Ts 79/23

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 11 lutego 2025 r. Pozycja 65 POSTANOWIENIE z dnia 4 grudnia 2024 r. Sygn. akt Ts 79/23 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Rafał Wojciechowski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.Ż. o zbadanie zgodności: 1) art. 62 § 4 ustawy z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy (Dz. U. z 2022 r. poz. 859, ze zm.; dalej: Kodeks karny skarbowy) w zakre-sie, „w którym użyte w tym przepisie słowo «sprzedaż» oznacza również świadczenie pomocy prawnej w rozumieniu art. 2 i 4 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 1166) w to-ku nabycia sprawdzającego z art. 94k i nast. ustawy (…) z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 813 z późn. zm.)”, z art. 2, art. 20, art. 21, art. 22, art. 30, art. 31, art. 32, art. 40, art. 42, art. 45, art. 47, art. 64 ust. 2 oraz art. 65 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) art. 140 § 1 Kodeksu karnego skarbowego w zakresie, „w którym przepis ten zezwala na uznanie przyjęcia mandatu karnego za przyznanie się do umyśl-nego popełnienia wykroczenia skarbowego w rozumieniu art. 4 § 1 Kodeksu karnego skarbowego”, z art. 2, art. 30, art. 40, art. 42, art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 32 Konstytucji, p o s t a n a w i a: nadać dalszy bieg skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej, wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 12 kwietnia 2023 r. (data nadania), M.Ż. (wcześniej: W.-Ż.; dalej: skarżąca), r.prawna działająca w imie-niu własnym, wystąpiła z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia na tle następującego stanu faktycznego. Skarżąca, wykonująca zawód radcy prawnego, 14 października 2022 r. została podda-na procedurze tzw. nabycia sprawdzającego i w jej wyniku ukarana kredytowanym mandatem skarbowym w wysokości 2000 zł, wystawionym przez pracownicę Urzędu Skarbowego w C. Skarżąca złożyła do sądu wniosek o uchylenie tego mandatu. OTK ZU B/2025 Ts 79/23 poz. 65 2 Sąd Rejonowy w W. II Wydział Karny postanowieniem z 12 stycznia 2023 r. (sygn. akt […]) odmówił uchylenia mandatu z uwagi na to, że w postępowaniu badał on jedynie, czy czyn wskazany w mandacie jest wykroczeniem skarbowym. Z racji niezaskarżalności tego orzeczenia za pomocą zwyczajnych środków zaskarżenia skarżąca uznała je za orzeczenie ostateczne w niniejszej sprawie. Zgodnie z art. 167a ustawy z dnia 10 września 1999 r. – Ko-deks karny skarbowy (Dz. U. z 2022 r. poz. 859, ze zm.; dalej: Kodeks karny skarbowy, k.k.s.) do wniesienia kasacji w sprawie o wykroczenie skarbowe uprawnieni są wyłącznie Prokurator Generalny oraz Rzecznik Praw Obywatelskich. Skarżąca wniosła o przeprowadzenie oceny konstytucyjności art. 62 § 4 k.k.s. w za-kresie, w jakim użyte w tym przepisie słowo „sprzedaż” oznacza również świadczenie pomo-cy prawnej w rozumieniu art. 2 i 4 ustawy o radcach prawnych w toku nabycia sprawdzające-go z art. 94k i następnych ustawy o KAS. Podniosła, że świadczenie przez radcę prawnego usług w ramach działalności kancelarii radcy prawnego nie powinno być postrzegane jako sprzedaż w rozumieniu art. 62 § 4 k.k.s. i w zakresie tym przepis ten jest – jej zdaniem – nie-zgodny z art. 65 ust. 1 i art. 22 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Dopuszczalność naby-cia sprawdzającego względem czynności radcy prawnego podejmowanych w ramach działal-ności kancelarii radcowskiej, zdaniem skarżącej, zmusza radcę prawnego do pracy m.in. w warunkach konfliktu interesów, nieuświadamianego przez nią przełamania tajemnicy rad-cowskiej, zachodzenia podstaw odmowy świadczenia pomocy prawnej, dotkliwego pogwał-cenia godności zawodu radcy prawnego, zanegowania udzielonego skarżącej zaufania publicznego oraz pogwałcenia stanowiącej istotę jej zawodu relacji zaufania na linii radca prawny – klient, wobec czego wymuszone na skarżącej czynności podejmowane przez nią w toku nabycia sprawdzającego wykraczają poza istotę wykonywania zawodu radcy prawne-go, a to – jej zdaniem – narusza art. 30 i art. 32 w związku z art. 65 ust. 1 i art. 20 i art. 22 Konstytucji RP. Skarżąca uznała ponadto, że art. 62 § 4 k.k.s. w zakresie opisanym w petitum pozostaje również w niezgodzie z art. 47 Konstytucji, gdyż związanie pojęcia „sprzedaży” z działalnością radcy prawnego przeczy uznaniu tego zawodu (jak też niektórych innych, np. księdza, sędziego, lekarza, nauczyciela) za misję, która wiąże się z wyborem określonej drogi życiowej i wpływa w ten sposób na tożsamość osoby ten zawód wykonującej. W ten sam sposób art. 62 § 4 k.k.s. pozostaje, w ocenie skarżącej, w sprzeczności z aksjologią de-mokratycznego państwa prawnego, a więc z art. 2 Konstytucji. Skarżąca stwierdziła także, że zawód radcy prawnego wiąże się z edukacją prawną przez nieodpłatną pomoc prawną, jaką świadczy skarżąca. Posłużyło to jako argument do uzasadnienia tezy, że art. 62 § 4 k.k.s. sto-sowany w toku postępowania z art. 94k ustawy o KAS, nadaje pracy radcy prawnego charak-ter fasadowy, a co za tym idzie, sprzeczny z art. 30 i art. 40 Konstytucji. W skardze ujęto również, że objęcie pojęciem „sprzedaży” w rozumieniu art. 62 § 4 k.k.s. usług prawnych świadczonych przez radcę prawnego w kancelarii radcy prawnego w toku nabycia sprawdza-jącego skutkuje dyskryminacją skarżącej w zakresie wolności wykonywania zawodu przez pozbawienie skarżącej korzyści zarobkowej, a to – jej zdaniem – narusza nie tylko art. 65 ust. 1 w związku z art. 32, lecz także art. 21 i art. 64 ust. 2 oraz art. 32 Konstytucji. Skarżąca wniosła również o zbadanie zgodności art. 140 § 1 k.k.s. w zakresie, w jakim przepis ten zezwala na uznanie przyjęcia mandatu karnego za przyznanie się do umyślnego popełnienia wykroczenia skarbowego w rozumieniu art. 4 § 1 k.k.s. z art. 2, art. 30, art. 40, art. 42, art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 32 Konstytucji. Zasugerowała, że przepis stanowiący przedmiot kontroli jest niezgodny z art. 30 Konstytucji, gdyż przyjęcie mandatu wystawionego przez pracowników Krajowej Administracji Skarbowej oznacza przyznanie się sprawcy do winy, i to winy umyślnej. Podniosła także, że uchybia to godności radcy prawne-go i poniża go – stąd postulowana niezgodność z art. 40 ustawy zasadniczej. Ponadto wymu-szenie automatycznego przyjęcia wersji niekoniecznie zgodnej z prawdą, zdaniem skarżącej, OTK ZU B/2025 Ts 79/23 poz. 65 3 uczyniło art. 140 § 1 k.k.s. niezgodnym z art. 42 ust. 1, 2 i 3 oraz art. 45 ust. 1 i art. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 14 lipca 2023 r. skarżąca została wezwana do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: wskazanie ostatecz-nego orzeczenia, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecz-nie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącej; udokumentowanie daty doręcze-nia skarżącej tego orzeczenia (doręczenie np. poświadczonej za zgodność z oryginałem koperty, w której doręczone zostało to orzeczenie wraz z monitoringiem przesyłki Poczty Polskiej lub poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii zwrotnego potwierdzenia odbioru tej przesyłki lub elektronicznego potwierdzenia odbioru) wraz z czterema kopiami; poinfor-mowanie, czy od ostatecznego orzeczenia, został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia (wraz z czterema kopiami) oraz doręczenie czterech odpisów lub kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem postanowienia Sądu Rejonowego w W. z 12 stycznia 2023 r. (sygn. akt […]). Skarżąca odniosła się do zarządzenia w piśmie procesowym z 31 lipca 2023 r. (data nadania). Sędzia Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 23 lipca 2024 r. wezwał skarżącą do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: uzasadnienie zarzutu niezgod-ności art. 62 § 4 Kodeksu karnego skarbowego z art. 2, art. 20, art. 21, art. 22, art. 30, art. 31, art. 32, art. 40, art. 42, art. 45, art. 47, art. 64 ust. 2 i art. 65 ust. 1 Konstytucji; przedłożenie do akt jednej, poświadczonej za zgodność z oryginałem, kopii drugiej strony recepty wydanej dla skarżącej przez NZOZ Przychodnię Lekarską „A.” podczas wizyty lekarskiej 14 paździer-nika 2022 r. oraz doręczenie czterech odpisów lub kopii poświadczonych za zgodność z ory-ginałem postanowienia Sądu Rejonowego w W. z 12 stycznia 2023 r. (sygn. akt […]). Skarżąca odniosła się do zarządzenia w piśmie procesowym z 20 sierpnia 2024 r. (data nadania). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom. 2. Skarga konstytucyjna została sporządzona przez występującego we własnym imie-niu radcę prawnego (art. 44 ust. 1 in fine u.o.t.p.TK). Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że skarżąca: – dochowała terminu, o którym mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, gdyż odpis postano-wienia Sądu Rejonowego w W. II Wydział Karny z 12 stycznia 2023 r. (sygn. akt […]) wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącej 13 lutego 2023 r., a skarga została wniesiona do Trybunału 12 kwietnia 2023 r.; – wyczerpała przysługującą jej drogę prawną (art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK), gdyż wskaza-ne wyżej orzeczenie jest niezaskarżalne w trybie zwykłych środków odwoławczych, nato-miast do wniesienia nadzwyczajnego środka zaskarżenia w sprawie o wykroczenie skarbowe uprawnieni są wyłącznie Prokurator Generalny i Rzecznik Praw Obywatelskich (art. 167a Kodeksu karnego skarbowego); – określiła przedmiot kontroli (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK); – wskazała, które konstytucyjne prawa i wolności oraz w jaki sposób – jej zdaniem – zostały naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK); – przedstawiła uzasadnienie sformułowanych przez nią zarzutów (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK). OTK ZU B/2025 Ts 79/23 poz. 65 4 Trybunał stwierdza także, że analizowana skarga nie jest obarczona nieusuwalnymi brakami formalnymi, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK, a postawione w niej zarzuty nie są oczywiście bezzasadne w rozumieniu art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK. 3. Trybunał podnosi również, że nie może uwzględnić wniosku skarżącej o połączenie niniejszej sprawy ze sprawą o sygn. Ts 16/23, przede wszystkim z uwagi na specyfikę wstęp-nej kontroli skargi konstytucyjnej i wynikającą z niej praktykę rozpoznawania na tym etapie każdego środka osobno, a także na niedopuszczalność antycypacji wyniku tejże kontroli w odniesieniu do skargi inicjującej postępowanie o sygn. Ts 16/23. Wniosek o połączenie spraw do wspólnego rozpoznania może zostać uwzględniony (choć Trybunał na tym etapie tego nie przesądza), jeżeli obie skargi przejdą pozytywnie etap wstępnej kontroli. W związku z powyższym – na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p.TK – postanowiono jak w sentencji.