Ts 91/17

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 26 sierpnia 2019 r. Pozycja 159 POSTANOWIENIE z dnia 7 marca 2018 r. Sygn. akt Ts 91/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Julia Przyłębska po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej R.S. w sprawie zgodności: art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2016 r. o zmianie ustawy – Kodeks po-stępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2016 r. poz. 437) z art. 2, art. 32, art. 31 ust. 3 in fine oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypo-spolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 20 kwietnia 2017 r. (data nadania) R.S. wystąpił o stwierdzenie, że art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2016 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 437; dalej: ustawa zmieniająca) w zakresie, w jakim „uniemożliwia stronie równe[go] traktowani[a]e, praw[a]o do sądu i korzystani[a]e na równi z innymi, ze wszystkich dostęp-nych instytucji prawa karnego procesowego, różnicując sytuację obywateli, w stosunku do których akt oskarżenia został skierowany przed upływem 30 czerwca 2015 r. z tymi, w sto-sunku do których akt oskarżenia wpłynął po 30 czerwca 2015 r.”, jest niezgodny z art. 2, art. 32, art. 31 ust. 3 in fine oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została złożona w Trybunale Konstytucyjnym w związku z na-stępującą sprawą. Wyrokiem z 20 września 2016 r. (sygn. akt […]) Sąd Rejonowy w G. uniewinnił skar-żącego od zarzucanego mu czynu. Na skutek apelacji oskarżyciela publicznego i oskarżyciela posiłkowego Sąd Okręgowy w G. wyrokiem z 13 grudnia 2016 r. (sygn. akt […]) uchylił po-wyższe orzeczenie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w G. 13 stycznia 2017 r. pełnomocnik skarżącego wniósł do Sądu Najwyższego, na podstawie art. 449a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1749, ze zm.; dalej: k.p.k.), skargę na wyrok sądu odwoławczego. Sąd Najwyższy posta-nowieniem z 6 marca 2017 r. pozostawił skargę bez rozpoznania, wskazując, że w myśl art. 25 ust. 1 ustawy zmieniającej, jeżeli akt oskarżenia skierowano po 30 czerwca 2015 r., OTK ZU B/2019 Ts 91/17 poz. 159 2 postępowanie toczy się według przepisów dotychczasowych do prawomocnego zakończenia postępowania. Zdaniem skarżącego zakwestionowany art. 25 ust. 1 ustawy zmieniającej narusza za-sadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji) przez to, że nie zapewnia obywatelom równego traktowania (art. 32 Konstytucji), różnicując ich sytuację ze względu na moment wniesienia aktu oskarżenia, co nie daje gwarancji konstytucyjnych w zakresie rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Ponadto, jak dalej twierdzi skarżący, nie istnieją żadne okoliczno-ści uzasadniające wprowadzenie zaskarżonego przepisu do systemu prawnego (art. 31 ust. 3 Konstytucji). Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 1 czerwca 2017 r. pełnomocnik skarżącego został wezwany do uzupełnienia braku formalnego skargi konstytucyjnej przez wskazanie, jakie konstytucyjne prawa lub wolności i w jaki sposób zostały naruszone przez zaskarżony przepis. Pismem z 14 czerwca 2017 r. pełnomocnik skarżącego uzupełnił brak formalny. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postę-powania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeli-minowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmio-tem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skar-dze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, a także gdy zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 2-4 u.o.t.p. TK. Skarżący zakwestionował art. 25 ust. 1 ustawy zmieniającej w brzmieniu: „Jeżeli na podstawie dotychczasowych przepisów po dniu 30 czerwca 2015 r. skierowano akt oskarże-nia, wniosek o wydanie wyroku skazującego, wniosek o warunkowe umorzenie postępowania lub wniosek o umorzenie postępowania przygotowawczego i orzeczenie środka zabezpiecza-jącego, postępowanie toczy się według przepisów dotychczasowych do prawomocnego za-kończenia postępowania”. Jego zdaniem przepis ten narusza prawo do „rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki”, gdyż w postępowaniach, w których akt oskarżenia został wnie-siony przed 1 lipca 2015 r., po uchyleniu wyroku sądu I instancji całą sprawę należy rozpo-znać od początku. Natomiast w postępowaniach, w których akt oskarżenia został wniesiony po 1 lipca 2015 r. sprawa może się teoretycznie zakończyć szybciej przez skuteczne wniesie-nie skargi na wyrok sądu odwoławczego (art. 539a k.p.k.). W ocenie skarżącego prowadzi to także do bezpodstawnego różnicowania sytuacji obywateli, co nie powinno mieć miejsca w demokratycznym państwie prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości spo-łecznej. Trybunał Konstytucyjny ustalił, że przedstawiony przez skarżącego problem dotyczy prawa intertemporalnego, które określa zasady i wykładnię przepisów przejściowych, a więc regulacji koniecznych, jeśli ustawodawca nowelizuje akty normatywne. Jak wielokrotnie podkreślał Trybunał w swoim orzecznictwie, na płaszczyźnie stanowienia prawa powinna być uwzględniona zasada zaufania obywateli do państwa, a także wskazane przez Trybunał reguły będące wskazówkami co do sposobu kształtowania przepisów intertemporalnych, ale także ujawnione preferencje w zakresie wartości, jakie należy chronić, dokonując zmiany prawa (zob. H. Paluszkiewicz, Zagadnienie intertemporalne w polskim prawie karnoprocesowym [w:] J. Mikołajewicz (red.) Problematyka intertemporalna w prawie. Zagadnienia podstawo-we. Rozstrzygnięcia intertemporalne. Geneza i funkcje, Warszawa 2015; a także wyroki TK z: OTK ZU B/2019 Ts 91/17 poz. 159 3 9 czerwca 2003 r., SK 12/03; OTK ZU nr 6/A/2003, poz. 51; 19 maja 2003 r., K 39/01; OTK ZU nr 5/A/2003, poz. 40). Zmiany w prawie są nieuniknione i mogą one w różnym stopniu wpływać na zakres praw i obowiązków obywateli. Trybunał jednakże podkreśla, że przy ich wprowadzaniu na ustawodawcy spoczywa obowiązek przestrzegania reguł przyzwoitej legi-slacji, który nakazuje umieszczenie w tekście aktu normatywnego jasnych przepisów inter-temporalnych (zob. wyrok TK z 28 stycznia 2003 r., K 2/02, OTK ZU nr 1/A/2003, poz. 4). Spełnieniem tego wymogu jest np. precyzyjne określenie momentu lub etapu postępowania, od którego nowe przepisy znajdą zastosowanie. W taki właśnie sposób kwestia ta została ure-gulowana w zaskarżonym przepisie. Ustawodawca wskazał na moment wniesienia aktu oskarżenia, który, jako skarga zasadnicza, przenosi postępowanie z fazy przygotowawczej do fazy sądowej, jednocześnie zakreślając datę, która ma stanowić cezurę czasową stosowania nowych przepisów. W związku z powyższym Trybunał uznaje, że obowiązek precyzyjnego określenia momentu procesowego zastosowania zaskarżonego przepisu przejściowego został określony prawidłowo i zgodnie z obowiązującymi regułami. Oznacza to, że argumentacja skarżącego dotycząca różnicowania sytuacji obywateli jest bezzasadna. Ponadto w wyłączeniu stosowania instytucji skargi na wyrok sądu odwoławczego skarżący upatruje naruszenia art. 45 ust. 1, art. 2, art. 32 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji. W jego opinii prowadzi to do nieuprawnionego różnicowania sytuacji obywateli, a jednocze-śnie do naruszenia prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Z tak przedsta-wioną argumentacją nie można się zgodzić. Skarżący całkowicie pomija to, że instytucja skargi na wyrok sądu odwoławczego ma charakter nadzwyczajny, ponadprogramowy i zasad-niczo nie ma wpływu na realizację konstytucyjnych standardów rzetelnego postępowania. Jej podstawową funkcją jest zwiększenie liczby orzeczeń o charakterze reformatoryjnym w po-stępowaniu odwoławczym, w sytuacjach, w których jest to możliwe. Niezależnie jednak od tego, czy skarżący mógł skorzystać z tej instytucji, przez cały czas trwania postępowania miał zapewnione prawo do sądu. Jego sprawa została poddana wnikliwej ocenie sądu zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji. Nie ma zatem podstaw do twierdzenia, że doszło do naru-szenia prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Możliwość uchylenia wy-roku sądu I instancji i skierowania jej do ponownego rozpoznania została przewidziana w prawie karnym procesowym i mieści się w konstytucyjnym standardzie prawa do sądu. Skarżący ponownie zostanie wysłuchany przez sąd rozpoznający sprawę oraz będzie mu przysługiwało prawo do ewentualnego wniesienia apelacji w razie niekorzystnego dla niego rozstrzygnięcia. Wymaga również podkreślenia, że skarżący nie uprawdopodobnił w sposób należyty naruszenia swoich praw lub wolności. Jak bowiem sam przyjął w skardze, ewentualne przy-spieszenie postępowania na skutek wniesienia skargi na orzeczenie sądu odwoławczego było-by „teoretyczne”. Trybunał Konstytucyjny podkreśla, że kontrola inicjowana wniesieniem skargi konsty-tucyjnej ma charakter konkretny, a nie abstrakcyjny. Skarżący musi zatem wykazać realny wpływ zaskarżonego przepisu na wydane w jego sprawie orzeczenie. Skarga na wyrok sądu odwoławczego określona w art. 539a k.p.k. ma charakter nadzwyczajny i wnoszona jest poza zwykłym tokiem postępowania karnego. Nieuzasadnione jest zatem twierdzenie skarżącego, że pozostawienie przez Sąd Najwyższy skargi bez rozpoznania doprowadziło do naruszenia konstytucyjnego prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Skarżący ograni-czył się jedynie do wskazania hipotetycznego skutku wynikającego z przyjęcia skargi na wy-rok sądu odwoławczego do merytorycznego rozpoznania przez Sąd Najwyższy. Jednakże takie określenie zarzutów w skardze konstytucyjnej nie jest wystarczające, nie może bowiem prowadzić do uruchomienia abstrakcyjnej kontroli konstytucyjności norm. OTK ZU B/2019 Ts 91/17 poz. 159 4 Trybunał przypomina także, że art. 2, art. 31 ust. 3 oraz art. 32 Konstytucji zasadniczo nie mogą stanowić samoistnej podstawy kontroli w trybie skargowym (zob. postanowienie pełnego składu TK z 23 stycznia 2002 r., Ts 105/00, OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 60). Jak wie-lokrotnie podnoszono w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, przepisy te wyznaczają jedynie standard kreowania przez ustawodawcę wolności i praw, nie wprowadzając jednocze-śnie konkretnej wolności czy konkretnego prawa (zob. wyroki TK z: 30 maja 2007 r., SK 68/06, OTK ZU nr 6/A/2007, poz. 53 oraz 10 lipca 2007 r., SK 50/06, OTK ZU nr 7/A/2007, poz. 75). Trybunał podkreśla, że o dopuszczalności stosowania art. 2, art. 31 ust. 3 oraz art. 32 Konstytucji jako samoistnej podstawy kontroli konkretnej konstytucyjności prawa nie może przesądzać okoliczność, że przepisy te mogą być samodzielną podstawą orzeczenia wydawanego w ramach kontroli generalnej (abstrakcyjnej). W tym ostatnim przy-padku ocena ta nie jest bowiem uwarunkowana istnieniem praw podmiotowych danego pod-miotu, naruszonych zastosowaniem przez organ władzy publicznej niekonstytucyjnego prze-pisu (zob. postanowienie TK z 25 marca 2009 r., Ts 75/08, OTK ZU nr 2/B/2009, poz. 126). Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK, Trybunał postanowił odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 ustawy o TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty doręczenia tego postanowie-nia.