Ts 85/20

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 18 maja 2023 r. Pozycja 165 POSTANOWIENIE z dnia 20 kwietnia 2022 r. Sygn. akt Ts 85/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Stanisław Piotrowicz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.J. o zbadanie zgodności: 1) art. 1911 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilne-go (Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296, ze zm.) z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rze-czypospolitej Polskiej; 2) art. 3911 ustawy powołanej w punkcie pierwszym z art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji; 3) art. 3982 § 4 w związku z art. 42412 ustawy powołanej w punkcie pierwszym z art. 77 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 11 maja 2020 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia na tle następującego sta-nu faktycznego. Skarżący wniósł do Sądu Okręgowego w K. (dalej: Sąd Okręgowy) pozew, w którym domagał się nakazania pozwanemu Skarbowi Państwa – Prezesowi Sądu Rejonowego w T. (dalej: Sąd Rejonowy), aby odstąpił od wyjawienia majątku skarżącego w postępowaniu toczącym się przed Sądem Rejonowym w T. (sygn. akt […]). Sąd Okręgowy oddalił powódz-two wyrokiem z 26 listopada 2019 r. (sygn. akt […]), a następnie Sąd Apelacyjny w K. wyro-kiem z 6 marca 2020 r. (sygn. akt […]) oddalił apelację skarżącego od powyższego orzecze-nia. Zarządzeniem z 16 czerwca 2020 r. sędzia Trybunału Konstytucyjnego wezwał skar-żącego do usunięcia, w terminie 7 dni, braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: 1) wskazanie, czy skarżący kwestionuje art. 1911 oraz art. 3911 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) w całości, czy jedynie poszczególne jednostki redakcyjne tych przepisów; 2) doręczenie poświadczonego za zgodność z oryginałem odpisu wyroku: a) Sądu Okręgowego w K. z 26 listopada 2019 r. OTK ZU B/2023 Ts 85/20 poz. 165 2 (sygn. akt […]) z uzasadnieniem, b) Sądu Apelacyjnego w K. z 6 marca 2020 r. (sygn. akt […]) z uzasadnieniem; 3) udokumentowanie daty doręczenia skarżącemu orzeczenia, o któ-rym mowa w punkcie 2 lit. b; 4) poinformowanie, czy od orzeczenia wskazanego w punkcie 2 lit. b wniesiono nadzwyczajny środek zaskarżenia; 5) określenie, które konstytucyjne wolno-ści lub prawa skarżącego, wynikające z postanowień Konstytucji przywołanych we wniesio-nej skardze – i w jaki sposób – zostały naruszone przez każdy z zaskarżonych przepisów; 6) uzasadnienie zarzutów niekonstytucyjności kwestionowanych przepisów. W piśmie z 26 czerwca 2020 r. (data nadania) skarżący odniósł się do powyższego wezwania. Skarżący wskazał, że w toku postępowania stanowiącego podstawę wniesienia skargi konstytucyjnej dokonano pobieżnej, uznaniowej i w sposób oczywisty chybionej analizy tre-ści pozwu, z którym wystąpił do Sądu Okręgowego. W wyniku przyjęcia przez sąd aprio-rycznego założenia, że powództwo skarżącego jest z góry oczywiście bezzasadne, doszło – jego zdaniem – do naruszenia prawa do rzetelnej procedury sądowej oraz rzetelnej procedury odwoławczej, w tym prawa wysłuchania przez sąd, prawa do przeprowadzenia dowodów na okoliczności podnoszone w pozwie oraz prawa oceny całości sprawy w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji. W konsekwencji naruszono prawo do naprawienia szkody wyrządzonej niezgodnym z prawem działaniem organów władzy publicznej. Skarżący wskazał, że aby sko-rzystać z prawa określonego w art. 77 ust. 1 Konstytucji, musi uzyskać prejudykat, do którego drogę zamyka mu art. 3982 § 4 w związku z art. 42412 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.) – wbrew normie art. 77 ust. 2 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Skarga konstytucyjna jest sformalizowanym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Jej merytoryczne rozpoznanie jest uzależnione od spełnienia licznych prze-słanek, wynikających z art. 79 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a doprecyzowa-nych w ustawie z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybu-nałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK). Weryfikacja tych prze-słanek następuje na etapie wstępnego rozpoznania na posiedzeniu niejawnym (art. 61 ust. 1 u.o.t.p.TK). Jeżeli skarga nie spełnia wymagań przewidzianych w ustawie, a usunięcie bra-ków jest możliwe, wyznaczony sędzia Trybunału wydaje zarządzenie, w którym wzywa do ich usunięcia w terminie 7 dni od dnia doręczenia zarządzenia (art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK). 2. Trybunał stwierdza, że uzasadnienie skargi oraz uzupełniającego ją pisma proceso-wego skarżącego z 26 czerwca 2020 r. nie czyni zadość wymogowi, o którym mowa w art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK. Skarżący nie przedstawił bowiem żadnych argumentów na potwier-dzenie tezy o niezgodności kwestionowanych przepisów z powołanymi w petitum skargi postanowieniami Konstytucji. Rozważania skarżącego mają charakter bardzo ogólny, a przed-stawionych w nich zarzutów niekonstytucyjności nie odniesiono do treści zaskarżonych prze-pisów. Znaczną część uzasadnienia skargi stanowią ponadto cytaty pochodzące z orzecznic-twa konstytucyjnego, które mogłoby jedynie wzmocnić – a nie zastąpić – argumentację skarżącego (zob. np. postanowienie z 19 czerwca 2018 r., sygn. Ts 158/17, OTK ZU B/2019, poz. 100). Mając to na uwadze Trybunał stwierdza, że skarżący – mimo wezwania – nie usunął braków formalnych skargi konstytucyjnej w zakresie uzasadnienia zarzutów niekonstytucyj-ności kwestionowanych przepisów (punkt 6 zarządzenia sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 16 czerwca 2020 r.). OTK ZU B/2023 Ts 85/20 poz. 165 3 Okoliczność ta jest – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK – samoistną podstawą odmowy nadania analizowanej skardze konstytucyjnej dalszego biegu. 3. Niezależnie od wystąpienia wskazanej wyżej podstawy odmowy nadania skardze dalszego biegu odnotowania wymaga, że skarżący kwestionuje w istocie nie treść art. 1911, art. 3911 i art. 3982 § 4 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (obecnie: Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.; dalej: k.p.c.), lecz sposób zastosowania tych przepisów w jego sprawie. Skarżący uważa, że naruszenie jego praw polegało na przyjęciu apriorycznego założe-nia przez sąd, iż sprawa skarżącego jest oczywiście bezzasadna, a w konsekwencji na pomi-nięciu w toku jej rozpoznania czynności niezbędnych do wysłuchania strony, przeprowadze-nia dowodów i wnioskowanych czynności procesowych. Twierdzi, że gdyby w toku postę-powania ograniczono wstępnie postępowanie jedynie do wysłuchania strony, to możliwe byłoby wywiedzenie z niego, że sprawa nie jest oczywiście bezzasadna. W swoim piśmie skarżący podkreśla też, że sąd rozpoznający sprawę oczywiście bezzasadną nie waży niezawi-śle twierdzeń i dowodów stron, ale ocenia twierdzenia jednej ze stron z góry zakładając, że są one oczywiście bezzasadne. Tym samym sąd staje się niejako adwokatem strony pozwanej chroniąc jej interesy procesowe, zamiast bezstronnie oceniać dowody i twierdzenia obu stron. Narusza to – jego zdaniem – istotę prawa do bezstronnej i rzetelnej procedury sądowej, okre-ślonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Argumentacja skarżącego zmierza do wykazania, że orzekający w jego sprawie sąd błędnie ocenił złożone przez skarżącego powództwo jako oczywiście bezzasadne i w wyniku tego procedował w sposób, który doprowadził do naruszenia konstytucyjnych praw podmio-towych skarżącego. Tak sformułowany zarzut nie może być rozpoznany przez Trybunał Kon-stytucyjny, który jest sądem prawa, a nie organem sprawującym nadzór judykacyjny nad są-dami. Nie pełni funkcji kolejnej instancji odwoławczej i nie bada zgodności z prawem lub słuszności rozstrzygnięć podjętych przez organy orzekające i sądy. Jego kontroli podlega nie prawidłowość ustaleń dokonanych przez sądy lub dokonana przez nie ocena, czy też sposób prowadzenia przez nie postępowania bądź zastosowanie lub odmowa zastosowania obowiązu-jących przepisów, lecz wyłącznie konstytucyjność tych przepisów. Pomimo, że praktyka stosowania prawa, w tym również ta wadliwie ukształtowana, pozostaje zasadniczo poza zakresem kontroli Trybunału Konstytucyjnego, to dopuszczalne jest uczynienie przedmiotem badania konstytucyjności normy prawnej dekodowanej z danego przepisu zgodnie z utrwaloną praktyką jego wykładni. Niezbędne jest w tym wypadku wcze-śniejsze utrwalenie się, ustabilizowanie i upowszechnienie określonego sposobu rozumienia danego przepisu w praktyce jego stosowania, tj. nadanie mu przez organy stosujące prawo określonego znaczenia (zob. postanowienia TK z: 4 grudnia 2000 r., sygn. SK 10/99, OTK ZU nr 8/2000, poz. 300 i 21 września 2005 r., sygn. SK 32/04, OTK ZU nr 8/A/2005, poz. 95 oraz wyroki TK z: 3 października 2000 r., sygn. K 33/99, OTK ZU nr 6/2000, poz. 188 i 31 marca 2005 r., sygn. SK 26/02, OTK ZU nr 3/A/2005, poz. 29). W rozpoznawanej skar-dze skarżący nie podjął jednakże próby dostarczenia argumentów uzasadniających przyjęcie, że istnieje taka właśnie powtarzalna i powszechna metoda wykładni kwestionowanych prze-pisów. 4. W niniejszej sprawie skarżący zakwestionował konstytucyjność art. 1911 k.p.c., zgodnie z którym: – jeżeli z treści pozwu i załączników oraz okoliczności dotyczących sprawy, a także faktów, o których mowa w art. 228 k.p.c., wynika oczywista bezzasadność powództwa, stosuje się przepisy § 2-4 (§ 1); OTK ZU B/2023 Ts 85/20 poz. 165 4 – gdyby czynności, które ustawa nakazuje podjąć w następstwie wniesienia pozwu, miały być oczywiście niecelowe, można je pominąć; w szczególności można nie wzywać powoda do usunięcia braków, uiszczenia opłaty, nie sprawdzać wartości przedmiotu sporu ani nie prze-kazywać sprawy (§ 2); – sąd może oddalić powództwo na posiedzeniu niejawnym, nie doręczając pozwu osobie wskazanej jako pozwany ani nie rozpoznając wniosków złożonych wraz z pozwem (§ 3); – uzasadnienie wyroku sporządza się na piśmie z urzędu; powinno ono zawierać jedynie wy-jaśnienie, dlaczego powództwo zostało uznane za oczywiście bezzasadne; wyrok z uzasadnie-niem sąd z urzędu doręcza tylko powodowi z pouczeniem o sposobie i terminie wniesienia środka zaskarżenia (§ 4). Zakwestionowany został także art. 3911 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem: – w przypadku wniesienia apelacji od wyroku wydanego na podstawie art. 1911 można pomi-nąć czynności, które ustawa nakazuje podjąć na skutek wniesienia apelacji, w szczególności nie wzywać powoda do usunięcia jej braków ani uiszczenia opłaty; sąd drugiej instancji może rozpoznać apelację na posiedzeniu niejawnym, nie doręczając apelacji osobie wskazanej jako pozwany ani nie rozpoznając wniosków złożonych wraz z tą apelacją (§ 1); – w przypadku wątpliwości apelację uważa się za wniesioną co do całości wyroku z wnio-skiem o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania (§ 2); – w przypadku stwierdzenia, że powództwo nie jest oczywiście bezzasadne, sąd drugiej in-stancji uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę sądowi pierwszej instancji do ponowne-go rozpoznania; w pozostałych przypadkach sąd drugiej instancji oddala apelację (§ 3); – uzasadnienie wyroku oddalającego apelację sąd drugiej instancji może ograniczyć do odwo-łania się do ustaleń i wyjaśnienia podstawy prawnej wyroku zawartych w uzasadnieniu wyro-ku sądu pierwszej instancji (§ 4); – wyrok z pisemnym uzasadnieniem, o ile je sporządzono, i wymaganymi przez ustawę pou-czeniami z urzędu doręcza się tylko powodowi (§ 5); – przepisu art. 3941 § 11 k.p.c. nie stosuje się (§ 6); – w przypadku uchylenia wyroku wydanego na podstawie art. 1911 k.p.c. w toku ponownego rozpoznania: 1) ilekroć ustawa przewiduje zwrot pozwu, sąd umarza postępowanie; 2) wraz z odpisem pozwu doręcza się pozwanemu odpisy apelacji oraz wyroków sądów obu instancji z uzasadnieniami (§ 7). Skarżący zakwestionował ponadto art. 3982 § 4 k.p.c. (skarga kasacyjna jest niedo-puszczalna w sprawach, w których powództwo oddalono na podstawie art. 1911 k.p.c.; skargę kasacyjną wniesioną w takich sprawach pozostawia się w aktach sprawy bez żadnych dal-szych czynności; to samo dotyczy pism związanych z jej wniesieniem; o pozostawieniu skargi kasacyjnej i pism związanych z jej wniesieniem zawiadamia się powoda tylko raz – przy wniesieniu pierwszego pisma) w związku z art. 42412 k.p.c. (w wypadkach nieuregulowanych przepisami niniejszego działu do postępowania wywołanego wniesieniem skargi o stwierdze-nie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej). Trybunał stwierdza, że § 6 i § 7 art. 3911 k.p.c. nie były podstawą prawną wyroku Są-du Apelacyjnego z 6 marca 2020 r. (sygn. akt […]) oddalającego apelację skarżącego, wska-zanego w skardze konstytucyjnej jako ostateczne orzeczenie o przysługujących mu prawach lub wolnościach konstytucyjnych. Nie przesądzono w nim bowiem kwestii dopuszczalności zażalenia, o którym mowa w art. 3941 § 11 k.p.c. W sprawie skarżącego nie doszło ponadto do uchylenia wyroku w toku ponownego rozpoznania spawy. Podstawy prawnej wymienionego orzeczenia ostatecznego nie stanowił również art. 3982 § 4 w związku z art. 42412 k.p.c. Wydając je sąd nie rozstrzygał bowiem o dopusz-czalności wniesienia przez skarżącego skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawo-mocnego orzeczenia. OTK ZU B/2023 Ts 85/20 poz. 165 5 W zakresie zgłoszonego zarzutu niekonstytucyjności art. 3911 § 6 i § 7 k.p.c. oraz art. 3982 § 4 w związku z art. 42412 k.p.c. zachodzi zatem dodatkowa podstawa odmowy nadania rozpatrywanej skardze dalszego biegu (art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK). W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny orzekł jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.