Ts 87/16

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 20 lipca 2016 r. Pozycja 454 POSTANOWIENIE z dnia 14 lipca 2016 r. Sygn. akt Ts 87/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz – przewodniczący i sprawozdawca Andrzej Wróbel Stanisław Biernat, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej K.K. w sprawie zgodności: art. 1135 w zw. z art. 113 § 1 i w zw. z art. 1131 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r. poz. 2082, ze zm.) z art. 18 i art. 48 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 5 maja 2016 r. (dana nadania) K.K. (dalej: skarżący) wystąpił o zbadanie zgodności art. 1135 w zw. z art. 113 § 1 i w zw. z art. 1131 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U.2015.2082, ze zm.; dalej: kro) „w zakresie, w jakim pojęcie dobra dziecka interpreto-wane jest w oderwaniu od uprawnienia i obowiązku jaki mają rodzicie i ich dziecko do utrzymywania ze sobą kontaktów oraz konstytucyjnej ochrony rodzicielstwa”, z art. 18 i art. 48 ust. 2 Konstytucji. Skargę sformułowano na podstawie następującego stanu faktycznego sprawy. Skar-żący wniósł o zmianę sposobu kontaktów z dziećmi określonego w postanowieniu Sądu Re-jonowego w S. z września 2011 r. przez m.in. zobowiązanie ich matki do przywożenia dzieci na spotkania z nim do Aresztu Śledczego w K. lub innych jednostek penitencjarnych, do któ-rych zostanie przewieziony. Sąd Rejonowy w W. postanowieniem z grudnia 2014 r. oddalił jego wniosek. Skarżący złożył apelację od tego postanowienia. Została ona oddalona przez Sąd Okręgowy w K. (dalej: Sąd Okręgowy w K.) postanowieniem z maja 2015 r. Skarżący podkreśla, że podstawą wydania postanowienia Sądu Okręgowego w K. był art. 1135 kro, zgodnie z którym: „Sąd opiekuńczy może zmienić rozstrzygnięcie w spra-wie kontaktów, jeżeli wymaga tego dobro dziecka”. Zdaniem skarżącego przepis ten powi-nien być odczytywany łącznie z pozostałymi przepisami kro, w szczególności z art. 113 § 1 kro. W myśl tego przepisu bowiem: „Niezależnie od władzy rodzicielskiej rodzice oraz ich dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów”. Według skarżącego sądy OTK ZU B/2016 Ts 87/16 poz. 454 2 orzekające w jego sprawie przede wszystkim kierowały się wyrażonym przez dzieci brakiem chęci utrzymywania z nim kontaktów. Jak jednak zauważa skarżący, istnieje obowiązek utrzymywania kontaktów, który spoczywa nie tylko na rodzicach, lecz również na dzieciach. Jeśli nawet dziecko nie jest zainteresowane utrzymywaniem kontaktu z ojcem, to – w przeko-naniu skarżącego – dobro dziecka powinno przemawiać „za stworzeniem takich form kontak-tu z rodzicem, które pomogą stworzyć lub odbudować poprawne relacje między rodzicem a jego dzieckiem, aniżeli dalszym jeszcze ograniczeniem kontaktów, co przyczyni się do po-głębienia alienacji dziecka”. Zdaniem skarżącego dobro dziecka nie może być rozumiane „w sposób jednowymiarowy, jako zespół okoliczności, które sprzyjają zachowaniu dobrosta-nu dziecka w perspektywie krótkoterminowej, lecz winno być postrzegane jako wartość wie-loaspektowa, która może łączyć się z pewnymi niedogodnościami dla dziecka, by osiągnąć pożądane cele długoterminowe, związane z utrzymaniem żywotnych więzi rodzicielskich”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony wolności lub praw, który musi spełniać szereg przesłanek jego dopuszczalności. Zasadniczo zostały one uregulowane w art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz doprecyzowane w art. 64-66 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.2016.293; dalej: ustawa o TK). Zgodnie z art. 64 ustawy o TK skargę konstytucyjną wnosi się po wyczerpaniu przez skarżącego drogi prawnej, w terminie 3 miesięcy od doręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia. Wraz z upływem tego terminu prawo do złożenia skargi konstytucyjnej wygasa. Ostatecznym orzeczeniem w sprawie skarżącego jest postanowienie Sądu Okręgowe-go w K. z maja 2015 r. Trybunał ustalił z urzędu, że odpis tego postanowienia wraz z uzasad-nieniem został doręczony skarżącemu 9 lipca 2015 r. Od tego dnia rozpoczął się zatem bieg trzymiesięcznego terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej. Zgodnie z art. 66 ust. 3 ustawy o TK w razie niemożności poniesienia kosztów pomo-cy prawnej skarżący może złożyć do sądu rejonowego swojego miejsca zamieszkania wnio-sek o ustanowienie dla niego adwokata lub radcy prawnego z urzędu na podstawie przepisów o postępowaniu cywilnym. W myśl art. 66 ust. 4 pkt 1 ustawy o TK złożenie wniosku o usta-nowienie pełnomocnika z urzędu wstrzymuje bieg terminu do wniesienia skargi konstytucyj-nej. Wznowienie biegu tego terminu następuje pierwszego dnia po dniu doręczenia adwoka-towi lub radcy prawnemu rozstrzygnięcia właściwego organu o wyznaczeniu go na pełno-mocnika skarżącego. Wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu w celu sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej skarżący złożył 9 października 2015 r., a zatem 92 dni po doręczeniu mu odpi-su postanowienia Sądu Okręgowego w K. z maja 2015 r. wraz z uzasadnieniem. Nastąpiło to w ostatnim dniu liczonego w miesiącach terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej, czym skarżący uniemożliwił pełnomocnikowi jej sporządzenie i wniesienie w terminie. Zarządzenie Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej w K. o wyznaczeniu pełnomocnika z urzędu zostało doręczone wyznaczonemu adwokatowi 5 lutego 2016 r. Skarga zaś została przez niego złożo-na 5 maja 2016 r., a zatem trzy miesiące po upływie ustawowego terminu do jej wniesienia. Okoliczność powyższa stanowi podstawę odmowy nadania rozpatrywanej skardze dalszego biegu zgodnie z art. 64 w zw. z art. 77 ust. 3 pkt 4 ustawy o TK. Niezależenie od powyższego Trybunał stwierdza, że skarga jest niedopuszczalna jeszcze z innego powodu. Skarżący wiąże naruszenie swoich konstytucyjnych wolności lub praw z przyjęciem przez sąd orzekający w jego sprawie, że dobro jego małoletnich dzieci sprzeciwia się zmianie postanowienia o ustaleniu z nimi kontaktów. Sąd stwierdził bowiem, że zgromadzony OTK ZU B/2016 Ts 87/16 poz. 454 3 materiał dowodowy przemawia przeciwko uwzględnieniu wniosku skarżącego. Jak ustalił, skarżący był wielokrotnie karany za przestępstwa przeciwko rodzinie, nie przestrzegał ustalonych terminów spotkań z dziećmi (domagał się kontaktów poza wyznaczonymi godzinami), zabierał je w nieodpowiednie miejsca, nie zważał na zmęczenie dzieci i, zdarzało się, zabraniał im w trakcie spotkań korzystać z toalety. W związku z tym sąd uznał, że podejście skarżącego do kontaktów z dziećmi jest egoistyczne. Sąd odwołał się przy tym do sprawozdania kuratora, z którego wynikało, że dzieci nie chcą zmiany modelu i częstotliwości kontaktów z ojcem, a także do opinii sądowo-psychiatrycznej stwierdzającej u skarżącego zaburzenia psychiczne. W tym stanie rzeczy Trybunał doszedł do wniosku, że skarżący kwestionuje nie treść przepisów, lecz prawidłowość argumentacji orzekającego w jego sprawie sądu, który – zdaniem skarżącego – pominął fakt, iż dziecko ma obowiązek kontaktów z ojcem. Trybunał przypomina, że zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji wniesienie skargi konstytucyjnej jest dopuszczalne, jeśli, po pierwsze, zaskarżony przepis stanowi podstawę prawną ostatecznego orzeczenia wydanego przez sąd lub organ administracji publicznej w indywidualnej sprawie skarżącego, po drugie, skarżący uprawdopodobni naruszenie swoich konstytucyjnych wolności lub praw wskazanych w skardze, po trzecie, źródłem tego naruszenia jest normatywna treść kwestionowanych przepisów, a sposób naruszenia został określony przez samego skarżącego w uzasadnieniu wnoszonej skargi. Jeżeli zatem przyczyną naruszenia konstytucyjnych praw skarżącego jest nie akt stanowienia prawa, lecz akt jego stosowania, to merytoryczne rozpoznanie skargi jest niedopuszczalne. W polskim systemie prawnym skarga konstytucyjna jest bowiem „skargą na przepis”, a nie na jego konkretne, wadliwe zastosowanie, nawet jeśli prowadziłoby ono do niekonstytucyjnego skutku (zob. postanowienia TK z: 13 października 2008 r., sprawa SK 20/08, OTK ZU nr 8/A/2008, poz. 146 i 28 lutego 2012 r., sprawa SK 27/09, OTK ZU nr 2/A/2012, poz. 20; a także wyrok TK z 1 lipca 2008 r., sprawa SK 40/07, OTK ZU nr 6/A/2008, poz. 101). Do kompetencji Trybunału Konstytucyjnego należy ocena hierarchicznej zgodności norm prawnych, jego kontroli nie podlega zaś dokonana przez sąd wykładnia, subsumpcja stanu faktycznego czy prawidłowość argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu orzeczenia. W związku z powyższym Trybunał postanowił jak w sentencji.