Ts 83/24

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 26 czerwca 2026 r. Pozycja 57 POSTANOWIENIE z dnia 24 lutego 2026 r. Sygn. akt Ts 83/24 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jakub Stelina – przewodniczący Wojciech Sych – sprawozdawca Rafał Wojciechowski, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym, zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyj-nego z 22 lipca 2025 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej K.J. p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 26 kwietnia 2024 r. (data nadania) K.J. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru, wniosła o zbadanie zgodności: 1) art. 425 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, dalej: k.p.k.) w zakresie, w jakim „uznaje on, iż orzeczeniem sądu I instancji jest postanowienie oskarżyciela publicznego”; 2) art. 426 § 1 k.p.k. w zakresie, w jakim „[s]ąd rozpoznający po raz pierwszy środek odwoławczy od orzeczenia oskarżyciela publicznego jest sądem odwoławczym II instancji”; 3) art. 465 § 1 k.p.k. w całości lub alternatywnie w zakresie, w jakim „[s]ąd rozpoznający po raz pierwszy środek odwoławczy od orzeczenia oskarżyciela publicznego jest sądem odwo-ławczym II instancji”, z art. 10 ust. 2, art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 176 ust. 1 w związku z art. 2, art. 176 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2 oraz art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Postanowieniem z 22 lipca 2025 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, ponieważ została ona wniesiona w związku z orzeczeniem niedo-tyczącym konstytucyjnych wolności lub praw skarżącej (które dodatkowo nie zostało wydane na podstawie wszystkich zaskarżonych przepisów), nie usunięto braków formalnych skargi w ter-minie, a ponadto sformułowane w niej zarzuty są oczywiście bezzasadne. OTK ZU B/2026 Ts 83/24 poz. 57 2 Odpis powyższego postanowienia wraz z uzasadnieniem został doręczony pełnomocni-kowi skarżącej 11 sierpnia 2025 r. W zażaleniu z 18 sierpnia 2025 r. (data nadania) skarżąca zakwestionowała powyższe po-stanowienie w całości i wniosła o: – „skierowanie przez skład orzekający pytania prejudycjalnego do Trybunału Konstytu-cyjnego” o zbadanie zgodności art. 60 ust. 4 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) z: art. 79 ust. 1 Konstytucji (samodzielnie oraz w związku z art. 190 ust. 4 i art. 77 ust. 1 i 2), art. 2 w związku z art. 7 i art. 79 ust. 1 Konstytucji, a także art. 45 ust. 1 Konstytucji (samodzielnie oraz w związku z art. 2, art. 79 ust. 1 i art. 176 ust. 1); – zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania wniosku; – uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz skierowanie skargi do rozpoznania. Zdaniem skarżącej, orzekanie przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie odmowy nadania skardze dalszego biegu w składzie jednoosobowym (w którym nie istnieje możliwość ujawienia się większości) jest niezgodne z gramatyczną wykładnią art. 190 ust. 5 Konstytucji. Odnosząc się do podstaw odmowy nadania skardze dalszego biegu, skarżąca podtrzymała stanowisko, że organ – orzekając o braku podstaw do ścigania sprawcy przestępstw – orzeka o jej prawach podmiotowych. Wobec tego spór pomiędzy skarżącą a prokuraturą stanowi sprawę w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji i musi być rozstrzygnięty przez sąd. Każde postępowanie przed sądem musi zaś być postępowaniem dwuinstancyjnym, albowiem art. 176 ust. 1 Konstytu-cji nie dopuszcza wyjątków (por. s. 3 zażalenia). Ponadto skarżąca podkreśliła, że pismem z 10 kwietnia 2024 r. została poinformowana o odmowie nadania biegu jej zażaleniu, a podstawą tej decyzji były wszystkie zaskarżone prze-pisy. Jej zdaniem, w świetle art. 79 ust. 1 Konstytucji ustrojodawca nie uzależnił prawa do wnie-sienia skargi konstytucyjnej od wydania formalnie orzeczenia lub decyzji, lecz od tego, czy orzeczono (także nieformalnie) o określonym stanie naruszającym prawa podmiotowe strony (por. s. 3-4 zażalenia). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postę-powania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyj-nego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym, badając w szczególności, czy w wyda-nym postanowieniu prawidłowo stwierdzono istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dal-szego biegu (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 7 u.o.t.p.TK). 2. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że postanowienie o odmowie nadania rozpatrywa-nej skardze konstytucyjnej dalszego biegu jest prawidłowe, a zarzuty sformułowane w zażaleniu nie zasługują na uwzględnienie. 3. Odmowa nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu w obecnej sprawie wynikała z kumulacji wszystkich przesłanek, wymienionych w art. 61 ust. 4 u.o.t.p.TK. Jedną z nich było nieusunięcie – pomimo wezwania w trybie art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK – braków formalnych doty-czących uzasadnienia skargi (które nie uwzględniało całego zakresu zaskarżenia) oraz wskazania naruszonych wolności lub praw, wynikających z art. 10 ust. 2 oraz art. 176 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 10 ust. 2 Konstytucji oraz sposobu ich naruszenia (por. art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK). OTK ZU B/2026 Ts 83/24 poz. 57 3 Skarżąca nie ustosunkowała się w zażaleniu do powyższych podstaw odmowy. Okolicz-ność ta wyklucza możliwość nadania skardze dalszego biegu w całości nawet w wypadku trafno-ści podniesionych w niej zarzutów. Uwzględnienie zażalenia byłoby bowiem możliwe tylko w razie podważenia wszystkich ujemnych przesłanek procesowych, wskazanych w zaskarżonym postanowieniu. 4. Zdaniem skarżącej, Trybunał w zaskarżonym postanowieniu błędnie przyjął, że od-mowa wszczęcia postępowania karnego nie jest sprawą pokrzywdzonego (zawiadamiającego o podejrzeniu popełnienia przestępstwa) w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji, która powinna być rozpoznana w dwuinstancyjnym postępowaniu sądowym (zgodnie z art. 176 ust. 1 Konsty-tucji). Powyższa wykładnia art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji była już pre-zentowana w skardze i została uznana przez Trybunał za wadliwą. Obecny skład Trybunału po-dziela to zapatrywanie. Podczas oceny postanowienia prokuratora o odmowie wszczęcia śledz-twa sąd nie rozstrzyga bowiem o wolnościach, prawach lub obowiązkach pokrzywdzonego. Rolą sądu nie jest w tym wypadku wymiar sprawiedliwości (zadośćuczynienie pokrzywdzonemu), lecz kontrola działalności organów państwa powołanych z mocy prawa do ścigania przestępstw. O „sprawie” pokrzywdzonego w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji można mówić dopiero po wniesieniu aktu oskarżenia do sądu. Skarżąca nie przytoczyła w zażaleniu żadnych nowych argumentów, skłaniających Try-bunał do odstąpienia od powyższego stanowiska, które ma charakter utrwalony i było wielokrot-nie wyjaśniane w orzecznictwie Trybunału (por. np. orzeczenia TK powołane w zaskarżonym postanowieniu). Nieporozumieniem jest w szczególności postrzeganie przez skarżącą postępowania przy-gotowawczego jako „sporu” między organami ścigania i pokrzywdzonym co do naruszenia praw pokrzywdzonego na skutek czynu zabronionego (por. s. 3 zażalenia). W polskim systemie praw-nym ściganie przestępstw stanowi ustawowy obowiązek prokuratury (por. art. 2 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. – Prawo o prokuraturze, Dz. U. z 2024 r. poz. 390, ze zm.). Pokrzywdzony ma wprawdzie osobisty interes faktyczny i prawny w doprowadzeniu do ukarania sprawcy, ale nie uprawnia go to do bezwarunkowego żądania wszczęcia postępowania karnego w każdej sprawie (por. np. wyrok z 2 kwietnia 2001 r., sygn. SK 10/00, OTK ZU nr 3/2001, poz. 52). Po-nadto celem postępowania przygotowawczego jest ustalenie, czy został popełniony czyn zabro-niony i czy stanowi on przestępstwo, wykrycie i w razie potrzeby ujęcie sprawcy, wyjaśnienie okoliczności sprawy oraz zebranie niezbędnych informacji i dowodów (por. art. 297 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, Dz. U. z 2025 r. poz. 46, ze zm.). Ewentualne rozstrzygnięcie o prawach pokrzywdzonego naruszonych na skutek czynu zabronio-nego może nastąpić dopiero na etapie postępowania przed sądem (nie tylko zresztą w postępo-waniu karnym). Wobec powyższego Trybunał uznał, że zaskarżone postanowienie było – w omówionym zakresie – prawidłowe. 5. Skarżąca podniosła w zażaleniu, że przesłanką wniesienia skargi konstytucyjnej może być także ostateczne rozstrzygnięcie o konstytucyjnych wolnościach lub prawach skarżącego, które nie ma charakteru ostatecznego orzeczenia w rozumieniu formalnym (nie uzewnętrzniło się w formie dokumentu). Trybunał Konstytucyjny zwraca uwagę, że powyższe twierdzenie nie ma podstaw w ob-owiązujących zasadach wnoszenia skarg konstytucyjnych. Ustawodawca, realizując delegację zawartą w art. 79 ust. 1 Konstytucji, przesądził bowiem, że postępowanie przed Trybunałem jest prowadzone w formie pisemnej. Skarga konstytucyjna może być wniesiona w ciągu 3 miesięcy od dnia doręczenia skarżącemu prawomocnego rozstrzygnięcia, należy do niej dołączyć wyroki, OTK ZU B/2026 Ts 83/24 poz. 57 4 decyzje lub inne rozstrzygnięcia wydane na podstawie kwestionowanego przepisu oraz potwier-dzające wyczerpanie drogi prawnej, udokumentowana musi zostać również data doręczenia osta-tecznego orzeczenia (por. art. 58 ust. 1, art. 77 ust. 1, art. 53 ust. 2 pkt 1 i 2 oraz art. 53 ust. 1 pkt 5 u.o.t.p.TK). W obecnym stanie prawnym wykluczone jest więc wniesienie skargi konstytu-cyjnej na przykład w związku z działaniami faktycznymi sądów lub organów administracji publicznej (por. np. postanowienie z 8 marca 2004 r., sygn. Ts 6/04, OTK ZU nr 2/B/2004, poz. 153). Sformułowane w zażaleniu zastrzeżenia co do sposobu wykonania art. 79 ust. 1 Kon-stytucji przez ustawodawcę należy w tym kontekście traktować jako postulaty de lege ferenda. Dodatkowo należy zauważyć, że brak odpowiedniej formy ostatecznego orzeczenia w ro-zumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji nie był podstawą odmowy nadania skardze dalszego biegu. Skarżąca zainicjowała bowiem postępowanie przed Trybunałem w związku z postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z 21 marca 2024 r. (sygn. akt […]), które miało formę pisemną (i zostało przez nią załączone do skargi). Niedopuszczalność merytorycznego rozpoznania skargi wynikała z tego, że nie rozstrzygnięto w tym orzeczeniu o wolnościach i prawach skarżącej oraz nie zasto-sowano wszystkich zaskarżonych przepisów. Skarżąca nie podważyła tych podstaw odmowy, lecz powiązała naruszenie swoich praw konstytucyjnych również z „decyzją” o odmowie nadania biegu jej zażaleniu, o której została poinformowana pismem, sporządzonym przez pracownika sądu na zarządzenie sędziego. Nastą-piło to jednak dopiero na etapie zażalenia i nie mogło sanować braków skargi. Zgodnie z utrwa-lonym orzecznictwem Trybunału, skarżący jest zobowiązany do wskazania już w skardze kon-stytucyjnej, z jakim orzeczeniem wiąże naruszenie swoich konstytucyjnych wolności lub praw (por. np. postanowienie z 31 maja 2001 r., sygn. Ts 150/00, OTK ZU nr 4/2001, poz. 99; 7 lute-go 2012 r., sygn. Ts 177/09, OTK ZU nr 1/B/2012, poz. 37). Ponadto pismo sądowe o charakte-rze informacyjnym nie jest orzeczeniem w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji (por. np. posta-nowienie z 10 lipca 2019 r., sygn. Ts 64/18, OTK ZU B/2020, poz. 11). Z omówionych powodów także ten argument zażalenia nie może spowodować jego uwzględnienia. 6. W zażaleniu zawarto wniosek o skierowane „pytania prejudycjalnego do Trybunału Konstytucyjnego” w sprawie konstytucyjności art. 61 ust. 4 u.o.t.p.TK (błędnie oznaczonego w zażaleniu jako „art. 60 ust. 4” u.o.t.p.TK). Trybunał Konstytucyjny wyjaśnia, że tego typu wniosek nie może wywoływać żadnych skutków procesowych, a art. 190 ust. 5 Konstytucji nie wyklucza podejmowania rozstrzygnięć przez Trybunał w składzie jednego sędziego (por. np. postanowienie z 3 kwietnia 2025 r., sygn. Ts 183/23, OTK ZU B/2025, poz. 207 i wskazane tam inne sprawy). Mając powyższe na względzie Trybunał postanowił jak w sentencji.