Ts 90/21

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 3 października 2023 r. Pozycja 260 POSTANOWIENIE z dnia 18 lipca 2023 r. Sygn. akt Ts 90/21 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Bartłomiej Sochański – przewodniczący Stanisław Piotrowicz – sprawozdawca Krystyna Pawłowicz, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym, zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z 20 lipca 2022 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej spółki […] Sp. z o.o. z siedzibą w S., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej, wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 12 marca 2021 r. (data nadania), spółka […] Sp. z o.o. z siedzibą w S. (dalej: skarżąca) – reprezentowa-na przez pełnomocnika z wyboru – zarzuciła niezgodność: 1) art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych (Dz. U. z 2021 r. poz. 210, ze zm.; dalej: u.k.k.) „w zakresie, w jakim przepis ten, w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela albo na podstawie art. 824 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego [Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.; dalej: k.p.c.], obciąża Wierzyciela opłatą stosunkową w wysokości 5% wartości świadczenia pozostałego do wyegzekwowania”, z art. 64 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2) art. 48 ust. 3 u.k.k. „w zakresie, w jakim przepis ten stanowi: (…) iż dłużnik może złożyć wniosek o obniżenie opłaty egzekucyjnej za egzekucję świadczeń pieniężnych, jeżeli przemawiają za tym szczególne okoliczności odnoszące się do nakładu pracy komornika lub sytuacji majątkowej dłużnika oraz wysokości jego dochodów, a w przypadku, o którym mowa w art. 29 albo art. 30 [u.k.k.], wniosek o obniżenie opłaty egzekucyjnej może złożyć wierzy-ciel, oraz (…) że do wniosku, o którym mowa w [art. 48] ust. 1 [u.k.k.] (…), stosuje się od-powiednio przepisy art. 767, 7672-7674 kodeksu postępowania cywilnego”, z art. 176 ust. 1 i 2, art. 78, art. 45 ust. 1, art. 32, art. 2 oraz art. 7 Konstytucji. OTK ZU B/2023 Ts 90/21 poz. 260 2 Zdaniem skarżącej art. 29 ust. 1 u.k.k. narusza konstytucyjne „prawo do ochrony praw majątkowych, zasadę równości, zasadę ograniczenia wolności oraz zasadę demokratycznego państwa prawa” (s. 1 skargi), zaś art. 48 ust. 3 u.k.k. jest niezgodny z zasadą dwuinstancyjno-ści postępowania sądowego i prawem do sądu (s. 12 skargi), zasadą demokratycznego pań-stwa prawnego, zasadą przyzwoitej legislacji i zasadą legalizmu (s. 15 skargi). Ponadto skar-żąca podniosła „wadliwą” redakcję przepisów art. 7674 § 11 i 2 k.p.c. 2. Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 14 maja 2021 r. (którego odpis został doręczony pełnomocnikowi skarżącej 24 maja 2021 r.) skarżąca została wezwana do usunięcia braku formalnego skargi konstytucyjnej przez doręczenie pełnomocnictwa szcze-gólnego uprawniającego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz reprezento-wania skarżącej przed Trybunałem Konstytucyjnym w odniesieniu do sprawy, w związku z którą złożona została skarga konstytucyjna (wraz z czterema kopiami). Skarżąca wykonała powyższe zarządzenie, składając wraz z pismem procesowym wniesionym do Trybunału 28 maja 2021 r. (data nadania) pięć egzemplarzy poświadczonych za zgodność z oryginałem kopii pełnomocnictwa szczególnego. 3. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 13 lipca 2021 r. (którego od-pis został doręczony pełnomocnikowi skarżącej 20 lipca 2021 r.) skarżąca została wezwana do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: 1) wyjaśnienie, czy po otrzymaniu przez pełnomocnika skarżącej odpisu sentencji po-stanowienia Sądu Rejonowego w G. z 3 lutego 2021 r. (sygn. akt […]) został złożony w try-bie art. 387 § 1 zdanie drugie k.p.c. wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia pisem-nego tego orzeczenia; 2) w razie pozytywnej odpowiedzi na pytanie zawarte w punkcie 1: a) nadesłanie pięciu poświadczonych za zgodność z oryginałem kopii wskazanego orzeczenia wraz z uzasadnieniem, b) udokumentowanie daty doręczenia odpisu wskazanego orzeczenia wraz z uzasad-nieniem; 3) przedstawienie powodów, dlaczego skarżąca nie wykonała w przepisanym terminie wezwania komornika z 17 grudnia 2019 r. (sygn. akt kom. […]); 4) poinformowanie, czy skarżąca wniosła na czynność komornika, o której mowa w punkcie 3, skargę do właściwego sądu rejonowego; 5) w razie negatywnej odpowiedzi na pytanie zawarte w punkcie 4 przedstawienie powodów tej decyzji; 6) wyjaśnienie – w związku z treścią s. 15-16 uzasadnienia skargi konstytucyjnej – czy przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie uczyniono również art. 7674 § 11 i 2 k.p.c. We wniesionym do Trybunału 27 lipca 2021 r. (data nadania) piśmie procesowym skarżąca: – w odpowiedzi na punkty 1 i 2 poinformowała, że nie złożyła wniosku o sporządze-nie i doręczenie jej uzasadnienia orzeczenia; – co do punktu 3 stwierdziła, że „rozważała dalsze czynności zmierzające do ustalenia majątku Dłużnika, np. zawnioskowanie do komornika sądowego o zwrócenie się do starostw powiatowych w województwie zachodniopomorskim z pytaniem o wskazanie czy Skarb Pań-stwa, w ramach przepisów ustawy o przepisach wprowadzających ustawę o KRS przejął mie-nie pozostałe po [dłużniku] (…)”, a także, iż „oczekiwała od organu egzekucyjnego postano-wienia, w którym to organ odmówi dokonania zawnioskowanych czynności” (s. 2 pisma pro-cesowego – k. 59v akt o sygn. Ts 90/21); OTK ZU B/2023 Ts 90/21 poz. 260 3 – w odniesieniu do punktów 4 i 5 podała, że nie wniosła skargi na wezwanie komorni-ka z 17 grudnia 2019 r., albowiem w jej ocenie „omawiana czynność komornika nie zawierała naruszeń” (s. 2 pisma procesowego – k. 59v akt o sygn. Ts 90/21); – odnośnie do punktu 6 wyjaśniła, że wskazane przepisy k.p.c. nie zostały przez nią zaskarżone. 4. Postanowieniem z 20 lipca 2022 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dal-szego biegu skardze konstytucyjnej. 4.1. Odnośnie do zarzutu niekonstytucyjności art. 29 ust. 1 i art. 48 ust. 3 u.k.k. Try-bunał zwrócił uwagę, że w stanie faktycznym poprzedzającym wniesienie skargi konstytucyj-nej skarżąca (zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie radcy prawnego) wniosła o wszczęcie egzekucji z nieruchomości dłużnika. Została ona wezwana przez komornika sądowego do uiszczenia zaliczki w łącznej kwocie 1760,50 zł, na którą skła-dały się: opłata sądowa za wpis do księgi wieczystej (100 zł), koszty biegłego (1600 zł) oraz koszty korespondencji (60,50 zł). W wezwaniu zakreślono skarżącej termin siedmiu dni na uiszczenie zaliczki pod rygorem odmowy dokonania zawnioskowanych czynności oraz pou-czono o możliwości złożenia do sądu skargi na tę czynność komornika. Wezwanie komornika sądowego zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej 2 stycznia 2020 r. Z materiału proce-sowego zgromadzonego w niniejszym postępowaniu oraz tego, co przyznała sama skarżąca, wynikało, że w okresie pomiędzy 2 stycznia a 13 października 2020 r. (czyli doręczeniem wezwania komornika a wydaniem przez niego postanowienia o umorzeniu postępowania eg-zekucyjnego) skarżąca: po pierwsze – nie wykonała wezwania komornika, po drugie – nie zaskarżyła tego wezwania do sądu, a po trzecie – nie zainicjowała względem komornika żad-nych innych czynności procesowych, które – jak sama to ujęła w piśmie procesowym – „roz-ważała” podjąć odnośnie do poszukiwania majątku dłużnika. W ocenie Trybunału – w obecnym stanie prawnym – niezrozumiałe jest zachowanie podmiotu zastępowanego przez profesjonalnego pełnomocnika, które polega – z jednej strony – na kontestowaniu merytorycznym wezwania komornika z 17 grudnia 2019 r. (brak jego wykonania oraz stwierdzenie skarżącej na s. 2 pisma procesowego), a z drugiej – niekwestio-nowaniu tej czynności komorniczej w przepisanej prawem formie. Tym bardziej nabiera to znaczenia, gdy: – komornik miał wszcząć egzekucję z nieruchomości dłużnika, którą wskazała sama skarżąca jako wierzyciel; – obowiązujące przepisy postępowania egzekucyjnego nie przewidują wydawania przez organ egzekucyjny osobnych postanowień o „odmowie” wykonania wnioskowanej czynności egzekucyjnej; – w świetle jednoznacznie sformułowanej przesłanki w art. 824 § 1 pkt 4 k.p.c., jeżeli wierzyciel (czyli in casu skarżąca) w ciągu sześciu miesięcy nie dokonuje czynności potrzeb-nej do dalszego prowadzenia postępowania, to postępowanie egzekucyjne podlega umorzeniu. W tym stanie rzeczy Trybunał uznał, że to zaniedbania procesowe ze strony skarżącej (a ściślej: jej profesjonalnego pełnomocnika) doprowadziły do niekorzystnego ukształtowania położenia prawnego skarżącej, a nie zaskarżone art. 29 ust. 1 i art. 48 ust. 3 u.k.k. ipso iure ac in abstracto. Okoliczność ta przekładała się na zastosowanie w niniejszej sprawie art. 61 ust. 4 pkt 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Try-bunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK). 4.2. Niezależnie od powyższego Trybunał odniósł się także do zarzutu naruszenia konstytucyjnej zasady dwuinstancyjności postępowania oraz prawa do sądu przez art. 48 OTK ZU B/2023 Ts 90/21 poz. 260 4 ust. 3 u.k.k. Zakwestionowany przez skarżącą art. 48 ust. 3 u.k.k. odsyła jedynie do wskaza-nych tam przepisów k.p.c. w zakresie rozpoznania wniosku dłużnika lub wierzyciela o obni-żenie opłaty egzekucyjnej. Przepisem, który ustanawia tzw. instancyjność poziomą, którą kwestionowała skarżąca, jest natomiast art. 7674 § 11 k.p.c., który – jak wynika z oświadcze-nia na s. 3 pisma procesowego wniesionego do TK 27 lipca 2021 r. – nie został uczyniony przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie. Ponadto skarżąca nie legitymowała się orze-czeniem, które – w świetle wiążącego stanowiska w postanowieniu pełnego składu TK z 10 marca 2015 r., sygn. SK 65/13 (OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35) – potwierdzałoby in con-creto niedopuszczalność kontroli dewolutywnej, tj. prawomocnym postanowieniem o odrzu-ceniu zażalenia wniesionego do sądu okręgowego. Okoliczność ta przekładała się – w zakre-sie odnoszącym się do zarzutu niezgodności art. 48 ust. 3 u.k.k. z art. 176 ust. 1 i 2, art. 78 i art. 45 ust. 1 Konstytucji – na zastosowanie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK. 4.3. Odpis powyższego postanowienia wraz z uzasadnieniem został doręczony pełno-mocnikowi skarżącego 26 lipca 2022 r. 5. W sporządzonym przez pełnomocnika piśmie procesowym, wniesionym do Trybu-nału Konstytucyjnego 2 sierpnia 2022 r. (data nadania), skarżąca złożyła zażalenie na posta-nowienie z 20 lipca 2022 r., w którym zarzuciła Trybunałowi naruszenie: – art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK „poprzez jego zastosowanie i odmowę nadania dalsze-go biegu skardze konstytucyjnej pomimo niedokonania przez Trybunał oceny zarzutów za-wartych w skardze oraz błędnego uznania, że po stronie pełnomocnika Skarżącej doszło do zaniedbań procesowych” (k. 83 akt o sygn. Ts 90/21 – z zachowaniem oryginalnej pisowni); – art. 61 ust. 2 u.o.t.p.TK w związku z art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK „poprzez jego niezasto-sowanie i brak nadania skardze konstytucyjnej biegu, pomimo, że wniesiona skarga spełnia wszystkie warunki formalne przewidziane w art. 53 u.o.t.p.TK, w tym w szczególności waru-nek wskazania podstawy normatywnej orzeczenia oraz warunek spełnienia wymogu wyczer-pania drogi prawnej poprzedzający wniesienie skargi konstytucyjnej” (k. 83 akt o sygn. Ts 90/21 – z zachowaniem oryginalnej pisowni). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), skarżącemu przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na postanowienie Trybu-nału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym, badając w szcze-gólności, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdzono istnienie przesłanek od-mowy nadania skardze dalszego biegu (art. 37 ust. 1 pkt 4 lit. c w związku z art. 61 ust. 7 u.o.t.p.TK). 2. Trybunał Konstytucyjny w obecnym składzie stwierdza, że zaskarżone postanowie-nie jest prawidłowe, a sformułowane w petitum oraz uzasadnieniu zażalenia zarzuty są nieza-sadne. 3. Stosownie do art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu nor-matywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Z przy- OTK ZU B/2023 Ts 90/21 poz. 260 5 toczonego przepisu wynika, że – z woli ustrojodawcy – skarga konstytucyjna powinna odpo-wiadać warunkom merytorycznym i formalnym opisanym w ustawie zwykłej (por. J. Trzciń-ski, uwaga 10. do art. 79 Konstytucji, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. L. Garlicki, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 1999-2007); obecnie jest nią u.o.t.p.TK. W myśl zaś art. 61 ust. 1 u.o.t.p.TK skarga podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym przez wyznaczonego sędziego Trybunału, który bada, czy odpowiada ona okre-ślonym przez prawo wymogom. Przesłanki dopuszczalności skargi konstytucyjnej nakreślone w przytoczonym wyżej art. 79 ust. 1 Konstytucji zostały uszczegółowione w art. 44, art. 53, art. 61 ust. 4 pkt 1 i 3 a contrario oraz art. 77 u.o.t.p.TK. W ramach wstępnej kontroli Trybunał ocenia skargę konstytucyjną z punktu widzenia przesłanki oczywistej bezzasadności (art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK). Ustawowe kryterium zasadności skargi konstytucyjnej nakłada na Trybunał obowiązek badania na tym etapie po-stępowania, czy wolność lub prawo konstytucyjne, na które powołuje się skarżący, pozostaje w odpowiednim (adekwatnym) związku z przepisem aktu normatywnego, który został uczy-niony przedmiotem zaskarżenia (zob. np. postanowienie TK z 11 kwietnia 2013 r., sygn. Ts 154/11, OTK ZU nr 2/B/2013, poz. 158). Ponadto ocena zasadności analizowanej skargi konstytucyjnej nie może odbywać się bez uwzględnienia okoliczności stanu faktycznego po-przedzającego jej wniesienie. Merytoryczne rozpoznanie skargi konstytucyjnej jest bowiem możliwe jedynie po wykazaniu przez skarżącego (działającego w sprawie samodzielnie albo przez pełnomocnika) minimalnej staranności w trosce o zabezpieczenie swoich interesów prawnych. Skarga konstytucyjna – co wymaga szczególnego podkreślenia – nie może być wykorzystywana jako instrument służący korygowaniu zaniedbań popełnionych w postępo-waniu poprzedzającym jej wniesienie – ani przez skarżącego, ani przez działającego w jego imieniu profesjonalnego pełnomocnika. Brak takiej staranności należy oceniać jako przyczy-nienie się przez skarżącego do ukształtowania jego sytuacji prawnej, a to zaś przekłada się na odmowę nadania dalszego biegu skardze na etapie rozpoznania wstępnego lub umorzenie postępowania na etapie rozpoznania merytorycznego (zob. np. postanowienia TK z: 17 marca 1998 r., sygn. Ts 27/97, OTK ZU nr 2/1998, poz. 20; 16 października 2002 r., sygn. SK 43/01, OTK ZU nr 5/A/2002, poz. 77; 3 lipca 2007 r., sygn. SK 4/07, OTK ZU nr 7/A/2007, poz. 83; 13 stycznia 2011 r., sygn. Ts 301/09, OTK ZU nr 1/B/2011, poz. 65; 22 lipca 2014 r., sygn. SK 28/12, OTK ZU nr 7/A/2014, poz. 87; 15 listopada 2013 r., sygn. Ts 193/12, OTK ZU nr 1/B/2015, poz. 9; 17 grudnia 2018 r., sygn. Ts 190/17, OTK ZU B/2019, poz. 63 oraz 31 stycznia 2023 r., sygn. Ts 79/20,OTK ZU B/2023, poz. 79). W związku z powyższym przedstawiona w zaskarżonym postanowieniu ocena Trybu-nału co do zachowania skarżącej, jako powodującego niekorzystne dla niej położenie prawne, była zasadna. Nie ma bowiem żadnego logicznego wytłumaczenia – ani tym bardziej prawne-go – brak jakiejkolwiek reakcji wierzyciela na wezwanie komornika sądowego, tj. wykonania go albo zaskarżenia tej czynności komorniczej do sądu rejonowego, zwłaszcza wziąwszy pod uwagę rygor z art. 824 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.). Tłumaczenie – tak w skardze konstytucyjnej, jak i w zażaleniu – że skarżąca „rozważała” podjęcie dalszych czynności zmierzających do ustalenia majątku dłużnika jest przy tym irrelewantne prawnie; skarżąca otrzymała wezwanie, na które w żaden sposób nie zareagowała. Nie może zatem dziwić umorzenie postępowania egzekucyjnego z mocy prawa i obciążenie skarżącej kosztami komorniczymi. Tym samym ocena zarzutów skargi konstytucyjnej jako oczywiście bezzasadnych była trafna. 4. Nie budzi też wątpliwości składu orzekającego, że w zakresie zarzutu niezgodności art. 48 ust. 3 u.k.k. z art. 176 ust. 1 i 2, art. 78 i art. 45 ust. 1 Konstytucji skarżąca zakwestio- OTK ZU B/2023 Ts 90/21 poz. 260 6 nowała niewłaściwy przepis, jak też nie legitymowała się właściwym orzeczeniem w rozu-mieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. W związku z powyższym należało postanowić jak w sentencji.