Ts 79/20

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 11 kwietnia 2023 r. Pozycja 79 POSTANOWIENIE z dnia 31 stycznia 2023 r. Sygn. akt Ts 79/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Pszczółkowski – przewodniczący Andrzej Zielonacki – sprawozdawca Zbigniew Jędrzejewski, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z 8 lutego 2022 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej D.Ś. oraz M.K. oraz wniosku skarżących o zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, p o s t a n a w i a: 1) nie uwzględnić zażalenia; 2) oddalić wniosek o zwrot kosztów postępowania. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE I 1. W skardze konstytucyjnej z 16 kwietnia 2020 r., wniesionej do Trybunału Konsty-tucyjnego 17 kwietnia 2020 r. (data nadania), D.Ś. oraz M.K. (dalej: skarżące), reprezentowa-ne przez radcę prawnego ustanowionego pełnomocnikiem z wyboru, zarzuciły niezgodność: 1) art. 212 w związku z art. 116 § 1 w związku z art. 116a § 1 ustawy z dnia 29 sierp-nia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r. poz. 201, ze zm.; dalej: o.p.) „w zakre-sie, w jakim decyzja o odpowiedzialności osoby trzeciej za zobowiązania podmiotu zobowią-zanego jest jedynie konsekwencją niewykonania przez zobowiązany podmiot obowiązku wynikającego z decyzji o zwrocie dofinansowania i w postępowaniu przeciwko sobie osoba trzecia nie ma możliwości kwestionowania podstawy faktycznej i prawnej tejże «pierwotnej» decyzji, która stała się decyzją ostateczną, gdyż nie została zaskarżona w związku z brakiem osób uprawnionych do wniesienia środka odwoławczego (organu reprezentującego), co po-zbawia osobę trzecią prawa do sądu, gdyż nie ma ona możliwości merytorycznej obrony przed treścią decyzji dotyczącej osoby prawnej, a jej prawo do sądu w celu obrony przed od-powiedzialnością ogranicza się do zbadania tzw. przesłanek egzoneracyjnych oraz wskazania majątku osoby prawnej, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych OTK ZU B/2023 Ts 79/20 poz. 79 2 w znacznej części, co nie stanowi należytego ukształtowania procedury w celu ochrony przed arbitralnością władzy”, z art. 45 ust. 1 oraz art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2) art. 151 § 1 o.p. „w zakresie, w jakim umożliwia zastosowanie fikcji prawnej w myśl której doręczenie decyzji osobom prawnym oraz jednostkom organizacyjnym niema-jącym osobowości prawnej w lokalu ich siedziby lub w miejscu prowadzenia działalności – osobie upoważnionej do odbioru korespondencji lub prokurentowi, bez zbadania czy dana osoba jest rzeczywiście upoważniona do odbioru korespondencji (czy np. jest pracownikiem osoby prawnej) w sytuacji posiadania przez organ wiedzy, że dany podmiot nie ma organu uprawnionego do reprezentowania go, co jest niezgodne z zasadą demokratycznego państwa prawa i zasadą sprawiedliwości społecznej”, z art. 2 Konstytucji. 2. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującym stanem faktycz-nym: 2.1. Fundacja „[…]” z siedzibą w K. (dalej: fundacja) złożyła w Centrum Przedsię-biorczości (dalej: organ) wniosek o dofinansowanie projektu. W dokumencie tym wskazano, że celem projektu jest remont obiektu hotelarskiego, dostosowanie go do potrzeb niepełno-sprawnych oraz poprawa efektywności energetycznej budynku. Fundacja podała również, że jest dzierżawcą obiektu hotelarskiego na okres dwudziestu lat. Projekt został oceniony pozytywnie i w konsekwencji, na podstawie umowy z 1 lipca 2010 r. (nr […]) wraz z późniejszymi aneksami, organ przyznał fundacji dofinansowanie w wysokości 586 635,57 zł, które pochodziło ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i budżetu państwa w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Woje-wództwa na lata 2007-2013. Na mocy oświadczenia z 29 listopada 2011 r. właściciel obiektu hotelarskiego wypo-wiedział fundacji umowę dzierżawy tego obiektu ze skutkiem na 30 listopada 2011 r. Oświadczenie właściciela nie było kwestionowane przez fundację. Z kolei w piśmie z 5 grud-nia 2011 r. (które wpłynęło do organu 7 grudnia 2011 r.), M.K. (członek zarządu) i B.O. (peł-nomocnik), działające w imieniu fundacji, złożyły wyjaśnienia do wniosku o płatność. Doty-czyły one wątpliwości organu co do przedmiarów robót budowlanych i warunków przetargo-wych stosowanych przez fundację. W piśmie tym wskazano, że wszelkie prace inwestycyjne zostały wykonane i zażądano wypłaty ostatniej części dofinasowania. W rzeczonym doku-mencie fundacja nie wspomniała natomiast o utracie przez nią posiadania przedmiotu projek-tu, a co za tym idzie, o niemożności zrealizowania tego zamierzenia i utrzymania jego efek-tów w czasie (trwałość). Obie skarżące 6 grudnia 2011 r. skierowały do Sądu Rejonowego w K. wniosek o ogłoszenie upadłości fundacji, który wpłynął do tego Sądu 9 grudnia 2011 r. Wbrew powin-ności wynikającej z umowy o dofinasowanie (§ 8 ust. 2 pkt 5) fundacja nie poinformowała organu o złożeniu wniosku o upadłość. Z kolei 7 grudnia 2011 r. skarżące złożyły rezygnacje ze swoich funkcji pełnionych w zarządzie fundacji, które zostały przyjęte przez radę fundacji. Także o tym fakcie fundacja nie poinformowała organu, a zmiany te nie zostały ujawnione w Krajowym Rejestrze Sądowym. Również 7 grudnia 2011 r. fundacja złożyła do organu wniosek o płatność dofinasowania (pozostałej jego części). Akceptując pisemne wyjaśnienia fundacji, 23 grudnia 2011 r. organ zrealizował wniosek o płatność. Sąd Rejonowy w K., postanowieniem z 2 lutego 2012 r. (sygn. akt […]), oddalił wnio-sek o ogłoszenie upadłości fundacji. Z kolei 5 kwietnia 2012 r. – podczas rutynowego spraw-dzenia danych w Krajowym Rejestrze Sądowym – organ powziął wiadomość o wystąpieniu przez fundację z wnioskiem o ogłoszenie jej upadłości, a także o orzeczeniu Sądu z 2 lutego 2012 r. Z przedstawionych powodów – zgodnie z § 18 ust. 2 pkt 8 umowy o dofinansowanie – oświadczeniem z 12 kwietnia 2012 r. organ rozwiązał umowę o dofinansowanie bez zacho- OTK ZU B/2023 Ts 79/20 poz. 79 3 wania okresu wypowiedzenia. Tym samym odpadła podstawa prawna udzielenia fundacji dofinansowania oraz zostało wszczęte postępowanie administracyjne w przedmiocie zwrotu wypłaconego dofinansowania. W trakcie tej procedury ustalono, że Sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości fundacji z powodu tego, iż majątek niewypłacalnego dłużnika nie wy-starczał na zaspokojenie kosztów postępowania. W przekonaniu organu fundacja dopuściła się naruszenia szeregu przepisów prawa powszechnie obowiązującego, jak i postanowień umownych. Stało się tak, ponieważ nie poinformowała ona o istotnych okolicznościach mają-cych wpływ na realizację projektu. Obie skarżące – na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w K. o sygn. akt […] – zostały wykreślone z działu II Krajowego Rejestru Sądowego nr […] dopiero 17 grudnia 2012 r. 2.2. Decyzją z 3 lipca 2012 r. (znak: […]) organ zobowiązał fundację do zwrotu wy-szczególnionych w tym rozstrzygnięciu kwot w zakreślonym terminie. Wobec braku reakcji fundacji na tę decyzję, 21 września 2012 r. zostało wystosowane do niej upomnienie w przedmiocie konieczności zwrotu środków w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyj-nym w administracji. Po bezskutecznym upływie terminu określonego w upomnieniu, organ 31 października 2012 r. wydał tytuły wykonawcze oraz przekazał sprawę Naczelnikowi Dru-giego Urzędu Skarbowego w K. (dalej: organ egzekucyjny) w celu przeprowadzenia egzeku-cji. Postanowieniem z 27 czerwca 2014 r. (znak: […]) organ egzekucyjny z urzędu stwierdził bezskuteczność postępowania egzekucyjnego i umorzył postępowanie z uwagi na brak środ-ków w majątku fundacji. 2.3. Pismem z 13 czerwca 2016 r. (znak: […]) organ zawiadomił obie skarżące o wszczęciu wobec nich postępowania administracyjnego w sprawie solidarnego zwrotu środków wypłaconych fundacji. W reakcji na to zawiadomienie pełnomocnik jednej ze skar-żących 11 lipca 2016 r. złożył wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji organu z 3 lipca 2012 r. oraz o umorzenie postępowania. Zarząd Województwa (dalej: organ odwoławczy), decyzją z 1 marca 2017 r. (nr […]), odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z 3 lipca 2012 r. Wskutek wniosku pełnomocnika jednej ze skarżących – po ponownym rozpoznaniu sprawy – decyzją z 16 maja 2017 r. (nr […]) organ odwoławczy utrzymał w mocy swoje rozstrzygnięcie. 2.4. Decyzją z 22 czerwca 2017 r. (znak: […] – nr […]) organ orzekł o solidarnej od-powiedzialności skarżących wskazanych w tym rozstrzygnięciu kwot z tytułu zwrotu niepra-widłowo wykorzystanego dofinansowania. Wobec złożenia przez skarżące odwołania, organ odwoławczy w decyzji z 21 listopada 2017 r. (nr […]) utrzymał w mocy decyzję z 22 czerwca 2017 r. Skarżące wniosły od decyzji organu odwoławczego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G., który oddalił ją wyrokiem z 11 lipca 2018 r. (sygn. akt […]). Skarga kasacyjna od tego orzeczenia została zaś oddalona w wyroku Naczelnego Sądu Administra-cyjnego z 27 listopada 2019 r. (sygn. akt […]). 3. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 16 września 2020 r. – na pod-stawie art. 61 ust. 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U z 2019 r. poz. 2393) – skarżące zostały wezwane do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: – doręczenie kompletnego i poświadczonego za zgodność z oryginałem odpisu decyzji z 3 lipca 2012 r. (nr […]); OTK ZU B/2023 Ts 79/20 poz. 79 4 – wskazanie, w imieniu której ze skarżących pełnomocnik odebrał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 listopada 2019 r. (sygn. akt […]), ewentualnie wykazanie, że był uprawniony do odbioru wskazanego wyroku w imieniu obu skarżących; natomiast jeśli był on pełnomocnikiem tylko jednej ze skarżących, udokumentowanie daty odbioru przed-miotowego wyroku przez skarżącą, której nie reprezentował w postępowaniu przed Naczel-nym Sądem Administracyjnym; – wyjaśnienie, w jaki sposób – zdaniem skarżących – zostały naruszone, wskazane przez nie konstytucyjne prawa lub wolności; – dokładne uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanych w skardze konstytu-cyjnej przepisów ze wskazanymi wzorcami kontroli. Odpis powyższego zarządzenia został doręczony pełnomocnikowi skarżących 18 września 2020 r. 4. W sporządzonym przez pełnomocnika piśmie procesowym z 25 września 2020 r., wniesionym do Trybunału tego samego dnia (data nadania), zostały przedłożone Trybunałowi Konstytucyjnemu stosowne wyjaśnienia. 5. Postanowieniem z dnia 8 lutego 2022 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. 5.1. W odniesieniu do zarzutu niezgodności z Konstytucją art. 212 w związku z art. 116 § 1 w związku z art. 116a § 1 o.p. Trybunał stwierdził, że ocena dopuszczalności merytorycznego rozpoznania analizowanej skargi konstytucyjnej nie może odbywać się bez uwzględnienia okoliczności stanu faktycznego poprzedzającego jej wniesienie. Merytoryczne rozpoznanie skargi konstytucyjnej jest bowiem możliwe jedynie po wykazaniu przez skarżą-cego minimalnej staranności w trosce o zabezpieczenie swoich interesów prawnych. Skarga konstytucyjna – co wymaga szczególnego podkreślenia – nie może być wykorzystywana jako instrument służący korygowaniu zaniedbań popełnionych w postępowaniu poprzedzającym jej wniesienie. Trybunał uznał przy tym, że winą strony (jej przedstawiciela lub pełnomocni-ka) postępowania jest nieprzykładanie staranności i troskliwości w tak wysokim stopniu, ja-kiego wymaga z natury rzeczy prowadzenie odnośnego postępowania, oraz nieprzestrzeganie wszelkich potrzebnych i możliwych środków ostrożności dla dopełnienia w terminie właści-wych czynności proceduralnych. W świetle załączonych do skargi konstytucyjnej rozstrzygnięć nie budziło wątpliwo-ści, że: – 29 listopada 2011 r. (ze skutkiem od 30 listopada 2011 r.) doszło do rozwiązania umowy dzierżawy obiektu hotelarskiego oraz utraty przez Fundację „[…]” z siedzibą w K. (dalej: fundacja), w której zarządzie zasiadały skarżące, prawa do tej nieruchomości; – od 30 listopada 2011 r. niemożliwa stała się realizacja przez fundację, w której za-rządzie zasiadały skarżące, warunków udzielonego dofinansowania (zapewnienia trwałości projektu); – 5 grudnia 2011 r. skarżące (działając w imieniu fundacji) wystąpiły do Centrum Przedsiębiorczości (dalej: organ) z wnioskiem o płatność ostatniej raty dofinansowania; – 6 grudnia 2011 r. skarżące złożyły do Sądu Rejonowego w K. wniosek o ogłoszenie upadłości fundacji; – 7 grudnia 2011 r. skarżące zrezygnowały z funkcji członków organu zarządzającego fundacją, które to rezygnacje w tym samym dniu zostały przez radę fundacji przyjęte; – rezygnacje skarżących z funkcji zostały ujawnione w Krajowym Rejestrze Sądowym dopiero 17 grudnia 2012 r. OTK ZU B/2023 Ts 79/20 poz. 79 5 Sekwencja powyższych zdarzeń dowodziła w sposób oczywisty, że skarżące – działa-jąc w imieniu fundacji – z pełną świadomością wystąpiły o płatność raty dofinansowania. Dyscyplina finansów publicznych, która dla Trybunału stanowi wiedzę notoryjną, wskazywa-łaby zaś na to, że fundacja nie otrzymałaby kolejnej raty dofinansowania, gdyby organ został poinformowany przez fundację (a ściślej – jej zarząd, czyli skarżące) o utracie tytułu prawne-go do nieruchomości, złożeniu wniosku o upadłość, jak i rezygnacji z pełnionych funkcji przez członków zarządu. Skarżące swoim działaniem doprowadziły zatem do wypłaty niena-leżnej kwoty dofinansowania, pogarszając tym samym sytuację majątkową fundacji w tym sensie, że fundacja zobowiązana była nie tylko do zwrotu otrzymanego wcześniej dofinanso-wania, ale i tej ostatniej raty wraz z odsetkami. Z chwilą utraty tytułu prawnego do nierucho-mości przez fundację odpadła bowiem podstawa do udzielenia fundacji dalszego dofinanso-wania. W tych okolicznościach orzeczenie o odpowiedzialności skarżących za zaległość z tytułu udzielonego dofinansowania wraz z należnymi odsetkami miało swoje prawne uza-sadnienie. Skoro bowiem skarżące swoim działaniem przyczyniły się do powstania zaległości i jednocześnie we właściwym czasie nie złożyły wniosku o ogłoszenie upadłości (por. posta-nowienie Sądu Rejonowego w K. z 2 lutego 2012 r., sygn. akt […]), a także nie dopełniły ciążących na nich obowiązków informacyjnych wobec organu, to bezsporna jest ich odpo-wiedzialność za podejmowane w imieniu fundacji decyzje. Odpowiedzialność ta w szczegól-ności zachodzi wobec braku majątku fundacji, z którego mogłoby zostać zaspokojone rosz-czenie wierzyciela publicznoprawnego. Na marginesie Trybunał zwrócił uwagę, że obecne położenie prawne skarżących – zwłaszcza w okolicznościach niniejszej sprawy – wynika również z domniemania prawdzi-wości wpisu w Krajowym Rejestrze Sądowym (art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym, Dz. U. z 2007 r. Nr 168, poz. 1186, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 1500, ze zm.). Podczas rutynowego sprawdzania przez organ danych fundacji w Krajowym Rejestrze Sądowym (5 kwietnia 2012 r.), wydania decyzji w przedmiocie zobo-wiązania fundacji do zwrotu przyznanych dotacji (3 lipca 2012 r.), ponaglenia w sprawie zwrotu dotacji (21 września 2012 r.) oraz wydania tytułów wykonawczych przeciwko funda-cji (30 października 2012 r.) obie skarżące nadal figurowały w dziale II odnośnego rejestru jako członkowie zarządu fundacji; zostały wykreślone dopiero 17 grudnia 2012 r. Oczywiście, wskazane wyżej domniemanie jest podważalne, jednakże wymaga ze strony samych zaintere-sowanych stosownej aktywności (por. np. prawomocny wyrok WSA w Warszawie z 28 wrze-śnia 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 2838/16, CBOSA). Z załączonych do skargi konstytucyjnej rozstrzygnięć wynika zaś, że zarówno rada fundacji (która przyjęła rezygnacje skarżących), jak i same skarżące, zaniechały poinformowania organu o zmianie w składzie zarządu funda-cji. Okoliczność ta – wprawdzie wtórna wobec działań podejmowanych przez obie skarżące przed 7 grudnia 2011 r. – miała jednak ten skutek, że po wskazanej dacie skarżące wobec podmiotów trzecich (w tym organu) uchodziły nadal za umocowane do reprezentowania fun-dacji. W ocenie Trybunału analizowana skarga konstytucyjna stanowi jedynie próbę uchyle-nia się przez skarżące od odpowiedzialności z tytułu art. 116 § 1 pkt 1 w związku z art. 116a § 1 o.p. Tym bardziej, że – wbrew ich twierdzeniu – decyzja organu z 22 czerwca 2012 r. nie była „jedynie konsekwencją niewykonania przez zobowiązany podmiot obowiązku wynikają-cego z decyzji [z 3 lipca 2012 r.] o zwrocie dofinansowania”, a następstwem zaniedbań w zarządzaniu fundacją, o czym świadczą – zarówno – odmowa ogłoszenia jej upadłości przez Sąd Rejonowy w K. (brak środków na przeprowadzenie postępowania upadłościowego i zaspokojenia wierzycieli), jak i ocena nieziszczenia się przesłanek egzoneracyjnych, doko-nana przez sądy administracyjne obu instancji wobec skarżących. Argumentacja przedstawiona w uzasadnieniu skargi oraz piśmie procesowym podwa-ża odpowiedzialność skarżących będących do 7 grudnia 2011 r. (data złożenia rezygnacji) OTK ZU B/2023 Ts 79/20 poz. 79 6 członkami zarządu fundacji, jako „dłużników rezerwowych” zobowiązania publicznoprawne-go w związku z decyzją z 22 czerwca 2012 r. wydaną wobec fundacji, jako „dłużnika podsta-wowego”. Jest to teza niezasadna, albowiem przypisywałaby odpowiedzialność członków zarządu wyłącznie wobec osób piastujących swe funkcje w dacie wydania decyzji zobowiązu-jących odnośnie do osób prawnych, a nie wobec osób, które jako członkowie zarządu dopro-wadziły do negatywnego ukształtowania położenia osoby prawnej. Powyższe – na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o or-ganizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: uotpTK) – przekładało się na odmowę nadania dalszego biegu skardze w zakresie dotyczącym badania zgodności art. 212 w związku z art. 116 § 1 w związku z art. 116a § 1 o.p. z art. 45 ust. 1 oraz art. 78 Konstytucji. 5.2. W odniesieniu do zarzutu niezgodności z Konstytucją art. 151 § 1 o.p. Trybunał przypomniał, że z konstrukcji polskiej skargi konstytucyjnej wynika, iż celem jej jest ochrona przysługujących skarżącemu konstytucyjnych praw i wolności naruszonych na skutek wyda-nia ostatecznego rozstrzygnięcia na podstawie przepisu (normy prawnej), którego konstytu-cyjność jest kwestionowana. Aby uznać skargę konstytucyjną za dopuszczalną, musi wystę-pować ścisła relacja (związek) pomiędzy treścią orzeczenia, zaskarżonym przepisem aktu normatywnego (normą prawną) a postawionym zarzutem niezgodności tego przepisu z okre-śloną normą konstytucyjną. W tym kontekście Trybunał stwierdził, że zarzut dotyczący art. 151 § 1 o.p. został wywiedziony od decyzji organu z 3 lipca 2012 r. (znak: […] – nr […]), którą – jak utrzymują skarżące – doręczono osobie nieuprawnionej, a przez to nie powinna była wejść do obrotu prawnego. Stosownie zaś do art. 79 ust. 1 Konstytucji i art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK możliwe by-łoby wniesienie skargi konstytucyjnej w tym zakresie dopiero od ewentualnego ostatecznego orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, zamykającego sądowoadministracyjny tok kontroli decyzji Zarządu Województwa (dalej: organ odwoławczy) z 16 maja 2017 r. (nr […]), utrzymującej w mocy decyzję tego organu z 1 marca 2017 r. (nr […]) o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji z 3 lipca 2012 r. Innymi słowy, decyzja organu z 22 czerw-ca 2017 r. (znak: […] – nr […]) oraz wydane w jej następstwie decyzja organu odwoławczego z 21 listopada 2017 r. (nr […]), wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z 11 li-pca 2018 r. (sygn. akt […]) i wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 listopada 2019 r. (sygn. akt […]) nie stanowią orzeczeń wydanych na podstawie zakwestionowanego art. 151 § 1 o.p. Powyższe – na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 uotpTK – przekładało się na odmowę nadania dalszego biegu skardze w zakresie dotyczącym badania zgodności art. 151 § 1 o.p. z art. 2 Konstytucji. 5.3. Odpis postanowienia Trybunału został doręczony pełnomocnikowi skarżących w dniu 14 lutego 2022 r. 6. W sporządzonym przez pełnomocnika piśmie procesowym z 17 lutego 2022 r., wniesionym do Trybunału tego samego dnia (data nadania), skarżące złożyły zażalenie na postanowienie z 8 lutego 2022 r., w którym zarzuciły Trybunałowi Konstytucyjnemu: – naruszenie art. 61 ust. 2 uotpTK „poprzez jego niezastosowanie i odmowę nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej pomimo niedokonania przez Trybunał oceny istoty zarzutów zawartych w skardze”. Ponadto skarżące wniosły o zasądzenie zwrotu poniesionych kosztów postępowania według norm przepisanych. OTK ZU B/2023 Ts 79/20 poz. 79 7 II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: uotpTK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym, badając w szczególności, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdzono istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. 2. Trybunał w obecnym składzie stwierdza, że zaskarżone postanowienie z 8 lutego 2022 r. jest prawidłowe. 3. Odnosząc się do sformułowanych w zażaleniu zarzutów, Trybunał Konstytucyjny przypomina, że art. 79 ust. 1 Konstytucji stanowi, iż „każdy (…) ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego”. Oznacza to, że skarga konstytucyjna powinna odpowiadać – z woli ustrojodawcy – warunkom merytorycznym i formalnym opisanym w ustawie zwykłej, czyli – obecnie – uotpTK (por. J. Trzciński, uwaga 10. do art. 79 Konstytucji, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. L. Garlicki, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 1999-2007). Ta zaś w art. 61 ust. 4 nakazuje oceniać skargę z punktu widzenia m.in. przesłanek: nieusuwalnych braków formalnych (pkt 1) oraz oczywistej bezzasadności (pkt 3). Obydwa kryteria ustawowe nakładają na Try-bunał obowiązek badania na etapie wstępnego rozpoznania skargi nie tylko jej formalnej po-prawności (czy spełnia ona wymogi z art. 53 uotpTK), ale także – co wymaga szczególnego podkreślenia – tego, czy wolność lub prawo konstytucyjne, na które powołuje się skarżący, pozostaje (zważywszy na stan faktyczny i prawny poprzedzający wniesienie skargi) w odpo-wiednim (adekwatnym) związku z przepisem aktu normatywnego, który został uczyniony przedmiotem zaskarżenia (por. Z. Czeszejko-Sochacki, L. Garlicki, J. Trzciński, Komentarz do ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, Warszawa 1999, s. 123). 3.1. W odniesieniu do odmowy nadania dalszego biegu skardze w zakresie, w jakim skarżące zakwestionowały zgodność art. 212 w związku z art. 116 § 1 w związku z art. 116a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r. poz. 201, ze zm.; dalej: o.p.) z art. 45 ust. 1 oraz art. 78 Konstytucji, skarżące w istocie podają w wątpli-wość legitymację Trybunału Konstytucyjnego, orzekającego w jednoosobowym składzie, do wyrażania stanowiska co do oczywistej bezzasadności zarzutów podniesionych w skardze konstytucyjnej i to już na etapie jej wstępnej kontroli. W związku z powyższym podkreślić należy, że w świetle przepisów uotpTK (jak i poprzednio obowiązujących regulacji dotyczą-cych postępowania przed Trybunałem) niedopuszczenie do merytorycznego badania oczywi-ście bezzasadnych zarzutów skargi konstytucyjnej stanowić ma jeden z celów badania prawi-dłowości tego środka prawnego, prowadzonego w ramach jego wstępnej kontroli. Kontrola ta realizowana jest w pierwszej kolejności przez wyznaczonego sędziego Trybunału Konstytu-cyjnego, którego rozstrzygnięcie podlega weryfikacji przez skład trzech sędziów Trybunału (w wyjątkowych przypadkach przez TK w pełnym składzie), wywołanej zażaleniem na po-stanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Nie ma zatem de lege lata jakichkolwiek podstaw prawnych do relatywizowania przesłanek dopuszczalności skargi konstytucyjnej w zależności od etapu wstępnej kontroli skargi, zwłaszcza zaś nakazu bardziej powściągliwego kwalifikowania sformułowanych w niej zarzutów w trakcie rozpoznania OTK ZU B/2023 Ts 79/20 poz. 79 8 skargi przez jednego sędziego Trybunału Konstytucyjnego. Należy także przypomnieć, że każdorazowa ocena zasadności skargi konstytucyjnej (tzn. sformułowanych w niej zarzutów) nie może abstrahować od okoliczności konkretnego stanu faktycznego. Naruszenie konstytu-cyjnych praw i wolności musi mieć bowiem charakter obiektywny, tzn. nie może być wywo-łane (sprowokowane) przez zachowanie (a ściślej: zaniedbanie) skarżącego (por. np. posta-nowienie TK z 4 lutego 2015 r., sygn. Ts 193/12, OTK ZU nr 1/B/2015, poz. 10). Argumen-tacja zażalenia w żaden zaś sposób nie podważyła ustalenia Trybunału, że we wniesionej skardze konstytucyjnej skarżące w istocie próbowały przypisać odpowiedzialność członków zarządu osoby prawnej wyłącznie do osób piastujących swe funkcje w dacie wydania decyzji zobowiązującej odnośnie do osoby prawnej, a nie wobec osób, które jako członkowie zarządu doprowadziły do negatywnego ukształtowania położenia tejże osoby prawnej przez wydanie owej decyzji. Z powyższych powodów odmowa nadania dalszego biegu na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 3 uotpTK w odniesieniu do art. 212 w związku z art. 116 § 1 w związku z art. 116a § 1 o.p. była uzasadniona. 3.2. W odniesieniu do odmowy nadania dalszego biegu skardze w zakresie badania zgodności art. 151 § 1 o.p. z art. 2 Konstytucji należy zwrócić uwagę, że skarżące nie przed-stawiły w tym zakresie żadnych argumentów, które podważyłyby ustalenie Trybunału, iż skarga na ten przepis nie została wywiedziona w przepisanym trybie. Decyzja Centrum Przedsiębiorczości z 22 czerwca 2017 r. (znak: […] – nr […]) oraz wydane w jej następstwie decyzja Zarządu Województwa z 21 listopada 2017 r. (nr […]), wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z 11 lipca 2018 r. (sygn. akt […]) i wyrok Naczelnego Sądu Admini-stracyjnego z 27 listopada 2019 r. (sygn. akt […]) nie stanowią bowiem orzeczeń wydanych na podstawie zakwestionowanego art. 151 § 1 o.p. Wniesienie skargi konstytucyjnej na ten przepis możliwe byłoby – stosownie do art. 79 ust. 1 Konstytucji i art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK – jedynie od orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, które zamykałoby sądowoadmi-nistracyjny tok kontroli decyzji Zarządu Województwa z 16 maja 2017 r. (nr […]), utrzymu-jącej w mocy decyzję tego organu z 1 marca 2017 r. (nr […]) o odmowie stwierdzenia nie-ważności decyzji Centrum Przedsiębiorczości z 3 lipca 2012 r. (znak: […] – nr […]). 3.3. Z powyższych przyczyn – na podstawie art. 61 ust. 8 zdanie drugie uotpTK – na-leżało postanowić jak w punkcie 1 sentencji. 4. Co do wniosku skarżących o zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych należy przypomnieć, że stosownie do art. 54 ust. 2 uotpTK: – w przypadku wyroku uwzględniającego skargę konstytucyjną Trybunał orzeka, w drodze postanowienia, na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania przed Trybunałem od organu, który wydał akt normatywny będący przedmiotem skargi (zdanie pierwsze); – w uzasadnionych przypadkach Trybunał może orzec zwrot kosztów postępowania przed Trybunałem również wówczas, gdy nie uwzględnił skargi (zdanie drugie). 4.1. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego zwrot kosztów postępowania w sytuacji nieuwzględnienia skargi konstytucyjnej (tj. w razie wydania wyroku stwierdzającego zgodność zaskarżonego przepisu z wzorcem konstytucyjnym albo w razie umorzenia postępowania) ma charakter wyjątkowy i jest odstępstwem od zasady ogólnej. Oznacza to, że pojęcie „uzasadnionego przypadku” musi być interpretowane ściśle i nie może podlegać wykładni rozszerzającej. Określając okoliczności, które można zaliczyć do katalogu „uzasadnionego przypadku”, winno się brać pod uwagę – z jednej strony – charakter postę-powania w sprawie skargi konstytucyjnej, która jest nie tylko środkiem ochrony indywidual- OTK ZU B/2023 Ts 79/20 poz. 79 9 nych praw i wolności, lecz także środkiem ochrony Konstytucji, a z drugiej strony – konkret-ną sytuację podmiotu wnoszącego skargę (por. np. postanowienia TK z: 27 czerwca 2006 r., sygn. SK 35/04, OTK ZU nr 6/A/2006, poz. 74 oraz 19 grudnia 2012 r., sygn. SK 34/09, OTK ZU nr 11/A/2012, poz. 144). 4.2. Trybunał Konstytucyjny, rozpoznając wniosek w niniejszej sprawie, nie znalazł podstaw do uznania, że zachodzi „uzasadniony przypadek”, który przemawiałby za zasądze-niem na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania. Z tego też powodu – na podstawie art. 54 ust. 2 zdanie drugie a contrario uotpTK – należało postanowić jak w punkcie 2 senten-cji.