Ts 74/22

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 22 kwietnia 2024 r. Pozycja 81 POSTANOWIENIE z dnia 24 stycznia 2024 r. Sygn. akt Ts 74/22 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Justyn Piskorski – przewodniczący Krystyna Pawłowicz – sprawozdawca Piotr Pszczółkowski, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z 5 stycznia 2023 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej I.K., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 28 marca 2022 r. (data nadania) I.K. (dalej: skarżąca) – reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru – wystąpiła o zbadanie zgodności art. 3942 § 11 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805; ze zm.; dalej: k.p.c.) w brzmieniu nada-nym przez art. 1 pkt 142 lit. b ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks po-stępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1469; dalej: k.p.c.) w zakre-sie, w jakim „uniemożliwia zaskarżenie postanowienia o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych zawartego w apelacji, a wydanego po raz pierwszy przez sąd drugiej instancji”, z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 77 ust. 2, art. 78 w związku z art. 176 ust. 1 oraz art. 45 ust. 1 i art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 w związku z art. 78 i art. 176 ust. 1 oraz art. 45 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji. 2. Postanowieniem z 5 stycznia 2023 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 13 stycznia 2023 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze kon-stytucyjnej. Uznał, że skarżąca nie uzyskała ostatecznego rozstrzygnięcia naruszającego jej prawa określone w petitum skargi konstytucyjnej, nie wniosła bowiem zażalenia na postano-wienie o oddaleniu wniosku w przedmiocie zwolnienia od kosztów. Zażądała jedynie sporzą-dzenia uzasadnienia postanowienia o odmowie takiego zwolnienia. Przedmiotem skargi nie uczyniono jednak prawa do uzyskania uzasadnienia niezaskarżalnego postanowienia, lecz prawo do wniesienia zażalenia. Trybunał stwierdził ponadto, że kwestionowany przepis nie OTK ZU B/2024 Ts 74/22 poz. 81 2 był normatywną podstawą postanowienia Sądu Okręgowego w W. z 21 grudnia 2021 r. (sygn. akt […]), z którym skarżąca wiąże naruszenie jej konstytucyjnych praw (nie determinował on bowiem treści tego rozstrzygnięcia). 3. W zażaleniu z 20 stycznia 2023 r. (data nadania) skarżąca zarzuciła zakwestiono-wanemu postanowieniu naruszenie: a) art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) w związku z art. 394 § 2 w związku z art. 357 § 21 k.p.c. oraz art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK w związku z art. 328 § 4 w związku z art. 391 § 1 w związku z art. 394 § 2 w związku z art. 357 § 21 w związku z art. 3942 § 11 k.p.c. poprzez uznanie, że „skarżąca nie uzyskała ostatecznego rozstrzygnięcia naruszającego jej prawa” (s. 2 zażalenia), b) art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK w związku z art. 3942 § 11 k.p.c., art. 397 § 3 w związku z art. 380 k.p.c. „poprzez ich błędne zastosowanie i przyjęcie, że art. 3942 § 11 k.p.c. nie był normatywną podstawą postanowienia Sądu Okręgowego w W. z dnia 21 grudnia 2021 r.” (s. 2 zażalenia); c) art. 61 ust. 2 u.o.t.p.TK „poprzez jego niezastosowanie i brak nadania skardze kon-stytucyjnej dalszego biegu” (s. 3 zażalenia). W związku z powyższym skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości i nadanie skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Zgodnie z orzecznictwem Trybunału zażalenie na postanowienie o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej powinno dotyczyć podstaw, na których odmowa ta była oparta. Przedmiotem postępowania zażaleniowego jest bowiem ustalenie ich prawidłowości. 2. Trybunał Konstytucyjny w obecnym składzie uznaje, że odniesienie się do treści zażalenia musi zostać poprzedzone uwagami natury ogólnej, dotyczącymi zasady skargowo-ści, obowiązującej w tym postępowaniu. Zgodnie z art. 67 ust. 1 u.o.t.p.TK Trybunał orzeka-jąc jest związany zakresem zaskarżenia wskazanym we wniosku, pytaniu prawnym albo skar-dze konstytucyjnej. Zasada ta wymaga, aby skarżący sam określił akt normatywny (lub jego część), będący przedmiotem postępowania. Trybunał nie może z urzędu rozszerzyć tak wska-zanego przedmiotu kontroli. Podmiot występujący z zażaleniem na postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu sam określa zatem granice, w ramach których sprawa podlega rozpoznaniu. Istotna jest przy tym funkcja, jaką pełni ten środek odwoławczy. Jak wynika z treści art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK, na postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu skarżącemu przysługuje zażalenie do Trybunału w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia tego postanowienia. Przedmiotem zażalenia jest wydane w ramach wstępnej kontroli postanowienie dotyczące oceny strony formalnej skargi. Ze względu na to, że przepis ten stanowi o postanowieniu o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, nale-ży uznać, że zażalenie może odnosić się jedynie do przedstawionych przez Trybunał Konsty-tucyjny argumentów przemawiających za negatywną oceną strony formalnej skargi. Brak OTK ZU B/2024 Ts 74/22 poz. 81 3 takiego odniesienia musi zostać każdorazowo oceniony jako niepodważenie zasadności argu-mentacji zawartej w zaskarżonym postanowieniu i skutkować będzie nieuwzględnieniem zażalenia (por. postanowienie TK z 31 października 2011 r., sygn. Ts 306/10, OTK ZU nr 5/B/2011, poz. 381). 3. Przystępując do oceny wniesionego środka odwoławczego Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że kwestionowane postanowienie jest prawidłowe, a argumenty przytoczone w zażaleniu nie podważają ustaleń przedstawionych w tym orzeczeniu i nie zasługują na uwzględnienie. W zakwestionowanym postanowieniu Trybunał trafnie przesądził, że skarżąca nie uzyskała ostatecznego rozstrzygnięcia naruszającego jej prawa określone w petitum skargi konstytucyjnej oraz, że kwestionowana regulacja prawna nie była podstawą orzeczenia, z któ-rym skarżąca wiąże naruszenie jej konstytucyjnych praw. Dla merytorycznej oceny zarzutów skarżącej konieczne było bowiem wniesienie zażalenia na postanowienie oddalające wniosek w przedmiocie zwolnienia z opłaty od apelacji (tj. postanowienie Sądu Okręgowego w W. z 5 marca 2021 r., sygn. akt […]). Nie powinna była – mając w perspektywie postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym – rezygnować z tego środka zaskarżenia, mimo że nie budziło wątpliwości, iż przepisy ustawowe wyłączają możliwość jego wniesienia. Tylko w ten sposób mogła bowiem doprowadzić do wydania, w oparciu o kwestionowaną regulację, postanowienia o odrzuceniu zażalenia, a tym samym do „ujawnienia” przedmiotu skargi kon-stytucyjnej. Trybunał przypomina, że na ten temat wypowiedział się w postanowieniu pełnego składu z 10 marca 2015 r., sygn. SK 65/13 (OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35). Orzekł wtedy, że wniesienie nieprzewidzianego przepisami prawa środka odwoławczego w celu uzyskania orzeczenia potwierdzającego, że droga dostępu do sądu lub do zaskarżenia orzeczenia jest zamknięta – w kontekście skuteczności wniesienia skargi konstytucyjnej do Trybunału – jest niezbędne. Stanowisko to potwierdzały również judykaty w sprawach cywilnych, administra-cyjnych i karnych, wydane w późniejszych terminach (zob. np. postanowienia TK z: 21 czerwca 2017 r., sygn. Ts 148/16, OTK ZU B/2017, poz. 271; 8 kwietnia 2019 r., sygn. Ts 147/17, OTK ZU B/2019, poz. 136; 9 kwietnia 2019 r., sygn. SK 7/19, OTK ZU A/2019, poz. 15; 19 stycznia 2021 r., sygn. SK 47/19, OTK ZU A/2021, poz. 9; 23 lutego 2021 r., sygn. SK 33/20, OTK ZU A/2021, poz. 12; zob. też wyrok TK z 11 października 2016 r., sygn. SK 28/15, OTK ZU A/2016, poz. 79). To stanowisko jest wiążącą dyrektywą interpre-tacyjną dla kolejnych składów orzekających. Odstąpienie od poglądu prawnego wyrażonego w orzeczeniu Trybunału wydanym w pełnym składzie wymaga – zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 lit. e in fine u.o.t.p.TK – wydania orzeczenia w takim samym składzie. Dopóki to nie nastąpi, wszystkie składy orzekające Trybunału Konstytucyjnego są związane takim poglądem praw-nym (zob. postanowienie TK z 24 stycznia 2013 r., sygn. Ts 349/11, OTK ZU nr 1/B/2013, poz. 106 oraz wyroki TK z: 9 grudnia 2015 r., sygn. K 35/15, OTK ZU nr 11/A/2015, poz. 186 i 21 czerwca 2017 r., sygn. SK 35/15, OTK ZU A/2017, poz. 51). Odnosząc się natomiast do wskazanych przez skarżącą spraw (sygn.: Ts 46/21, Ts 59/21, Ts 19/22 i Ts 20/22), które w jej ocenie „pomimo analogicznego stanu faktycznego – przyjęte zostały do rozpoznania” (s. 7 zażalenia) Trybunał zauważa, że sprawy te nie dość, że nie odnoszą się do analogicznego stanu faktycznego, to tylko w odniesieniu do jednej z nich (tj. w sprawie o sygn. Ts 59/21) TK podjął decyzję o przekazaniu do merytorycznego rozpoznania. W pozostałych zaś postępowanie albo jeszcze trwa (tj. w sprawach o sygn. Ts 19/22 i Ts 20/22) albo zostało już prawomocnie zakończone (tj. postanowienie TK z 23 lu-tego 2022 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej o sygn. Ts 46/21, OTK ZU B/2022, poz. 97). Jedynie na marginesie skład orzekający zwraca także uwagę, że nawet gdyby skarżą-ca wskazała takie orzeczenia, które w analogicznym stanie faktycznym zostały przekazane do OTK ZU B/2024 Ts 74/22 poz. 81 4 merytorycznego rozpoznania, to należałoby zauważyć, że nie byłyby one jednak orzeczeniami wydanymi przez pełny skład TK, lecz w składzie jednoosobowym. Trybunał nie byłby więc związany stanowiskiem zajętym w tych rozstrzygnięciach i nie stanowiłyby one podstawy do uwzględnienia zażalenia na postanowienie o odmowie nadania dalszego biegu. Nadmienić przy tym także należy, że pozytywny wynik wstępnej kontroli skargi konstytucyjnej nie przesądza definitywnie o późniejszym jej rozpoznaniu co do meritum. Trzeba podkreślić, że Trybunał na etapie merytorycznej kontroli nie jest związany stanowi-skiem zajętym na etapie wstępnego rozpoznania. Dokonując bowiem oceny istnienia pozy-tywnych oraz braku ujemnych przesłanek procesowych, może dojść do odmiennych wnio-sków niż te, które zostały uprzednio wyrażone w postanowieniu wydanym na etapie wstępne-go rozpoznania konkretnej skargi konstytucyjnej (zob. np. wyrok TK z 9 listopada 2010 r., sygn. SK 10/08, OTK ZU nr 9/A/2010, poz. 99 oraz postanowienie TK z 30 czerwca 2008 r., sygn. SK 15/07, OTK ZU nr 5/A/2008, poz. 98). W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak na wstępie.