Ts 87/17

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 4 maja 2023 r. Pozycja 143 POSTANOWIENIE z dnia 21 sierpnia 2017 r. Sygn. akt Ts 87/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Grzegorz Jędrejek, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej W.Z. w sprawie zgodności: art. 40 ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 2016 r. poz. 1037, ze zm.) z art. 32 i art. 67 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 18 kwietnia 2017 r. (data nadania) W.Z. (dalej: skarżący) wystąpił o stwierdzenie, że art. 40 ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 2016 r. poz. 1037, ze zm.; dalej: ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym) jest niezgodny z art. 32 i art. 67 ust. 1 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została sformułowana w oparciu o następującą sprawę. W decy-zjach z dnia 22 i 26 stycznia 2016 r. Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w G. (dalej: organ emerytalny) dokonał rocznego rozliczenia emerytury przysługującej skarżącemu w związku z osiągniętymi przez niego przychodami w 2013 r. i 2014 r. Organ emerytalny stwierdził, że skarżący przekroczył niższą kwotę graniczną ustaloną dla tych lat. Osiągnięte przez niego przychody uzasadniały zmniejszenie łącznej kwoty świadczeń o kwotę wskazaną w decyzjach. W odwołaniu od decyzji organu emerytalnego skarżący wniósł o ich zmianę i ustalenie, że osiągnięte przez niego przychody nie powodowały zmniejszenia kwot wypła-canych świadczeń emerytalnych w 2013 r. i 2014 r., ponieważ w jego przypadku znajduje zastosowanie art. 40 ust. 4 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym. Wyrokiem z dnia 10 maja 2016 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w G. – VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecz-nych (dalej: Sąd Okręgowy w G.) oddalił odwołania skarżącego od obu decyzji, wskazawszy, że podstawa wymiaru świadczenia emerytalnego skarżącego, bez uwzględnienia podwyższe-nia z tytułu inwalidztwa pozostającego w związku ze służbą, wynosi 66%, a nie – jak stanowi art. 40 ust. 4 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym – 75%. W apelacji od powyższego wyroku skarżący zarzucił m.in. naruszenie art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emerytu- OTK ZU B/2023 Ts 87/17 poz. 143 2 rach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U z 2016 r. poz. 887, ze zm.; dalej: ustawa o emeryturach z FUS) w związku z art. 11 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym przez jego błędne niezastosowanie; art. 40 ust. 4 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym przez jego niewłaściwą wykładnię, a także art. 40 ust. 1 i 3 tej ustawy przez jego błędne zastosowanie. Wyrokiem z dnia 9 grudnia 2016 r. (sygn. akt […]) Sąd Apelacyjny – III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G. (dalej: Sąd Apelacyjny w G.) zmienił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w G. w części dotyczącej obowiązku zapłaty przez skarżącego odsetek. W pozostałym zakresie apelację skarżącego oddalił. Naruszenie zasady równości i zakazu dyskryminacji w zakresie prawa do zabezpie-czenia społecznego skarżący upatruje w zróżnicowaniu sytuacji prawnej emerytów „z syste-mu powszechnego i emerytowanych żołnierzy zawodowych”. Skarżący twierdzi, że powinien być traktowany tak, jak każdy emeryt, który osiągnął pełny wiek emerytalny. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postę-powania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: ustawa o TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeli-minowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmio-tem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skar-dze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, a także gdy zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 2-4 usta-wy o TK. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji skargę konstytucyjną może wnieść „każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone”. W związku z tym art. 53 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK stanowi, że skarga konstytucyjna musi zawierać „wskazanie która konstytucyjna wolność lub prawo skarżącego, i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone”. Skarżący zakwestionował art. 40 ust. 1, 3 i 4 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym. Przepisy te mają następujące brzmienie: „W razie osiągania przychodu z tytułu działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, emerytura lub renta inwalidzka ulega zmniejszeniu na zasadach określonych w przepisach art. 104 ust. 1a-6, ust. 8 pkt 1 i 2 oraz ust. 9 i 10 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, nie więcej jednak niż o 25% wysokości tej emerytury lub renty inwalidzkiej, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3”; „W razie osiągania przychodu, określonego w ust. 1, w kwocie przekraczającej 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy, ostatnio ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, kwota emerytury lub renty inwalidzkiej ulega zmniejszeniu o 25% jej wysokości”; „Przepisów ust. 1 i 3 nie stosuje się wobec osób, których emerytura stanowi 75% podstawy jej wymiaru bez uwzględnienia podwyższenia z tytułu inwalidztwa pozostającego w związku ze służbą oraz wobec osób po-bierających rentę inwalidzką z tytułu inwalidztwa powstałego wskutek wypadku pozostające-go w związku ze służbą lub wskutek choroby powstałej w związku ze szczególnymi właści-wościami bądź warunkami służby, z tytułu których przysługują świadczenia odszkodowaw-cze”. Zdaniem skarżącego przepisy te nierówno traktują emerytów „z systemu powszechne-go i emerytowanych żołnierzy zawodowych” w zakresie prawa do zabezpieczenia społeczne-go (art. 32 w związku z art. 67 ust. 1 Konstytucji). Zgodnie z art. 67 ust. 1 Konstytucji, obywatel ma prawo do zabezpieczenia społeczne-go w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego. Zakres i formy zabezpieczenia społecznego określa ustawa. OTK ZU B/2023 Ts 87/17 poz. 143 3 W orzecznictwie Trybunału podkreśla się, że treścią prawa do zabezpieczenia spo-łecznego jest zagwarantowanie obywatelowi odpowiedniego poziomu życia w warunkach obniżonej zdolności zarobkowania, spowodowanej niezdolnością do pracy (zob. wyroki TK z dnia: 12 lutego 2008 r., SK 82/06, OTK ZU nr 1/A/2008, poz. 3; 7 lutego 2006 r., SK 45/04, OTK ZU nr 2/A/2006, poz. 15; 11 grudnia 2006 r., SK 15/06, OTK ZU nr 11/A/2006, poz. 170 oraz 11 lipca 2013 r., SK 16/12, OTK ZU nr 6/A/2013, poz. 75, zob. też L. Garlicki, teza 7 do art. 67, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, Komentarz, Wydawnictwo Sej-mowe 1999-2007). Artykuł 67 ust. 1 Konstytucji stanowi podstawę rozróżnienia – po pierw-sze, minimalnego zakresu prawa do zabezpieczenia społecznego, odpowiadającego konstytu-cyjnej istocie tego prawa, który to zakres ustawodawca ma zagwarantować, oraz – po drugie, sfery uprawnień zagwarantowanych przez ustawę i wykraczających poza konstytucyjną istotę rozważanego prawa (zob. wyroki TK z dnia: 29 kwietnia 2008 r., P 38/06, OTK ZU nr 3/A/2008, poz. 46; 11 grudnia 2006 r., SK 15/06 oraz 1 kwietnia 2008 r., SK 96/06, OTK ZU nr 3/A/2008, poz. 40). Zakres ochrony konstytucyjnej dotyczy zatem „minimalnego stan-dardu wymagań” (zob. wyrok TK z dnia 24 października 2005 r., P 13/04, OTK ZU nr 9/A/2005, poz. 102); w pozostałym zakresie mamy zaś do czynienia ze sferą objętą swobo-dą przysługującą organom władzy ustawodawczej, której kontrola nie mieści się w kompeten-cjach Trybunału Konstytucyjnego. Nie budzi wątpliwości, że dokonywane poza zakresem „minimum” uregulowania form i zasad realizacji prawa do zabezpieczenia społecznego po-winny być najbardziej optymalne z punktu widzenia potrzeb obywateli i wymogów rozwoju gospodarczego kraju. Jednakże ocena celowości i trafności przyjętych rozwiązań wykracza poza zakres kompetencji sądownictwa konstytucyjnego (zob. wyroki TK z dnia: 12 września 2000 r., K 1/00, OTK ZU nr 6/2000, poz. 185 oraz 4 grudnia 2000 r., K 9/00, OTK ZU nr 8/2000, poz. 294). Z orzecznictwa Trybunału wynika, że świadczeniami z zakresu zabezpieczenia spo-łecznego, które ze swej istoty przynależą do minimalnego zakresu zabezpieczenia społeczne-go, podlegającego konstytucyjnej ochronie są: emerytura (zob. wyrok TK z dnia 12 lutego 2008 r., SK 82/06, OTK ZU nr 1/A/2008, poz. 3); waloryzacja świadczeń emerytalnych (zob. wyroki TK z dnia 1 kwietnia 2008 r., SK 96/06, OTK ZU nr 3/A/2008, poz. 40 oraz 20 grud-nia 1999 r., K 4/99, OTK ZU nr 7/1999, poz. 165) oraz – pośrednio – prawo do renty (zob. wyrok TK z dnia 29 kwietnia 2008 r., P 38/06, OTK ZU nr 3/A/2008, poz. 46). Za nienależą-ce do istoty prawa do zabezpieczenia społecznego Trybunał uznał natomiast prawo do świad-czeń emerytalno-rentowych w ramach systemu „mundurowego” (zob. wyrok TK z dnia 29 kwietnia 2008 r., P 38/06), jak również uprawnienie do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dzieckiem (zob. wyrok TK z dnia 4 stycznia 2000 r., K 18/99, OTK ZU nr 1/2000, poz. 1). Jak stwierdził Trybunał w sprawie o sygn. P 38/06 (której przedmiotem była m.in. zgodność art. 10 ustawy o zaopatrzeniu służb mundurowych – w brzmieniu obowiązującym przed 10 czerwca 2007 r. – z art. 67 Konstytucji), o naruszeniu konstytucyjnego prawa do zaopatrzenia emerytalnego, określonego w art. 67 ust. 1 Konstytucji, można byłoby mówić jedynie w sytuacji, w której były funkcjonariusz, pozbawiony prawa do emerytury policyjnej na podstawie art. 10 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym służb mundurowych, w brzmieniu obowiązującym przed 11 czerwca 2007 r., byłby również pozbawiony możliwości uzyskania emerytury na zasadach ogólnych, unormowanych w ustawie o emeryturach z FUS albo gdyby obowiązujące przepisy nie stwarzały możliwości uwzględnienia okresu służby w Policji lub w innych formacjach mundurowych przy określaniu prawa do emerytury na podstawie tych przepisów. Gdy nie występuje natomiast żaden ze wskazanych powyżej przypadków, wów-czas nie dochodzi do naruszenia istoty prawa do zabezpieczenia społecznego. Skarżący ma ustalone prawo do emerytury na podstawie ustawy o zaopatrzeniu eme-rytalnym. Z kolei z powyższego wynika, że na gruncie art. 67 ust. 1 Konstytucji nie ma pod- OTK ZU B/2023 Ts 87/17 poz. 143 4 staw do tego, by – podejmując pracę – mógł żądać niezmienności przyznanego świadczenia emerytalnego. Takie prawo nie należy bowiem do chronionego konstytucyjnie „minimum”. W tym kontekście bezprzedmiotowe staje się rozważanie zasadności zarzutu naru-szenia art. 32 Konstytucji. Zgodnie z dotychczasową linią orzeczniczą Trybunału, ten przepis ustawy zasadniczej może być podstawą skargi tylko wtedy, gdy skarżący powiąże go z kon-stytucyjnym prawem o charakterze podmiotowym (zob. postanowienie pełnego składu TK z dnia 24 października 2001 r., SK 10/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 225), czego – jak ustalono – skarżący w analizowanej sprawie nie uczynił. Mając powyższe na względzie Trybunał stwierdza, że skarżący nie wskazał naruszo-nych praw, a w konsekwencji nie określił sposobu ich naruszenia. Rozpatrywana skarga nie spełnia zatem podstawowego warunku określonego w art. 79 ust. 1 Konstytucji, doprecyzo-wanego w art. 53 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK, a w konsekwencji wydanie merytorycznego orze-czenia jest niedopuszczalne. Wskazana okoliczność – jest zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK – podstawą odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. W tym stanie rzeczy Trybunał postanowił jak na wstępie. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 ustawy o TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty doręczenia tego postanowienia.