Ts 82/19

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 19 czerwca 2020 r. Pozycja 188 POSTANOWIENIE z dnia 26 września 2019 r. Sygn. akt Ts 82/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Wojciech Sych, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej R.O. w sprawie zgodności: art. 273 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r .poz. 1369, ze zm.) w zakresie, w ja-kim odnosi się do zwrotu „orzeczenie oparte na skazującym wyroku karnym, na-stępnie uchylonym” z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypo-spolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 22 maja 2019 r. (data nadania) R.O. (dalej: skarżący), reprezentowany przez adwokata ustanowionego z wy-boru, wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego: Rozkazem personalnym z 12 stycznia 2012 r. (nr […]) Komendant Wojewódzki Poli-cji w S. zwolnił R.O. ze służby w Policji ze względu na długotrwałą absencję chorobową utrudniającą wykonywanie przez Policję zadań ustawowych. Skarżący złożył odwołanie od tego rozkazu do Komendanta Głównego Policji, który decyzją nr […] z 16 kwietnia 2012 r. utrzymał rozkaz w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 29 stycznia 2013 r. (sygn. […]) oddalił skargę. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) wyrokiem z 17 października 2014 r. (sygn. akt […]) oddalił skargę kasacyjną. NSA argumentując swoje stanowisko podkreślił, że „(…) zgromadzony materiał dowodowy, oprócz absencji skarżącego wskazuje na inne oko-liczności, które w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wypełniają normę art. 41 ust. 2 pkt. 5 ustawy o Policji i powodują, że sprawa zwolnienia skarżącego ze służby [z] uwagi na ważny interes służby nie zdezaktualizowała się i nie stała się bezprzedmiotowa. Należy mieć na uwadze, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Komendant Główny Policji powołuje, poza licznymi zwolnieniami lekarskimi skarżącego, które dezorganizowały służbę, takie okoliczności jak nadużywanie przez skarżącego określonych uprawnień (niepodejmo- OTK ZU B/2020 Ts 82/19 poz. 188 2 wanie służby mimo zdolności do służby), przerywanie okresu zwolnień lekarskich w celu uniknięcia zwolnienia na podstawie art. 41 ust. 2 pkt. 7 ustawy, burzeniu wizerunku Policji, pomawianie przełożonych o popełnianie przestępstw, kwestionowanie działań przełożonych oraz niewłaściwy stosunek do nich. Skarżący (…) został uznany winnym popełnienia prze-stępstwa pomówienia jednostki Policji, które mogło spowodować utratę zaufania wobec tej formacji. (…) zastosowanie przez Sąd wobec skarżącego warunkowego umorzenia postępo-wania, z uwagi na charakter czynów przypisanych skarżącemu (skierowanych przeciwko Policji), może kolidować z ważnym interesem służby” (s. 22 wyroku NSA). W dalszej części NSA wskazał, że tym samym „[z]achowanie skarżącego budzi wątpliwości co do gwarancji godnego, odpowiedzialnego i etycznego pełnienia przez niego służby. Analiza treści pism kierowanych przez skarżącego do przełożonych świadczy o ich lekceważeniu, ingerowaniu w ich prawa (…). Elementem nieodłącznie związanym z interesem służby jest aby policjant posiadał zaufanie przełożonych. Na gruncie tej sprawy zaufania tego niewątpliwie brak. Nie może cieszyć się zaufaniem policjant, który jest skonfliktowany z przełożonymi i który ich lekceważy. Na kanwie niniejszej sprawy pojęcie ważnego interesu służby (…), które prze-mawia za zwolnieniem skarżącego zostało wypełnione przez naganne zachowanie skarżące-go wobec przełożonych oraz utratę zaufania, niezbędnego do dalszej służby” (wyrok NSA, s. 27). 1 października 2017 r., skarżący złożył skargę do NSA o wznowienie postępowania zakończonego wyżej wymienionym wyrokiem. Podniósł w niej, że wyrok oparto na skazują-cych go wyrokach karnych: Sądu Rejonowego w S. z 29 kwietnia 2011 r. (sygn. akt […]) warunkowo umarzającym postępowanie karne wobec niego, utrzymanym w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w S. z 2 marca 2012 r. (sygn. akt […]) – które mocą wyroku Sądu Naj-wyższego z 29 czerwca 2017 r. (sygn. akt […]) zostały uchylone z uwagi na brak skargi uprawnionego podmiotu. W ocenie skarżącego, okoliczność ta – na podstawie art. 273 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyj-nymi (ówcześnie: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm.; dalej: p.p.s.a.) – stanowi przesłankę do wznowienia postępowania sądowoadministra-cyjnego w jego sprawie. Sąd ocenił przywołane przez skarżącego okoliczności pod kątem wznowienia postę-powania w oparciu o wskazany przez niego przepis i doszedł do wniosku, że przedłożony wyrok Sądu Najwyższego nie stanowi podstawy do wznowienia postępowania sądowoadmi-nistracyjnego. Orzeczenia, które wyrok ten uchylił, nie miały wpływu na rozstrzygnięcie podjęte przez NSA. Kwestionowany przez skarżącego wyrok nie został oparty na skazują-cym wyroku karnym za popełnienie przestępstwa pomówienia (postępowanie karne wobec skarżącego zostało warunkowo umorzone). Zauważył także, iż skład orzekający NSA w spornym orzeczeniu – uzasadniając swoje stanowisko – wskazał na różne elementy nie-właściwego zachowania skarżącego, w tym m.in. na konflikt z przełożonymi, lekceważenie oraz ingerowanie w ich prawa. W związku z powyższym, NSA postanowieniem z 22 lutego 2019 r. (sygn. akt […]) odrzucił skargę. Trybunał Konstytucyjny ex officio ustalił, że przedmiotowe postanowienie wraz z uzasadnieniem doręczone zostało skarżącemu 29 marca 2019 r. Orzeczenie to wskazano w skardze jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. Skargę konstytucyjną wniesiono do Trybunału 22 maja 2019 r. (data nadania). Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 25 czerwca 2019 r. wezwano skarżącego do usunięcia w terminie 7 dni braków formalnych wniesionej skargi (sygn. Ts 82/19) przez doręczenie: a) oryginału albo kopii poświadczonej za zgodność z oryginałem oraz 4 kopii: rozkazu personalnego Komendanta Wojewódzkiego Policji w S. z 12 stycznia 2012 r. (nr […]), decyzji Komendanta Głównego Policji z 16 kwietnia 2012 r. (nr […]), wy-roku Sądu Rejonowego w S. z 29 kwietnia 2011 r. (sygn. akt […]), wyroku Sądu Okręgowe- OTK ZU B/2020 Ts 82/19 poz. 188 3 go w S. z 2 marca 2012 r. (sygn. akt […]), wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z 29 stycznia 2013 r. (sygn. akt II […]); wyroku Sądu Najwyższego z 29 czerwca 2017 r. (sygn. akt […]); pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz do reprezentowania skarżącego w postępowaniu przed Trybunałem Kon-stytucyjnym; b) oryginału albo kopii poświadczonej za zgodność z oryginałem: wyroku Na-czelnego Sądu Administracyjnego z 17 października 2014 r. (sygn. akt […]), postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 lutego 2019 r. (sygn. akt […]) oraz c) przez wska-zanie w jaki sposób, zawarty w art. 273 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zwrot „orzeczenie oparte na skazu-jącym wyroku karnym, następnie uchylonym” – narusza wymienione w skardze konstytucyj-nej wolności lub prawa skarżącego wraz z uzasadnieniem zarzutów tych niezgodności. Pismem procesowym z 11 lipca 2019 r. (data nadania) pełnomocnik skarżącego usu-nął częściowo braki formalne, a w pozostałym zakresie wniósł o przedłużenie do 30 dni ter-minu do złożenia oryginału albo kopii poświadczonej za zgodność z oryginałem wraz z czte-rema kopiami wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z 29 stycznia 2013 r., sygn. akt […]. Uczynił to ponownie pismem z 6 sierpnia 2019 r. (data nadania), wnosząc o wydłużenie terminu łącznie do dwóch miesięcy. Tego samego dnia skarżący złożył także pismo, w którym osobiście wyjaśnia, co skłoniło go do wystąpienia ze skargą konstytucyjną. Pismem z 19 sierpnia 2019 r. (data nadania) pełnomocnik skarżącego przedłożył po-wyższy wyrok wraz z czterema kopiami. W ocenie skarżącego, zawarty w art. 273 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zwrot „orzeczenie oparte na skazującym wyroku karnym, następnie uchylonym” rozumiany „w orzecznictwie sądowo-administracyjnym (a w szczególności w ostatecznym postanowieniu Naczelnego Sądu Ad-ministracyjnego z dnia 22 lutego 2019 r., o sygnaturze akt: […]) w ten sposób, że nie obej-muje swoim zakresem wyroków warunkowo umarzających postępowanie, albowiem nie są one skazującymi wyrokami karnymi w rozumieniu tegoż przepisu jest niezgodny z artykułem 2 Konstytucji RP oraz art. 32 ust. 1 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez niczym nieu-zasadnione różnicowanie sytuacji skarżącego w zależności od rodzaju uchylanego wobec niego wyroku karnego, a tym samym uchyleniu jego odpowiedzialności karnej za czyn, który stał się podstawą rozstrzygnięcia sprawy sądowoadministracyjnej” (s. 1-2 skargi). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Ma ona gwarantować, że obowiązujące w systemie prawa akty normatywne nie będą stanowiły źródła ich naruszeń. Jej merytoryczne rozpoznanie uzależnione jest od spełnienia licznych przesłanek wynikających zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i z przepisów ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK). Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji, przedmiotem skargi konstytucyjnej jest wniosek o zbadanie zgodności z Konstytucją przepisów stanowiących podstawę ostatecznego orzecze-nia o prawach skarżącego, co determinuje wymogi formalne, których spełnienie jest koniecz-ne dla stwierdzenia dopuszczalności skargi konstytucyjnej. Art. 197 Konstytucji odsyła do przepisów u.o.t.p. TK, która w art. 53 określa zasady wnoszenia skarg konstytucyjnych, w tym warunki formalne, jakim muszą one odpowiadać, w pozostałym zakresie – na mocy art. 36 u.o.t.p. TK – odsyłając do przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks po-stępowania cywilnego (Dz. U z 2019 r. poz. 1460, ze zm.; dalej: k.p.c.). Jeśli skarga konstytu-cyjna nie odpowiada wymogom formalnym, sędzia TK, działając na podstawie art. 61 ust. 3 u.o.t.p. TK, wzywa skarżącego do ich usunięcia w terminie 7 dni od dnia doręczenia zarzą-dzenia. Nieusunięcie braków w terminie, stanowi – na mocy art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p. TK – przesłankę do odmowy nadania jej dalszego biegu. OTK ZU B/2020 Ts 82/19 poz. 188 4 Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.o.t.p. TK, skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpo-znaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie po-stępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybu-nał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub jest oczywiście bezzasadna. Formułując zarzut niezgodności z Konstytucją skarżący ma obowiązek wykazania, że jest on podmiotem konkretnych konstytucyjnych wolności lub praw. Musi uprawdopodobnić, że zostały one faktycznie naruszone, a naruszenie to wynika z treści kwestionowanych przepi-sów, na podstawie których sąd lub organ administracji publicznej ostatecznie ukształtował jego sytuację prawną. Dopiero kumulatywne spełnienie tak rozumianych przesłanek warunku-je możliwość skutecznego wniesienia, a następnie merytorycznego rozpatrzenia skargi kon-stytucyjnej przez Trybunał. W ocenie Trybunału, na konieczność odmowy przekazania niniejszej skargi konstytu-cyjnej do dalszego rozpoznania, miały wpływ następujące okoliczności: Po pierwsze – nieuzupełnienie braków formalnych. Trybunał stwierdza, że okoliczności faktyczne, które uniemożliwiły skarżącemu usunięcie braków formalnych skargi konstytucyj-nej, nie mają znaczenia dla biegu terminu wykonania zarządzenia sędziego Trybunału Kon-stytucyjnego. Wydłużenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej nie jest bowiem środkiem znanym w postępowaniu przed Trybunałem (zob. postanowienie TK z 19 marca 2012 r., sygn. Ts 87/11, OTK ZU nr 2/B/2012, poz. 213). Postępowanie to, jako szczególnego rodzaju instrument konstytucyjnej ochrony praw i wolności jednostki, prowa-dzone jest na podstawie przepisów u.o.t.p. TK z odpowiednim zastosowaniem przepisów k.p.c. (art. 36 u.o.t.p. TK). Złożony więc przez skarżącego wniosek nie mógł w tym zakresie odnieść żadnego skutku prawnego i w związku z tym stwierdzić należy, iż zarządzenie sę-dziego TK nie zostało wykonane w wyznaczonym w terminie w całości. Konsekwencją nie-dotrzymania terminu jest natomiast odmowa nadania biegu, o czym skarżący został pouczony w chwili doręczenia przedmiotowego zarządzenia. Przesłanka ta – na mocy art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.tp. TK – stanowi samodzielną i wystarczającą podstawę, aby odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, niemniej Trybunał odniesie się również do pozostałych przy-czyn. Po drugie, przedmiotem zaskarżenia skarżący uczynił dokonaną przez NSA wykładnię przepisu art. 273 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ówcześnie: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w zakresie, w jakim odnosi się do zwrotu „orze-czenie oparte na skazującym wyroku karnym, następnie uchylonym”, a więc odnoszącym się do stosowania prawa. Przedmiotem zaskarżenia może być natomiast tylko i wyłącznie przepis ustawy lub innego aktu normatywnego, stanowiący podstawę ostatecznego orzeczenia o wol-nościach i prawach skarżącego. Do kompetencji Trybunału należy bowiem badanie przepisów będących podstawą ostatecznego rozstrzygnięcia, a nie ich wykładnia dokonana przez sąd lub organ administracji publicznej w indywidualnej sprawie. Trybunał Konstytucyjny jest „sądem prawa”, a nie „sądem faktów” (zob. postanowienie TK z 30 czerwca 2008 r., sygn. SK 15/07, OTK ZU nr 5/A/2008, poz. 98). Skarga konstytucyjna jest „zawsze »skargą na przepis«, a nie na jego konkretne, wadliwe zastosowanie, nawet jeśli to prowadziłoby do niekonstytucyjnego skutku. Kontrola stosowania prawa przez sądy – choćby nawet błędnego – pozostaje poza kognicją Trybunału Konstytucyjnego” (postanowienie TK z 2 grudnia 2010 r., sygn. SK 11/10, OTK ZU nr 10/A/2010, poz. 131). Wyjątek w tym zakresie stanowi jedynie sytuacja, w której dochodzi do utrwalenia, ustabilizowania i upowszechnienia określonego sposobu rozumienia danego przepisu w praktyce, tj. do nadania mu określonego znaczenia przez orga-ny stosujące prawo (zob. postanowienia TK z: 4 grudnia 2000 r., sygn. SK 10/99, OTK ZU nr 8/2000, poz. 300; 15 grudnia 2015 r., sygn. Ts 325/14, OTK ZU nr 6/B/2015, poz. 641). OTK ZU B/2020 Ts 82/19 poz. 188 5 Skarżący domaga się natomiast stwierdzenia przez Trybunał, że przyjęta przez NSA wykład-nia art. 273 § 1 pkt 1 p.p.s.a. pozostaje w sprzeczności z Konstytucją. Nie wykazał przy tym, że taka właśnie wykładnia jest utrwalona, ustabilizowana i powszechna. To, w jaki sposób NSA interpretuje przepis i uzasadnia swoje orzeczenia, zależy wyłącznie od poszczególnych składów orzekających tego sądu, a zatem stanowi sferę stosowania prawa, która nie podlega kognicji kontroli konstytucyjnej (por. postanowienie TK z 7 października 2014 r., sygn. Ts 220/13, OTK ZU nr 1/B/2015 poz. 35). Po trzecie, skarżący zażądał zbadania zgodności zakwestionowanego przepisu z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji. Normy te nie mogą jednak stanowić samoistnych wzorców kontro-li dla zakwestionowanych w skardze przepisów. Nie formułują one bowiem samodzielnych konstytucyjnych praw ani wolności, których ochronie służy – zgodnie z art. 79 ust. 1 Konsty-tucji – skarga konstytucyjna. Mogą być powoływane jako wzorce kontroli w postępowaniu skargowym tylko wówczas, gdy zostaną odniesione do treści innych norm konstytucyjnych chroniących poszczególne wolności i prawa naruszone kwestionowaną w skardze regulacją. Dopiero wtedy bowiem wyznaczają konstytucyjny status jednostki, który przez unormowanie ustawowe lub podustawowe został naruszony. O takim ich charakterze Trybunał wypowiadał się już wielokrotnie (zob. postanowienia TK z: 12 grudnia 2000 r., sygn. Ts 105/00, OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 59; 23 stycznia 2002 r., sygn. Ts 105/00, OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 60; 24 października 2001 r., sygn. SK 10/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 225). Wskazane wyżej okoliczności stanowią więc, w myśl art. 61 ust. 4 pkt 1 i 2 u.o.t.p. TK, podstawę odmowy nadania przedmiotowej skardze konstytucyjnej dalszego biegu. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny orzekł jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zaża-lenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.