Ts 84/19

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 18 maja 2020 r. Pozycja 132 POSTANOWIENIE z dnia 5 lutego 2020 r. Sygn. akt Ts 84/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Jędrzejewski – przewodniczący i sprawozdawca Julia Przyłębska Leon Kieres, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z 2 października 2019 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej P.M., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 30 maja 2019 r. (data nadania), P.M. (dalej: skarżący), reprezentowany przez adwokata ustanowionego pełnomocnikiem z urzędu, zarzucił niezgodność art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji „w brzmieniu obowiązującym w dacie wysta-wienia tytułów wykonawczych (t.j. Dz.U.1991.36.161) oraz w brzmieniu przyjętym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 599, ze zm.) w uzasadnie-niu wyroku z dnia 30 października 2018 r. w sprawie o sygn. akt: […], w zakresie, w jakim wyżej wymieniony przepis nie wskazuje jako przesłanki umorzenia postępowania egzekucyj-nego sytuacji, w której tytuły wykonawcze zostały wystawione niezgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, a jak przyjmuje Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. w uzasadnieniu wzmiankowanego wyroku ww. tytuły były «nieprawidłowe, niezgodne z prawem i istnieją-cym obowiązkiem wystawienia tytułów wykonawczych»”, z art. 2, art. 7, art. 32 ust. 1 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r. poz. 1619, ze zm.; dalej: u.p.e.a.) jest sprzeczny z zasadami: poprawnej legislacji (art. 2 Konstytucji), legalizmu (art. 7 Konstytucji) oraz równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), a także narusza prawo do sądu gwarantowane przez art. 45 ust. 1 Konstytucji. OTK ZU B/2020 Ts 84/19 poz. 132 2 2. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 4 lipca 2019 r. wezwano skarżącego do usunięcia – w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia tego zarządzenia – bra-ków formalnych skargi konstytucyjnej. Przedmiotowe zarządzenie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego 26 lipca 2019 r. 3. Pismem procesowym wniesionym do Trybunału Konstytucyjnego 2 sierpnia 2019 r. (data nadania), pełnomocnik skarżącego wykonał powyższe zarządzenie. 4. Postanowieniem z 2 października 2019 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 30 li-stopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK). Podstawą takiego rozstrzygnięcia była okoliczność, że skarżący wskazał jako osta-teczne orzeczenie o jego konstytucyjnych wolnościach i prawach wyrok Wojewódzkiego Są-du Administracyjnego w Ł. z 30 października 2018 r. (sygn. akt […]), który nie został zaskar-żony skargą kasacyjną (która ma charakter zwykłego środka odwoławczego) do Naczelnego Sądu Administracyjnego i stał się w związku z tym prawomocny (nie została zatem wyczer-pana droga prawna w rozumieniu art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK). Wyrok ten był ponadto dla skar-żącego korzystny, gdyż sąd administracyjny uznał zarzuty skarżącego względem wydanych w sprawie skarżącego rozstrzygnięć administracyjnych, uchylił postanowienia organów obu instancji w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz sformułował wytyczne względem dalszego prowadzenia postępowania administracyjnego. Innymi słowy, postępowanie dotyczące wniosku skarżącego o umorzenie postępowania egzekucyjnego jest nadal w toku, gdyż stan faktyczny i prawny sprawy powstały w wyniku orzeczenia sądu ad-ministracyjnego wciąż wymaga aktywności ze strony właściwych organów władzy publicz-nej. Dlatego wystąpienie przez skarżącego ze skargą konstytucyjną na tym etapie postępowa-nia musiało zostać uznane za przedwczesne, a przez to niedopuszczalne – z powodu braku ostatecznego orzeczenia negatywnie kształtującego położenie prawne skarżącego. Odpis postanowienia Trybunału został doręczony pełnomocnikowi skarżącego 8 paź-dziernika 2019 r. 5. W piśmie procesowym, sporządzonym przez pełnomocnika i wniesionym do Try-bunału Konstytucyjnego 15 października 2019 r. (data nadania), skarżący złożył zażalenie na postanowienie z 2 października 2019 r., zaskarżając je w całości, zarzucając Trybunałowi naruszenie art. 79 ust. 1 Konstytucji i art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK oraz wnosząc o nadanie dal-szego biegu skardze konstytucyjnej. Pełnomocnik wniósł ponadto o potraktowanie jako integralnej części zażalenia dołą-czonego doń pisma sporządzonego osobiście przez skarżącego, w którym zarzucił on pełno-mocnikowi „bezprawne” ograniczenie zakresu skargi konstytucyjnej. Zdaniem skarżącego przedmiotem skargi konstytucyjnej – i w konsekwencji rozpoznania przez Trybunał – powin-ny być zarzuty niezgodności art. 59 § 1 pkt 2, 3, 7 i 10 u.p.e.a. z art. 2, art. 7, art. 32 ust. 1 i art. 45 ust. 1 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. TK), skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Kon-stytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie OTK ZU B/2020 Ts 84/19 poz. 132 3 trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym, badając w szczególności, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdzono istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. 2. Trybunał Konstytucyjny w obecnym składzie uznaje, że odniesienie się do treści zażalenia musi zostać poprzedzone uwagami natury ogólnej, dotyczącymi zasady skargowo-ści obowiązującej w postępowaniu przed polskim sądem konstytucyjnym. Zgodnie z art. 67 ust. 1 u.o.t.p. TK, Trybunał orzekając jest związany granicami wniosku, pytania prawnego lub skargi konstytucyjnej. Zasada ta wymaga, aby sam skarżący określił akt normatywny lub jego część, które są przedmiotem postępowania. Trybunał nie może z urzędu rozszerzyć tak wska-zanego przedmiotu kontroli. Istotne jest przy tym, że brak możliwości działania Trybunału ex officio zachowuje aktualność na wszystkich etapach postępowania przed tym organem. Należy zatem przyjąć, że podmiot występujący z zażaleniem na postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu sam określa granice, w ramach których sprawa podlega roz-poznaniu. Niezwykle istotna jest przy tym funkcja, jaką pełni ten środek odwoławczy. Jak wyni-ka z treści art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK na postanowienie w sprawie odmowy nadania skardze dalszego biegu skarżącemu przysługuje zażalenie do Trybunału w terminie siedmiu dni od daty doręczenia postanowienia. Przedmiotem zażalenia jest wydane w ramach wstępnej kon-troli postanowienie dotyczące oceny strony formalnej skargi. Ze względu na to, że w przepi-sie tym stanowi się o postanowieniu w sprawie odmowy nadania dalszego biegu skardze, na-leży uznać, iż zażalenie może odnosić się jedynie do przedstawionych przez Trybunał Kon-stytucyjny argumentów przemawiających za negatywną oceną strony formalnej skargi. Brak takiego odniesienia musi zostać każdorazowo oceniony jako niepodważenie zasadności ar-gumentacji zawartej w zaskarżonym postanowieniu i skutkować będzie nieuwzględnieniem zażalenia (por. m.in. – zachowujące aktualność – postanowienia TK z: 31 października 2011 r., sygn. Ts 306/10, OTK ZU nr 5/B/2011, poz. 381; 9 lipca 2014 r., sygn. Ts 177/13, OTK ZU Suplement nr II/B/2014, poz. 895; 22 października 2014 r., sygn. Ts 297/12, OTK ZU nr 5/B/2014, poz. 388; 22 października 2014 r., sygn. Ts 12/13, OTK ZU nr 5/B/2014, poz. 393 oraz 19 maja 2015 r., sygn. Ts 279/13, OTK ZU nr 3/B/2015, poz. 232). 3. Przystępując do oceny wniesionego w niniejszej sprawie zażalenia, Trybunał Kon-stytucyjny stwierdza, że skarżący nie odniósł się w ogóle do podstaw odmowy nadania dal-szego biegu skardze konstytucyjnej, wskazanych w postanowieniu z 2 października 2019 r. Okoliczność ta skutkuje niepodważaniem przez skarżącego wydanego w jego sprawie roz-strzygnięcia w przedmiocie niedopuszczalności merytorycznego rozpoznania skargi konstytu-cyjnej. 4. Niezależnie jednak od powyższego Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że zaskar-żone postanowienie jest prawidłowe. W sprawie skarżącego nie wyczerpano bowiem drogi prawnej, gdyż skarżący nie wniósł skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że wymóg wyczerpania drogi prawnej przysługującej w sprawie (w analizowanym przypadku – postępowania sądowoadministracyjnego) ma charakter bezwzględny i ustawo-dawca nie przewidział żadnych wyjątków od obowiązku jego dopełnienia. Wniesienie skargi konstytucyjnej przed zakończeniem postępowania przewidzianego w danej sprawie każdora-zowo musi być uznane za przedwczesne, a tym samym niezgodne z warunkiem określonym w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK (por. np. – zachowujące aktualność – postanowienie TK z 9 maja 2012 r., sygn. Ts 298/11, OTK ZU nr 3/B/2012, poz. 311). OTK ZU B/2020 Ts 84/19 poz. 132 4 Wydane w sprawie skarżącego orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. było dla niego korzystne, gdyż uchylało poprzedzające je rozstrzygnięcia administracyj-ne, zaś organy administracyjne zobowiązane zostały do ponownego rozpatrzenia sprawy skar-żącego z uwzględnieniem wytycznych sformułowanych przez ten Sąd. Innymi słowy, sprawa skarżącego nie została do tej pory prawomocnie zakończona, przez co także nie została speł-niona przesłanka zawarta w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK. 5. Odnosząc się do załączonego do zażalenia pisma, które skarżący sporządził osobi-ście, a wobec którego sformułowano wniosek, aby zostało ono potraktowane jako integralna część zażalenia, Trybunał przypomina, że z art. 44 ust. 1 in principio u.o.t.p. TK wynika przymus adwokacko-radcowski w zakresie sporządzenia skargi konstytucyjnej oraz sporzą-dzenia zażalenia na postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu (wyjątek doty-czy – zgodnie z art. 44 ust. 1 in fine u.o.t.p. TK – adwokatów, radców prawnych, sędziów, prokuratorów, notariuszy oraz profesorów i doktorów habilitowanych nauk prawnych). Ozna-cza to niedopuszczalność ani samodzielnego sporządzenia zażalenia w całości, ani w formie „załącznika” do pisma podpisanego przez profesjonalnego pełnomocnika (por. np. – zacho-wujące aktualność – postanowienie TK z 23 września 2012 r., sygn. Ts 63/12, OTK ZU Su-plement nr II/B/2014, poz. 841). W tym też zakresie pismo sporządzone osobiście przez skar-żącego podlega odrzuceniu na podstawie art. 370 w związku z art. 397 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) w związku z art. 36 u.o.t.p. TK (por. m.in. postanowienia TK z 5 marca 2019 r., sygn. Ts 74/08, OTK ZU B/2019, poz. 97 oraz 5 marca 2019 r., sygn. Ts 274/07, OTK ZU B/2019, poz. 105). Dla porządku – abstrahując od powyższego – Trybunał zwraca również uwagę, że określony w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK termin do wniesienia skargi konstytucyjnej ma charakter terminu zawitego do sformułowania wszystkich tych elementów skargi konstytucyjnej, które w myśl art. 53 ust. 1 u.o.t.p. TK stanowią jej niezbędną treść. Zgodnie z art. 67 ust. 1 u.o.t.p. TK Trybunał jest związany granicami skargi konstytucyjnej, nie może więc rozpatrywać me-rytorycznie zarzutów sformułowanych po upływie trzech miesięcy od doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia, w związku z którym wystąpiono ze skargą (por. m.in. – zachowujące aktual-ność – wyrok TK z 14 grudnia 1999 r., sygn. SK 14/98, OTK ZU nr 7/1999, poz. 163 oraz postanowienia TK z: 22 stycznia 2002 r., sygn. Ts 139/01, OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 107 i 15 stycznia 2009 r., sygn. Ts 99/08, OTK ZU nr 2/B/2009, poz. 130). Modyfikacja przed-miotów lub wzorców kontroli nie ma także wpływu na postępowanie zażaleniowe, którego przedmiotem jest zasadność odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu (por. m.in. – zachowujące aktualność – postanowienia TK z: 11 stycznia 2012 r., sygn. Ts 72/11, OTK ZU nr 1/B/2012, poz. 129 oraz z 22 października 2014 r., sygn. Ts 297/12). Tym samym zmiana (modyfikacja) przedmiotu kontroli (nawet, gdyby została dokonana przez pełnomoc-nika, a nie przez skarżącego osobiście) byłaby bezprzedmiotowa i nie stanowiłaby podstawy do uwzględnienia zażalenia. W tym stanie rzeczy – na podstawie art. 61 ust. 8 u.o.t.p. TK – należało postanowić jak w sentencji.