanowieniem z 9 kwietnia 2021 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy odrzucił apela-cję skarżącej. Na powyższe rozstrzygnięcie skarżąca wniosła zażalenie, które Sąd Okręgowy postanowieniem z 21 grudnia 2021 r. (sygn. akt […]) oddalił. Orzeczenie to zostało doręczo- OTK ZU B/2024 Ts 74/22 poz. 80 2 ne skarżącej wraz z uzasadnieniem 3 lutego 2022 r. i wskazane zostało jako ostateczne roz-strzygnięcie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. 2. Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 2 czerwca 2022 r. (doręczo-nym 10 czerwca 2022 r.) skarżącą wezwano do usunięcia braków formalnych skargi przez doręczenie czytelnych odpisów lub kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem: a) za-łączników złożonych wraz ze skargą konstytucyjną (za wyjątkiem pełnomocnictwa i dowodu uiszczenia opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz postanowienia Sądu Okręgowego w W. z 21 grudnia 2021 r., sygn. akt […] i jego uzasadnienia), b) czterech czytelnych kopii: – oświadczeń z 11 kwietnia 2021 r. sporządzonych przez J.S. i M.J., – zaświadczenia Prezy-denta Miasta W. z 3 grudnia 2018 r., – decyzji Prezydenta Miasta W. z 20 maja 2019 r., – karty wypłaty świadczeń,– potwierdzenia zawarcia umowy wydanego 14 czerwca 2017 r. przez Bank Zachodni WBK, – umowy o udzielenie kredytu i wydanie karty płatniczej kredy-towej, – potwierdzenia zawarcia umowy o limit kredytowy, – umowy o kredyt gotówkowy z 6 października 2018 r., – dyspozycji całkowitej spłaty kredytu, – umowy o kredyt gotów-kowy z 27 listopada 2018 r. Pismem z 17 czerwca 2022 r. (data nadania) skarżąca usunęła wskazane braki. 3. Sędzia Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 6 września 2022 r. (doręczonym 22 września 2022 r.) wezwał skarżącą do usunięcia braku formalnego skargi przez doręczenie odpisu lub kopii poświadczonej za zgodność z oryginałem (wraz z czterema kopiami) wyroku Sądu Rejonowego w W. z 18 grudnia 2020 r. (sygn. akt […]). Wskazany w zarządzeniu sędziego TK brak formalny skargi został usunięty przez skarżącą pismem z 29 września 2022 r. 4. Skarżąca zarzuca art. 3942 § 11 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postę-powania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.) niekonstytucyjność „poprzez wyłą-czenie zaskarżalności w drodze zażalenia postanowienia sądu drugiej instancji w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych zawartego w apelacji złożonej w stanie prawnym po 7 li-stopada 2019 r.” (s. 4 skargi). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymaganiom. 2. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji prawo do wniesienia skargi konstytucyjnej przysługuje każdemu, czyje konstytucyjne prawa lub wolności zostały naruszone w wyniku wydania w jego sprawie ostatecznego rozstrzygnięcia, opartego na niezgodnym z Konstytucją przepisie ustawy lub innego aktu normatywnego. W myśl art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK skarga konstytucyjna może być wniesiona po wyczer-paniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w ciągu trzech miesięcy od doręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzy-gnięcia. Wyczerpanie drogi prawnej jest warunkiem koniecznym z punktu widzenia subsy-diarności skargi konstytucyjnej. W toku instancji skarżący musi więc wykorzystać dostępne mu zwykłe środki prawne, zapobiegające uzyskaniu przez orzeczenie waloru prawomocności. Skarżący powinien zatem wskazać prawomocne rozstrzygnięcie, które zostało wydane w oparciu o zaskarżony akt normatywny. Tylko regulacja prawna, będąca podstawą ostatecz- OTK ZU B/2024 Ts 74/22 poz. 80 3 nego orzeczenia odnoszącego się do praw lub wolności skarżącego, może być przedmiotem skargi, która – w przeciwnym wypadku – nabrałaby charakteru actio popularis (zob. m.in. po-stanowienie TK z 29 stycznia 2013 r., sygn. SK 36/12, OTK ZU nr 1/A/2013, poz. 15 i powo-łane tam orzecznictwo). Wskazanie takiego przepisu nie jest bowiem czysto „techniczną czynnością”. Jak zauważył Trybunał w postanowieniu z 14 maja 2003 r., sygn. Ts 56/02 (OTK ZU nr 2/B/2003, poz. 91): „nie chodzi (…) o wskazanie jakiegokolwiek – podjętego w toku postępowania – orzeczenia sądu, ale takiego, które nadać mogło ostateczny charakter merytorycznemu rozstrzygnięciu o konstytucyjnych prawach lub wolnościach skarżącego, wydanemu na podstawie zakwestionowanych w skardze przepisów”. Innymi słowy, chodzi o władcze rozstrzygnięcie, które ostatecznie – i choćby pośrednio – określa sytuację prawną skarżącego i ma znaczenie dla realizacji jego uprawnień (por. postanowienia TK z: 17 grudnia 1997 r., sygn. Ts 22/97, OTK ZU nr 1/1998, poz. 10; 12 sierpnia 1998 r., sygn. Ts 62/98, OTK ZU nr 5/1998, poz. 71; 13 października 1998 r., sygn. Ts 117/98, OTK ZU nr 3/1999, poz. 43; 4 grudnia 2000 r., sygn. SK 10/99, OTK ZU nr 8/2000, poz. 300; 7 sierpnia 2001 r., sygn. Ts 68/01, OTK ZU nr 8/2001, poz. 296; 26 maja 2008 r., sygn. SK 8/08, OTK ZU nr 4/A/2008, poz. 72). Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego dla zbadania zgod-ności z Konstytucją przepisów zamykających drogę sądową bądź wykluczających dopusz-czalność wniesienia do sądu określonego środka prawnego konieczne jest uprzednie uzyska-nie orzeczenia w przedmiocie odrzucenia niedopuszczalnego z mocy prawa środka. Dopiero dysponując takim orzeczeniem, skarżący mógłby dochodzić stwierdzenia naruszenia prawa do sądu (zob. postanowienie pełnego składu TK z 10 marca 2015 r., sygn. SK 65/13, OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35). Pogląd wyrażony w przywołanym orzeczeniu Trybunału stanowi, co do zasady – zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 lit. e in fine u.o.t.p.TK – wiążącą dyrektywę in-terpretacyjną dla kolejnych składów orzekających do chwili zmiany stanu prawnego lub do momentu odstąpienia od niego przez Trybunał w orzeczeniu wydanym w pełnym składzie. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego skarżąca nie uzyskała ostatecznego rozstrzy-gnięcia naruszającego jej prawa określone w petitum skargi konstytucyjnej, ponieważ nie wniosła zażalenia na postanowienie o oddaleniu wniosku w przedmiocie zwolnienia od kosz-tów. Zażądała jedynie sporządzenia uzasadnienia postanowienia o odmowie takiego zwolnie-nia. Przedmiotem skargi nie uczyniono jednak prawa do uzyskania uzasadnienia niezaskar-żalnego postanowienia, lecz prawo do wniesienia zażalenia. Okoliczność ta uniemożliwia merytoryczne rozpoznanie skargi oraz przekłada się na odmowę nadania jej dalszego biegu na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK. 3. Trybunał stwierdza również, że kwestionowany w skardze art. 3942 § 11 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.) nie był normatywną podstawą postanowienia Sądu Okręgowego w W. z 21 grudnia 2021 r. (sygn. akt […]), z którym skarżąca wiąże naruszenie jej konstytucyjnych praw. Prze-pis ten nie determinował bowiem treści tego rozstrzygnięcia. Intencją skarżącej było zakwe-stionowanie braku możliwości zaskarżenia postanowienia w przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych wydanego przez sąd drugiej instancji, a nie brak możliwości jego uza-sadnienia. Z tych wszystkich powodów należało postanowić jak w sentencji. OTK ZU B/2024 Ts 74/22 poz. 80 4 POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącej przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na niniejsze postanowienie w terminie siedmiu dni od daty jego doręczenia.