Ts 75/16

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 14 lipca 2016 r. Pozycja 444 POSTANOWIENIE z dnia 6 lipca 2016 r. Sygn. akt Ts 75/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz – przewodniczący i sprawozdawca Andrzej Wróbel Marek Zubik, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Wspólnoty Mieszkaniowej w K. w sprawie zgodności: art. 112 ust. 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 623) i art. 1302 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.) z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 w zw. z art. 2, w zw. z art. 7 i w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 20 kwietnia 2016 r. (dana nadania) Wspólnota Mieszkaniowa w K. (dalej: skarżąca) wystąpiła o zbadanie zgodności art. 112 ust. 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cy-wilnych (Dz.U.2016.623; dalej: uksc) rozumianego w ten sposób, że ustanawia on „zasadę zwrotu albo odrzucenia pisma nieopłaconego przed prawomocnym oddaleniem wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i przed bezskutecznym wezwaniem do opłacenia pisma”, i art. 1302 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U.2014.101, ze zm.; dalej: kpc) rozumianego w ten sposób, że zgodne z nim „są zwrot albo odrzucenie nieopłaconego pisma przed prawomocnym oddaleniem wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i przed bezskutecznym wezwaniem do opłacenia pisma”, z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 w zw. z art. 2, w zw. z art. 7 i w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Skargę sformułowano na podstawie następującego stanu faktycznego sprawy. Skar-żąca złożyła pozew, który został zwrócony zarządzeniem przewodniczącego posiedzenia Są-du Okręgowego w K. (dalej: Sąd Okręgowy w K.) z sierpnia 2015 r. z powodu nieuiszczenia opłaty od pozwu w terminie 7 dni od doręczenia adwokatowi skarżącej postanowienia o odda-leniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca wniosła zażalenie OTK ZU B/2016 Ts 75/16 poz. 444 2 na to zarządzenie. Sąd Apelacyjny w K. (dalej: Sąd Apelacyjny w K.) oddalił je postanowie-niem z grudnia 2015 r. W ocenie skarżącej wykładnia art. 112 ust. 3 uksc zastosowana przez sądy orzekające w jej sprawie naruszyła jej prawo do sądu w związku z zasadą demokratycznego państwa prawa, zasadą legalizmu i zasadą równości. Wykładnia ta prowadzi bowiem, zdaniem skarżą-cej, do tego, że termin wykonania obowiązku opłacenia pisma procesowego mija jeszcze przed powstaniem tego obowiązku, bo przed uprawomocnieniem się postanowienia o oddaleniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Jak podkreśla skarżąca, postano-wienie Sądu Okręgowego w K. z czerwca 2015 r. o oddaleniu wniosku o zwolnienie od kosz-tów sądowych było nieprawomocne w chwili jego doręczenia pełnomocnikowi skarżącej. Przysługiwał od niego środek zaskarżenia w postaci zażalenia. Skarżąca zaznacza przy tym, że uiściła opłatę od pozwu w terminie 7 dni od uprawomocnienia się postanowienia z czerwca 2015 r. W jej przekonaniu art. 112 ust. 3 uksc powinien być interpretowany „wyłącznie w taki sposób, że obowiązek opłacenia nieopłaconego pisma powstaje z chwilą prawomocnego od-dalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych”. Według skarżącej sytuacja strony re-prezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika jest „rażąco gorsza” od sytuacji strony działającej bez takiego pełnomocnika. W przypadku doręczenia postanowienia sądu I instan-cji o oddaleniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych strona reprezentowana przez pro-fesjonalnego pełnomocnika, „aby nie narazić się na zarzut nieopłacenia pisma, powinna pi-smo wcześniej opłacić, a zatem w istocie pozbawić się możliwości skutecznego zaskarżenia postanowienia sądu I instancji wobec uiszczenia opłaty”. Strona niereprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika ma zaś, jak wskazuje skarżąca, „pełną możliwość podjęcia decyzji o zaskarżeniu lub nie postanowienia sądu w przedmiocie oddalenia wniosku [o zwol-nienie] od kosztów sądowych”. Skarżąca przywołuje ponadto w uzasadnieniu skargi orzecz-nictwo Sądu Najwyższego mające potwierdzać, że art. 112 ust. 3 uksc i art. 1302 § 1 kpc są stosowane przez sądy w taki właśnie sposób, jaki kwestionuje w skardze. Niezależnie od po-wyższego skarżąca powołuje się również na dwa – jej zdaniem – odmienne orzeczenia Sądu Najwyższego, w których miała zostać przyjęta postulowana przez nią wykładnia zaskarżo-nych przepisów zgodna z Konstytucją. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony wolności lub praw. Musi ona spełniać wiele przesłanek jej dopuszczalności, które zostały określone w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Na etapie wstępnej kontroli Trybunał Konstytucyjny bada, czy skarga spełnia te przesłanki, a także wymagania określone w art. 64-66 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.2016.293; dalej: ustawa o TK) i czy nie zachodzą oko-liczności, o których mowa w art. 77 ust. 3 ustawy o TK. W świetle art. 79 ust. 1 Konstytucji w zw. z art. 65 ust. 1 ustawy o TK skarga konsty-tucyjna − poza spełnieniem warunków określonych dla pisma procesowego − powinna zawie-rać: dokładne określenie przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie które-go sąd lub organ administracji publicznej orzekły ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach określonych w Konstytucji i wobec którego skarżący domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją; wskazanie, jakie jego konstytucyjne wolności lub prawa i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone; uzasadnienie oraz dokładny opis stanu faktycznego sprawy. Zarzuty sformułowane w skardze muszą być poparte argumentacją uprawdopodobniającą niekonstytucyjność kwestionowanego przepisu, co oznacza koniecz-ność wywiedzenia z niego określonej normy, przywołania właściwych wzorców kontroli jego konstytucyjności wyrażających prawa podmiotowe przysługujące osobom fizycznym lub prawnym i – przez porównanie treści wynikających z obu regulacji – wykazania ich wzajem- OTK ZU B/2016 Ts 75/16 poz. 444 3 nej niezgodności. Należy przy tym podkreślić, że jeżeli w sprawie nie doszło do naruszenia praw skarżącego lub skarżący nie potrafi uprawdopodobnić tego naruszenia, to merytoryczne rozpoznanie skargi konstytucyjnej jest niedopuszczalne. Zgodnie z art. 112 ust. 3 uksc, jeżeli pismo podlegające opłacie w wysokości stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia zostało wniesione przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego, a wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych złożony przed upływem terminu do opłacenia pisma został oddalony, nie stosuje się art. 112 ust. 2 uksc przewidującego obowiązek wezwania strony do opłacenia złożonego pisma, w konsekwencji czego tygodniowy termin do opłacenia pisma biegnie od dnia doręczenia stronie postanowienia o oddaleniu wniosku, a gdy postanowienie zostało wydane na posiedzeniu jawnym ‒ od dnia jego ogłoszenia. Jeśli zaś o zwolnieniu od kosztów sądowych orzekał sąd I instancji, a strona wniosła zażalenie w przepisanym terminie, termin do opłacenia pisma biegnie od dnia doręczenia stronie postanowienia oddalającego zażalenie, a jeżeli postanowienie sądu II instancji zostało wydane na posiedzeniu jawnym ‒ od dnia jego ogłoszenia. W myśl art. 1302 § 1 kpc pismo wniesione przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego, które nie zostało należycie opłacone, przewodniczący zwraca bez wezwania o uiszczenie opłaty, jeżeli pismo podlega opłacie w wysokości stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu. Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze treść art. 112 ust. 3 uksc jest jasna. Wynika z niej, że tygodniowy termin do opłacenia pisma w przypadku oddalenia na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych przez sąd I instancji biegnie od daty doręczenia tego postanowienia, jeśli (tak jak w sprawie skarżącej) strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika nie wniosła w tym terminie zażalenia. Potwierdza to orzecznictwo Sądu Najwyższego (zob. w szczególności postanowienia SN z: 4 lipca 2014 r., sprawa II CZ 25/14 i 12 lutego 2014 r., sprawa IV CZ 113/13). W dwóch powołanych przez skarżącą postanowieniach z 21 marca 2014 r. (sprawa IV CZ 2/14) i 28 maja 2013 r. (sprawa V CZ 5/13) Sąd Najwyższy również zaznaczył, że termin do opłacenia pisma należy liczyć od doręczenia postanowienia o oddaleniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W żadnym z tych dwóch orzeczeń nie stwierdził on, że w razie oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych przez sąd I instancji tygodniowy termin do opłacenia pisma należy liczyć dopiero po upływie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie sądu I instancji o oddaleniu takiego wniosku. Zgodnie z art. 112 ust. 3 uksc doręczenie postanowienia o oddaleniu wniosku o zwolnienie od kosztów stanowi dla profesjonalnego pełnomocnika impuls do podjęcia odpowiednich działań procesowych, tj. albo wykonania obowiązku uiszczenia należnej opłaty sądowej, albo złożenia zażalenia na takie postanowienie (zob. postanowienie TK z 3 czerwca 2015 r., sprawa Ts 44/14, OTK ZU nr 3/B/2015, poz. 245). Trybunał przypomina, że w swoim dotychczasowym orzecznictwie potwierdził dopuszczalność stosowania surowszego rygoru w odniesieniu do pism procesowych mających braki formalne (np. nieopłaconych), wnoszonych przez zawodowych pełnomocników procesowych (zob. m.in. wyroki TK z: 12 września 2006 r., sprawa SK 21/05, OTK ZU nr 8/A/2006, poz. 103; 17 listopada 2008 r., sprawa SK 33/07, OTK ZU nr 9/A/2008, poz. 154 oraz 14 września 2009 r., sprawa SK 47/07, OTK ZU nr 8/A/2009, poz. 122). Z samej istoty zastępstwa procesowego wykonywanego przez profesjonalnego pełnomocnika wynika bowiem uprawnione oczekiwanie, że pełnomocnik ten będzie działał fachowo, zgodnie ze swoją najlepszą wiedzą oraz z należytą starannością. Trzeba zatem stwierdzić, że sformułowany w skardze zarzut gorszego traktowania strony reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika jest oczywiście bezzasadny. OTK ZU B/2016 Ts 75/16 poz. 444 4 Poza argumentem odnoszącym się do nierównego traktowania stron postępowania, skarżąca podnosi, że w związku z koniecznością opłacenia pisma w terminie tygodniowym od doręczenia postanowienia sądu I instancji o oddaleniu wniosku o zwolnienie od kosztów są-dowych faktycznie została pozbawiona możliwości zaskarżenia tego postanowienia. Nie wy-jaśnia jednak, dlaczego tygodniowy termin liczony od doręczenia takiego postanowienia jest zbyt krótki lub wręcz uniemożliwia profesjonalnemu pełnomocnikowi podjęcie decyzji co do tego, czy złożyć zażalenie, czy w wyznaczonym terminie uiścić opłatę od pisma. Jak już Try-bunał wskazał, z Konstytucji nie wynika, że termin wnoszenia opłat powinien być taki sam – niezależnie od tego, czy stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik, czy też nie korzysta ona z pomocy prawnej. Podnoszone w skardze zarzuty niekonstytucyjności zaskarżonych przepisów są zatem w świetle powyższych ustaleń nieuprawdopodobnione. W tym stanie rzeczy Trybunał postanowił jak w sentencji.