Ts 91/20

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 8 maja 2024 r. Pozycja 89 POSTANOWIENIE z dnia 13 października 2020 r. Sygn. akt Ts 91/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Bartłomiej Sochański, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej E.K. w sprawie zgodności: art. 102 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 755, ze zm.) w zakresie, w jakim „przewiduje zbyt rygorystyczne wymagania dotyczące zwolnienia od kosztów sądowych dla osób fizycznych” z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: – odrzucić wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej; – odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 2 czerwca 2020 r. (data nadania) E.K. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez radcę prawnego ustano-wionego pełnomocnikiem z urzędu, wystąpiła z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego. Skarżąca złożyła do Sądu Okręgowego w W. pozew o ochronę dóbr osobistych i za-płatę przeciwko Skarbowi Państwa – Prezesowi Sądu Najwyższego oraz Skarbowi Państwa – Prezesowi Sądu Apelacyjnego. Jednocześnie wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Referendarz sądowy w Sądzie Okręgowym w W. postanowieniem z 9 listopada 2019 r. (sygn. akt […]), utrzymanym w mocy postanowieniem Sądu Okręgowego w W. z 24 stycznia 2019 r. (sygn. akt jw.), oddalił wniosek skarżącej. Następnie skarżąca wniosła o zwolnienie od opłaty od skargi kasacyjnej i o ustano-wienie pełnomocnika z urzędu do wniesienia skargi kasacyjnej, które zostały oddalone posta-nowieniem referendarza sądowego w Sądzie Okręgowym w W. z 22 maja 2019 r. (sygn. akt jw.). Składając skargę na to postanowienie, skarżąca wystąpiła o przyznanie profesjonalnej pomocy prawnej z urzędu w celu sporządzenia i uzupełnienia „uzasadnienia/zażalenia”. Sąd Okręgowy w W. postanowieniem z 17 lipca 2019 r. (sygn. akt jw.) oddalił wniosek skarżącej, OTK ZU B/2024 Ts 91/20 poz. 89 2 a następnie Sąd Apelacyjny w W. postanowieniem z 23 października 2019 r. (sygn. akt […]) oddalił zażalenie skarżącej na powyższe postanowienie. W odpowiedzi na wezwanie z 11 grudnia 2019 r. do uiszczenia opłaty od pozwu w sprawie zarejestrowanej w Sądzie Okręgowym w W. pod sygn. akt […] skarżąca wystąpiła o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia skargi konstytucyjnej. Wyjaśniła, że nie posiada środków pozwalających na uiszczenie opłaty bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Postanowieniem z 5 marca 2020 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w W. ustanowił dla skarżącej pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia skargi konstytucyjnej. Zarządzeniem z 18 czerwca 2020 r. Prezes Trybunału Konstytucyjnego wezwał skar-żącą do usunięcia, w terminie 7 dni od doręczenia zarządzenia, braków formalnych skargi konstytucyjnej przez udokumentowanie daty doręczenia orzeczenia wskazanego jako ostate-czne, podanie i udokumentowanie daty: złożenia wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu i doręczenia pełnomocnikowi rozstrzygnięcia właściwego organu o wyznaczeniu go pełnomocnikiem skarżącej, a także poinformowanie, czy został wniesiony nadzwyczajny śro-dek zaskarżenia. W piśmie z 1 lipca 2020 r. (data nadania) skarżąca ustosunkowała się do powyższego wezwania. Zdaniem skarżącej art. 102 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 755, ze zm.) narusza art. 45 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim przewiduje zbyt rygorystyczne wymagania dotyczące zwolnienia od kosztów sądowych dla osób fizycznych. Jak twierdzi, przepis ten nie pozwala na realizację podstawowego prawa do sądu, przez co rozumie się odpowiednie i sprawiedliwe ukształ-towanie procedury. W ocenie skarżącej generalna zasada odpłatności wymiaru sprawie-dliwości nie jest sprzeczna z postulatem rzetelności postępowania, ale kwestia opłat, sposobu ich uiszczania, a także zasad zwolnień od kosztów sądowych ma wpływ na dostępność drogi sądowej dla obywateli. Jako orzeczenie ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji skarżąca wskazała postanowienie Sądu Okręgowego w W. z 24 stycznia 2019 r. (sygn. akt […]). W ocenie skarżącej sąd błędnie oszacował wartość jej majątku, „uznając, że skarżąca jest w stanie jednorazowo wyłączyć obiektywnie wysoką kwotę ponad 19 000 zł na opłatę od pozwu, nie dokonując chociażby zwolnienia skarżącej od opłaty od pozwu w części, co być może pozwo-liłoby jej na poniesienie tego kosztu i skuteczne dochodzenie swoich praw” (s. 11 skargi). W skardze konstytucyjnej skarżąca, na podstawie art. 169 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) w związku z art. 36 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybu-nałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393), zwróciła się o przywrócenie terminu do jej wniesienia. W uzasadnieniu wskazała, że postanowieniem z 5 marca 2020 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w W. ustanowił dla niej pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia skargi konstytucyjnej nie określając, w związku z jakim prawomocnym (ostatecznym) orzeczeniem ma być ona złożona. Pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, że zawiadomienie o wy-znaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu odebrał 30 marca 2020 r. Jednocześnie stwierdził, że „zamrożenie” pracy sądów, spowodowane obowiązującym od 19 marca 2020 r. stanem epidemii spowodowało, że nie był w stanie podjąć żadnych działań w sprawie, ponieważ w zawiadomieniu nie został podany ani adres skarżącej, ani żadne inne dane kontaktowe. Skontaktowanie się pełnomocnika ze skarżącą stało się możliwe dopiero 21 maja 2020 r. – po rozpoznaniu przez Sąd Okręgowy w W. wniosku o wgląd do akt sprawy na Portalu Sądów Apelacji Warszawskiej, gdzie znajdował się adres skarżącej. Po dokonaniu 26 maja 2020 r. przeglądu akt o sygn. […] pełnomocnik ustalił, jakie orzeczenia zostały wydane w sprawie skarżącej i w związku z którymi z nich może zostać wywiedziona skarga konstytucyjna. Stwierdził wówczas, że doszło do uchybienia terminu do złożenia skargi konstytucyjnej OTK ZU B/2024 Ts 91/20 poz. 89 3 w związku z ostatecznym rozstrzygnięciem, jakim było postanowienie Sądu Okręgowego w W. z 24 stycznia 2019 r. (sygn. akt […]). Podał, że skargę wraz z wnioskiem o przy-wrócenie terminu do jej złożenia wniósł w terminie 7 dni od powzięcia informacji o uchy-bieniu. W skardze wniesiono ponadto o wydanie postanowienia tymczasowego wstrzy-mującego wykonanie postanowienia Sądu Okręgowego w W. z 24 stycznia 2019 r. (sygn. akt […]), jako prowadzącego do wezwania skarżącej do uiszczenia opłaty od pozwu, czego nie jest ona w stanie uczynić, a co w konsekwencji prowadzić będzie do zwrotu pozwu. Pod-kreślono, że zwrot pozwu w niniejszej sprawie może mieć nieodwracalne skutki, w szczegól-ności w zakresie ewentualnego przedawnienia roszczenia skarżącej. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony wolności lub praw. Musi ona spełniać przesłanki dopuszczalności jej merytorycznego rozpoznania, które zostały ure-gulowane w art. 79 ust. 1 Konstytucji i doprecyzowane w ustawie z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK). Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji skarga konstytucyjna jest dopuszczalna tylko wtedy, gdy spełnione są łącznie następujące przesłanki. Po pierwsze, zaskarżony przepis jest podstawą prawną ostatecznego orzeczenia wydanego przez sąd lub organ administracji publicznej w indywidualnej sprawie skarżącego. Po drugie, skarżący uprawdopodobni naruszenie swoich konstytucyjnych wolności lub praw wskazanych w skardze. Po trzecie, źródłem naruszenia jest normatywna treść kwestionowanych prze-pisów, a sposób naruszenia został określony przez samego skarżącego w uzasadnieniu wno-szonej skargi. W myśl art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK skarga konstytucyjna może być wniesiona po wyczerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w ciągu trzech miesięcy od doręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia. Gdy skarga konstytucyjna nie spełnia warunków formalnych, a także gdy jest oczywiście bezzasadna lub gdy jej braki nie zostały usunięte w określonym terminie, Trybu-nał Konstytucyjny wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu. Wstę-pne rozpoznanie służy bowiem wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. 2. Trybunał stwierdza, że złożona skarga nie spełnia warunków formalnych, co unie-możliwia nadanie jej dalszego biegu. 2.1. Skarżąca nie dochowała trzymiesięcznego terminu do wniesienia skargi kon-stytucyjnej, o którym mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK. Postanowienie z 24 stycznia 2019 r. (sygn. akt […]) Sądu Okręgowego w W., wskazane przez skarżącą jako orzeczenie ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, zostało jej doręczone 14 lutego 2019 r. Bieg terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej w rozpatrywanej sprawie rozpoczął się więc 15 lutego 2019 r. i upłynął 15 maja 2019 r. Trybunał stwierdza, że zarówno wystąpienie przez skarżącą z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia skargi konstytucyjnej (styczeń 2020 r.), jak i wniesienie skargi (2 czerwca 2020 r.), nastąpiło już po upływie ww. terminu. Ostatnia ze wskazanych okoliczności stanowi samodzielną podstawę odmowy nadania skardze dalszego biegu. 2.2. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą Trybunału trzymiesięczny termin do wniesienia skargi konstytucyjnej jest terminem materialnoprawnym, niepodlegającym przy- OTK ZU B/2024 Ts 91/20 poz. 89 4 wróceniu (zob. m.in. postanowienia TK z 4 kwietnia 2014 r. i 25 czerwca 2014 r., sygn. Ts 5/14, OTK ZU nr 3/B/2014, poz. 245 i 246). W razie jego upływu uprawnienie skarżącego do wniesienia skargi konstytucyjnej wygasa. Z tego względu złożony przez skarżącą wniosek o przywrócenie terminu nie może wywołać oczekiwanego przez nią skutku. Co prawda na podstawie art. 36 u.o.t.p.TK, w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie, do postępowania przed Trybunałem stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.; dalej: k.p.c.), jednakże odpowiednie stosowanie przepisów oznacza, że niektóre z tych unormowań w ogóle nie znajdują zastosowania − bądź z uwagi na odmienną regulację danego zagadnienia w u.o.t.p.TK, bądź z powodu ich nieadekwatności w tym postępowaniu. Z uwagi na materialnoprawny charakter terminu do złożenia skargi konstytucyjnej nie mają więc zastosowania przepisy k.p.c. o przywracaniu terminów (art. 168-172 k.p.c.). Z tego powodu Trybunał Konstytucyjny odrzucił wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej. 2.3. Jednocześnie Trybunał stwierdza, że z zawartej w uzasadnieniu skargi argumen-tacji wynika, że zarzuty naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji dotyczą nie tyle treści art. 102 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 755, ze zm.), co jego zastosowania w sprawie skarżącej. Skarżąca nie kwestionuje generalnej zasady odpłatności postępowania sądowego. Uznaje zaś, że sądy błędnie oszacowały wartość jej majątku i niesłusznie oddaliły w całości złożony przez nią wniosek o zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych. Doprowadziło to – jak twierdzi skarżąca – do pozbawienia jej możliwości dochodzenia praw majątkowych i niemajątkowych na drodze sądowej. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą Trybunału Konstytucyjnego ocena wykładni i stosowania prawa przez sądy, co do zasady, nie leży w jego kognicji i nie może stanowić przedmiotu postępowania przed Trybunałem. W zakresie jego właściwości mieszczą się zarzuty skierowane przeciwko wykładni zaskarżonych przepisów tylko wówczas, gdy wykła-dnia ta jest jednolita i utrwalona w rozstrzygnięciach organów stosujących prawo, a jedno-cześnie nie jest kwestionowana przez przedstawicieli doktryny. 3. W związku z wystąpieniem podstaw odmowy nadania skardze dalszego biegu omówionych powyżej, złożony przez skarżącą wniosek o wstrzymanie wykonania posta-nowienia Sądu Okręgowego w W. z 24 stycznia 2019 r. (sygn. akt […]) należało pozostawić bez rozpoznania. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącej przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.